ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ, «ΘΕΡΜΟΠΥΛΕΣ» του Κ.Π.Καβάφη, Κ.Ν.Λ. Β΄ Γ.

Λαμπρινή Μαγαλιού
ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β΄ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Κ. Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΘΕΡΜΟΠΥΛΕΣ

Το γραφείο εδώ και το υπνοδωμάτιο του Καβάφη στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου εδώ.

1η διδακτική ώρα: Όλες οι ομάδες

1. Αφόρμηση:  Μέσα στο εργαστήριο της Πληροφορικής και με τη χρήση βιντεοπροβολέα, αφού ενημερώσω τους μαθητές για το ποίημα που θα διαπραγματευτούμε, προβάλλω ένα ολιγόλεπτο (δύο μέρη, διαρκεί 20 λεπτά) για να παρακολουθήσουν οι μαθητές επιμορφωτικό βίντεο στο History Channel σχετικά με τη μάχη των Θερμοπυλών, ώστε να σχηματίσουν μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα και άποψη για τη μάχη αυτή, την οποία βέβαια διδάχθηκαν στην Α΄ Γυμνασίου (για την προβολή του πατήστε εδώ).

2. Αμέσως μετά -και πάλι μέσα στο εργαστήριο της Πληροφορικής και με τη χρήση βιντεοπροβολέα- προβάλλω τον πίνακα ζωγραφικής που υπάρχει στο σχολικό εγχειρίδιο (από το Ψηφιακό Σχολείο: http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGL105/229/1693,5426/) και ζητώ από τους μαθητές να τον σχολιάσουν με σχετική παρέμβασή μου.

3. Ακολουθεί ανάγνωση του ποιήματος από τον εκπαιδευτικό με μουσική υπόκρουση σύνθεσης της Ευ. Ρεμπούτσικα. Αμέσως μετά προβάλλεται σε μορφή PowerPoint μια εργασία μαθητών (απαγγελία μαθητή και σχετικές διαφάνειες).

4. Χωρίζω τους μαθητές σε ομάδες. Το κάθε μέλος, εκτός από το ρόλο του, πρέπει να βοηθά στην αναζήτηση και αξιολόγηση του υλικού, καθώς και να συμμετέχει στη συζήτηση κάθε ομάδας.

5. Δίνω στην κάθε ομάδα ένα φύλλο εργασίας το οποίο θα επεξεργαστεί την επόμενη ώρα. Τα παιδιά δημιουργούν ένα αρχείο Word, στο οποίο αντιγράφουν το φύλλο εργασίας τους. (Κατόπιν, κάθε φορά που γράφουν μέρος της εργασίας τους, αντιγράφει ο καθένας, με το όνομα της ομάδας του στην οποία ανήκει, ό,τι έχει πλέον το έγγραφό τους σε ένα δικό του, ατομικό USB – data traveller). Αν υπάρχει χρόνος, η κάθε ομάδα κάνει απλά πλοήγηση στις προτεινόμενες ιστοσελίδες.

Φύλλα εργασίας

Α΄ Ομάδα (ορισμένη με συγκεκριμένους μαθητές)

εδώ

α) Να επισκεφτείτε τις ιστοσελίδες www.snhell.gr , http://el.wikipedia.org/και  http://www.kavafis.gr/kavafology/bio.asp για να βρείτε στοιχεία για τη βιογραφία και την εργογραφία του ποιητή Κ.Π.Καβάφη.

β) Επίσης, να παρουσιάσετε αντιπροσωπευτικές εικόνες από τη ζωή του.

Η παρουσίαση της εργασίας να γίνει σε PowerPoint (5 -7 διαφάνειες, με γραμματοσειρά σε μέγεθος 20).

Β΄ Ομάδα (ορισμένη με συγκεκριμένους μαθητές)

α) Να επισκεφτείτε  τις ιστοσελίδες   http://el.wikipedia.org/ και http://www.kavafis.gr/kavafology/bio.asp content.

Στη δεύτερη ηλεκτρονική διεύθυνση θα πληκτρολογήσετε πάνω δεξιά στην Αναζήτηση Κ. Π. Καβάφης, μετά θα οδηγηθείτε μέσω της 3ης επιλογής στη Νεοελληνική Λογοτεχνία, εκεί μέσα στο κείμενο στο οποίο θα πάτε θα βρείτε το όνομα του Καβάφη και από κει, πατώντας τον υπερσύνδεσμο (έχει και τη φωτογραφία του), θα βρεθείτε στα λεπτομερή στοιχεία που δίνει η Βικιπαίδεια για τον ποιητή.

Στην τρίτη ηλεκτρονική διεύθυνση θα αναζητήσετε σχετικά κάτω κι αριστερά την ενότητα Ανθολογία Ελληνικής Ποίησης, θα επιλέξετε το γράμμα Κ από το ευρετήριο ποιητών και ακολούθως θα οδηγηθείτε στο κομμάτι που έχει σχέση με τον Καβάφη (έργα του, βιογραφικό του, κριτική).

β) Να βρείτε και να γράψετε:

  • τις κατηγορίες των ποιημάτων του Καβάφη σε δύο πίνακες. Στον 1ο πίνακα θα καταχωρίσετε τα ποιήματά του σε 5 κατηγορίες βάσει της έκδοσής τους και στον 2ο σε 3 βάσει του περιεχομένου τους (: θεματικοί κύκλοι καβαφικής ποίησης),
  • τα χαρακτηριστικά στοιχεία της ποίησης του Καβάφη και της γλώσσας που χρησιμοποιεί (μορφή των ποιημάτων του). Και
  • να εντοπίσετε τα παραπάνω στοιχεία στο συγκεκριμένο ποίημα. Πολύ βοηθητική είναι και η ηλεκτρονική διεύθυνση – blog του Πρότυπου Πειραματικού Σχολείου του Α.Π.Θ. http://piramatikoneiroland.blogspot.gr/p/blog-page_02.html

Η παρουσίαση της εργασίας να γίνει σε PowerPoint (5-7 διαφάνειες, με γραμματοσειρά σε μέγεθος 20).

Γ΄ Ομάδα (ορισμένη με συγκεκριμένους μαθητές)

α) Να επισκεφθείτε τις ιστοσελίδες: http://latistor.blogspot.gr/2010/11/blog-post_01.html και http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/triantafyllides/search.html?

β) Να εντοπίσετε:

i)  τους συμβολισμούς στα ποιήματα του Καβάφη  «Θερμοπύλες» και «Στα 200 π.Χ.». και να κάνετε σύγκριση του ποιήματος «Θερμοπύλες» με το ποίημα «Στα 200 π.Χ.». και

ii) να εξηγήσετε το συμβολισμό στις λέξεις Θερμοπύλες, Εφιάλτης και Μήδοι.

Η παρουσίαση της εργασίας να γίνει σε PowerPoint (5-7 διαφάνειες, με γραμματοσειρά σε μέγεθος 20).

Δ΄ Ομάδα (ορισμένη με συγκεκριμένους μαθητές)

α) Να ανατρέξετε στο λογισμικό Ιστορίας «Περιπλάνηση στο χώρο-χρόνο, Α΄ – Γ΄ Γυμνασίου» (είναι ήδη εγκατεστημένο στους Η/Υ του εργαστηρίου Πληροφορικής του σχολείου) και στο σχετικό χάρτη της περιοχής να εντοπίσετε το ακριβές σημείο της μάχης και να «παρακολουθήσετε» την εξέλιξη των γεγονότων στη γραμμή του χρόνου.

β) Να επισκεφτείτε την ηλεκτρονική διεύθυνση του Ι.Μ.Ε. (http://www.fhw.gr/chronos/04/gr/politics/index.html ) για να ερευνήσετε το ιστορικό πλαίσιο της μάχης των Θερμοπυλών [Αρχαϊκή περίοδος — Εξωτερικές σχέσεις — Περσική εισβολή — (Πάνω δεξιά:) Θερμοπύλες] και να καταγράψετε το ιστορικό της μάχης σε 3-4 διαφάνειες, ενώ σε μια 5η να εξηγήσετε γιατί κατά τη γνώμη σας εμπνεύστηκε ο Κ. Π. Καβάφης από τη συγκεκριμένη μάχη της αρχαίας ιστορίας μας κι έγραψε το ποίημα Θερμοπύλες.

γ) Τέλος, από την ιστοσελίδα http://el.wikipedia.org/ να βρείτε, να παρατηρήσετε, αλλά και να αντιγράψετε (copy) και να επικολλήσετε (paste) τον πίνακα ζωγραφικής «Thermopyles” (1814) του Ζακ Λουί Νταβίντ (σε διαφάνεια). (Πρώτα θα μπείτε στη Βικιπαίδεια, μετά θα γράψετε πάνω δεξιά στην αναζήτηση » Ζακ-Λουί Νταβίντ Θερμοπύλες » και θα μεγεθύνετε και θα παρατηρήσετε το συγκεκριμένο πίνακα ζωγραφικής του Νταβίντ που υπάρχει εκεί, τις Θερμοπύλες).

Η παρουσίαση της εργασίας να γίνει σε PowerPoint (5-7 διαφάνειες, με γραμματοσειρά σε μέγεθος 20).  

E΄ Ομάδα (ορισμένη με συγκεκριμένους μαθητές)

α) Να χωρίσετε το ποίημα σε ενότητες και να δώσετε πλαγιότιτλο.

β) Αν έπρεπε να ερμηνεύσουμε το ποίημα με τη βοήθεια της ζωγραφικής, ποιες θα ήταν οι έντονες πινελιές (κυριότερες λέξεις, γραμμένες με κεφαλαία);

γ) Ποιο όνομα λείπει από το ποίημα, ενώ αναμενόταν; Γιατί πιστεύετε κάνει αυτή την επιλογή ο ποιητής;

δ) Να επισημάνετε τις μετοχές και την ιδιαίτερη χρήση τους στην α’  στροφή του ποιήματος. (Ειδικά για τα επίθετα και τις μετοχές στο συγκεκριμένο ποίημα μπορείτε να βρείτε και να πάρετε στοιχεία για τη διατριβή της Ζωής Ι. Βογιάννου στην ηλεκτρονική διεύθυνση http://thesis.ekt.gr/thesisBookReader/id/15162#page/160/mode/2up από τη σελίδα 161 ως τη σελίδα 165 –  ειδικότερα για το «ψευδομένους» στη σελίδα 164).

Η παρουσίαση της εργασίας να γίνει σε PowerPoint (5-7 διαφάνειες, με γραμματοσειρά σε μέγεθος 20).  

ΣΤ΄ Ομάδα (ορισμένη με συγκεκριμένους μαθητές)

α) Σε ποιους θέλει να αποδώσει τιμή ο ποιητής (α΄ ενότητα);

β) Ποια είναι τα χαρακτηριστικά αυτών των ανθρώπων; Να τα βάλετε σε πίνακα (εισαγωγή πίνακα στο Word).

γ) Σε ποιους θέλει να αποδώσει περισσότερη  τιμή ο ποιητής (β΄ ενότητα); Γιατί;

δ) Ποια είναι τα εμπόδια που καλούνται να αντιμετωπίσουν;

ε) Ποιες αξίες κυριαρχούν στο ποίημα; Μπορείτε να βοηθηθείτε για να δώσετε τις απαντήσεις σας ανατρέχοντας στην ιστοσελίδα: http://latistor.blogspot.gr/search/label/.

Η παρουσίαση της εργασίας να γίνει σε Power Point (5-7 διαφάνειες, με γραμματοσειρά σε μέγεθος 20).

4η διδακτική ώρα

Σε αυτή τη φάση βρισκόμαστε όλη στην αίθουσα διδασκαλίας του τμήματος. Εκεί οι τρεις πρώτες ομάδες, με τη βοήθεια ενός φορητού Η/Υ και ενός προβολέα, παρουσιάζουν την εργασία τους και κατατοπίζουν τους συμμαθητές τους σχετικά με το περιεχόμενο της εργασίας τους.

Θεωρείται δεδομένο ότι οι μαθητές όλων των ομάδων έχουν μπροστά τους ένα κοινό φύλλο εργασίας και το συμπληρώνουν χειρόγραφα, καθώς ακούνε τους συμμαθητές τους να παρουσιάζουν τις δουλειές τους.

5η διδακτική ώρα

Σε αυτή τη φάση βρισκόμαστε όλη στην αίθουσα διδασκαλίας του τμήματος. Εκεί οι τρεις επόμενες ομάδες, με τη βοήθεια ενός φορητού Η/Υ και ενός προβολέα,  ενημερώνουν τους συμμαθητές τους για τις εργασίες τους και ολοκληρώνουν την παρουσίαση των εργασιών.

Θεωρείται δεδομένο ότι οι μαθητές όλων των ομάδων έχουν μπροστά τους ένα κοινό φύλλο εργασίας και το συμπληρώνουν χειρόγραφα, καθώς ακούνε τους συμμαθητές τους να παρουσιάζουν τις δουλειές τους.

6η διδακτική ώρα

Προαιρετικά ζητείται από τους μαθητές:

  • να γράψουν ένα δικό τους ποίημα ή
  •  να ζωγραφίσουν έναν πίνακα ή
  • να σχεδιάσουν ένα σκίτσο ή
  •  να συνθέσουν μουσικό κομμάτι ή
  • να δημιουργήσουν ένα βίντεο με αφορμή το ποίημα «Θερμοπύλες».

Οπότε:

α) Παρουσιάζονται οι ποιητικές ή άλλες καλλιτεχνικές συνθέσεις των μαθητών.

β) Ακολουθεί αξιολόγηση – κριτική των εργασιών των μαθητών από τους μαθητές.

Οι μαθητές μπορούν να κρίνουν – αξιολογήσουν τις εργασίες με βάση τα παρακάτω κριτήρια:

–       την επάρκεια στην ανεύρεση – συλλογή στοιχείων

–       τη σύνταξη του κειμένου

–       τον τρόπο παρουσίασης και

–       την ακρίβεια στις απαντήσεις τους.

Η κάθε ομάδα αξιολογεί καλοπροαίρετα την εργασία των άλλων ομάδων (ετεροαξιολόγηση) αλλά και τη δική τους δουλειά (αυτοαξιολόγηση).

Αξιολόγηση – κριτική σεναρίου

Το σενάριο είναι εφικτό να πραγματοποιηθεί

  • από τη στιγμή που οι μαθητές έχουν εξοικειωθεί σε τέτοιου είδους εργασίες,
  • εφόσον γνωρίζουν πώς δημιουργείται ένα αρχείο Προβολής Παρουσίασης
  • ή έστω ένα έγγραφο Word
  • και φυσικά, αφού υφίστανται όλες οι προϋποθέσεις που αφορούν την τεχνική υποστήριξη του διδακτικού σεναρίου.

Δικτυογραφία

  1. www.kavafis.gr/poems/content.asp?id=150&cat=1
  2. http://latistor.blogspot.gr/search/label/
  3. www.youtube.com/watch?v=mmK92Dt7Q_w
  4. http://www.youtube.com/watch?v=NCzuNG5CeSA
  5.  http://www.ekebi.gr/frontoffice/portal.asp?/cpage=NODE&cnode=461&t=193
  6. www.snhell.gr
  7. http://el.wikipedia.org/
  8. http://www.kavafis.gr/kavafology/articles
  9. http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/triantafyllides/index.html
  10. http://www.fhw.gr/chronos/04/gr/politics/index.html
  11. http://piramatikoneiroland.blogspot.gr/p/blog-page_02.html
  12. http://thesis.ekt.gr/thesisBookReader/id/15162#page/160/mode/2up
  13. http://www.pi-schools.gr/download/programs/depps/4deppsaps_Logotexnias_Gymnasiou.pdf
  14. Επιπλέον λογισμικό: «Περιπλάνηση στο χώρο-χρόνο, Α΄ – Γ΄ Γυμνασίου» (κανονικά είναι ήδη εγκατεστημένο τους Η/Υ του εργαστηρίου Πληροφορικής σε όλα τα σχολεία) (: http://www.chorochronos.gr/geomap/index.html)
  15. http://reader.ekt.gr/bookReader/show/index.php?lib=EDULLL&item=337&bitstream=337_01#page/6/mode/2up : Πολύ χρήσιμη για τον εκπαιδευτικό η εργασία της Σχολικής Συμβούλου Φιλολόγων κ. Νικολίνας Κουντουρά «Στάσεις ζωής στα ποιητικά κείμενα»  υπό τον τίτλο και με αφορμή το ποίημα του Κ. Π. Καβάφη «Όσο μπορείς» (σελίδες 45-52), στις Διδακτικές προτάσεις για το μάθημα της λογοτεχνίας: Γ΄ Γυμνασίου (www.openarchives.gr , Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης).