«Αν ήξευρα κυράτσα μου…» (καταλόγιο)

Στο «Αν ήξευρα κυράτσα μου…» η γυναίκα παρουσιάζεται ως μια ερωτευμένη κοπέλα που δεν διστάζει να εξομολογηθεί τον έρωτά της στον νέο που αγαπά, δηλώνοντας με αυτόν τον τρόπο την πλήρη υποταγή στον έρωτα της, την πίστη, την αφοσίωση και την συναισθηματική, θα λέγαμε, υποταγή της.

Ο γιος της χήρας (ακριτικό δημοτικό τραγούδι)

Ο γιος της χήρας

Το είδος
Το κείμενο είναι ένα ακριτικό τραγούδι κι έχει όλα τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα των ακριτικών τραγουδιών. Οι ήρωές τους έχουν υπερφυσική δύναμη, απεριόριστη εμπιστοσύνη στους εαυτούς τους και την ικανότητα να επιτυγχάνουν πολύ μεγάλα ηρωικά κατορθώματα, ανατρέποντας σχεδόν τους νόμους της φύσης. Το γεγονός ότι το συγκεκριμένο τραγούδι προέρχεται από την Κρήτη -περιοχή που δεν είχε ακρίτες- και οι εχθροί είναι οι Φράγκοι δείχνει την μεγάλη διάδοση των ακριτικών τραγουδιών και την ταύτισή τους με μεταγενέστερους εχθρούς και υστερότερες πολεμικές αναμετρήσεις.

Υπόθεση
Ο γιος της χήρας κάθεται και τρώει στο γεμάτο πολυτέλεια σπίτι του, όπου τον κερνάει αμίλητη μια στολισμένη κοπέλα. Ξαφνικά μπαίνει μέσα η μάνα του και τον μαλώνει γιατί, ενώ πλησιάζουν εχθροί, αυτός γλεντοκοπάει. Εκείνος τη βάζει να τους μετρήσει, επειδή αν είναι λίγοι, δεν υπάρχει άμεσα λόγος ανησυχίας και μπορεί να συνεχίσει τον γλέντι του. Μαθαίνει όμως ότι είναι περισσότεροι και ζητάει να του ετοιμάσουν το άλογο του για να μεριμνήσει του θέματος. Ανεβαίνει στο άλογό του κι αφού του τάξει ότι αν τον βγάλει ασπροπρόσωπο θα το ντύσει στα χρυσά και ξεχύνεται στην μάχη, θερίζοντας τους εχθρούς. Το πολεμικού του μένος είναι τέτοιο που κοντεύει να γκρεμίσει τον κόσμο, με αποτέλεσμα να κατέβει ένας άγγελος και να τον σταματήσει.

Τα πρόσωπα
Ο γιος της χήρας

Εμφανίζεται υπερόπτης, γιατί νιώθει παντοδύναμος και για αυτό προτίθεται να βγει στην μάχη μόνο για κάτι που αξίζει για την παλικαριά του. Το πλούσιο σπίτι και η στολισμένη κοπέλα που τον υπηρετούν δηλώνουν μια ευμάρεια, η οποία με τη σειρά της προδίδει την ευγενική καταγωγή του αλλά και τις ικανότητές του. Παρακινημένος από την επιτίμηση της μητέρας του, βγαίνει στην μάχη να αντιμετωπίσει τους εχθρούς. Ο τρόπος που μιλάει στο άλογο του -το οποίο έμμεσα προσωποποιείται– δείχνει την συναισθηματική εγγύτητα που υπάρχει μεταξύ τους και συνάδει με τον ακριτικό τρόπο ζωής. Οι πολεμικές του ικανότητες είναι τόσο μεγάλες, που όχι μόνο διαλύει τους εχθρούς του, αλλά αρχίζει να καταστρέφει την φύση, η οποία διαμαρτύρεται και αναγκάζεται να κατέβει άγγελος Κυρίου για να τον σταματήσει.

02241

Η χήρα
Μολονότι αγαπάει τον γιο της, περιμένει από αυτόν να ακολουθήσει την ηρωική παράδοση της οικογένειάς του και να πάρει την θέση του νεκρού πατέρα του. Η ίδια ως γυναίκα αντιδρά παθητικά στην επιδρομή των εχθρών. Με την ιδιότητά της της μάνας όμως, φαίνεται να ασκεί μια συναισθηματική εξουσία πάνω στο γιο της, γεγονός που της επιτρέπει να διατηρεί τη θέση του θεματοφύλακα της ηρωικής ηθικής της οικογένειας. Έτσι, δεν διστάζει να τον επιτιμήσει, όταν αντιλαμβάνεται ότι δεν συμπεριφέρεται όπως ταιριάζει στο χρέος και τις ικανότητές του. Τα αποτελέσματα των παρακινήσεών της είναι άμεσα, καθώς ο γιος της φεύγει αμέσως για την μάχη.

Το άλογο (ο Μαύρος)
Η έμμεση προσωποποίηση του αλόγου (η χρήση του κεφαλαίου πρώτου γράμματος και το γεγονός ότι του απευθύνεται ο ακρίτας τάζοντάς του σαν να ήταν άνθρωπος) δείχνει στενή και φιλική σχέση που υπάρχει μεταξύ τους. Παράλληλα, φανερώνει και την αξία του αλόγου ως συμπαραστάτη, καθώς με τη βοήθεια του αλόγου ο ήρωας μπορεί να πετύχει τα κατορθώματά του.

Η κόρη
Αμέτοχο πρόσωπο στην εξέλιξη της δράσης. Η παρουσία της περιορίζεται στον υπηρετεί τον ακρίτα, στολισμένη με ασήμι. (Ενώ στο άλογο παράλληλα δίνεται χρυσός. Προφανώς και η λέξη ασήμι χρησιμοποιείται συνεκδοχικά για να δηλώσει την πολυτέλεια. Η ασυνείδητη, έστω, επιλογή της συγκεκριμένης γλωσσικής έκφρασης είναι εξαιρετικά εύγλωττη, ωστόσο). Μπορεί να είναι αδερφή ή γυναίκα του ήρωα, αλλά ουσιαστικά λειτουργεί σαν υπηρέτρια.

Η φύση
Προσωποποιούμενη, για να διαμαρτυρηθεί, χρησιμοποιείται ως ένδειξη του ηρωισμού τους γιου της χήρας.

Άγγελος
Δευτερεύον πρόσωπο, εμφανίζεται ως από μηχανής θεός, για να γλυτώσει τη φύση από την πολεμική μανία του γιου της χήρας, φανερώνοντας έτσι τις πολεμικές του ικανότητες.

Η δομή της οικογένειας και οι κοινωνικές σχέσεις
Η κοινωνία στην οποία διαδραματίζεται το κείμενο είναι ανδροκρατούμενη και η δομή της οικογένειας πατριαρχική. Όταν απουσιάζει ο πατέρας λόγω θανάτου, ο μεγαλύτερος γιος είναι εκείνος που τον αντικαθιστά ως κεφαλή της οικογένειας και αναλαμβάνει τις υποχρεώσεις του. Το γεγονός ότι ο γιος της χήρας μόνο στο άλογό του απευθύνεται με τρυφερότητα και ευγένεια δείχνει μια κοινωνία στην οποία οι άντρες λείπουν συχνά από το σπίτι για να αναλάβουν τις εξωτερικές υποχρεώσεις.
Οι γυναίκες έμεναν στο σπίτι. Από το ακριτικό τραγούδι προκύπτει και η θέση της μάνας στη συγκεκριμένου τύπου μορφή οικογένειας. Ως γυναίκα ήταν υποχρεωμένη να δρα παθητικά, περιορισμένη μέσα στα όρια του σπιτιού. Η ιδιότητα της μάνας όμως της προσφέρει μια μορφή συναισθηματικής εξουσίας πάνω στους υπόλοιπους και της επιτρέπει να τους παρακινεί. Αυτό γίνεται άμεσα  ευδιάκριτο, καθώς η μάνα παροτρύνει και ο γιος σπεύδει άμεσα να ανταποκριθεί.
Η παρουσία της ανώνυμης κόρης είναι ενδεικτική της θέσης των γυναικών. Οι μόνες πληροφορίες που παίρνουμε για αυτήν είναι ότι κερνάει τον ήρωα και ότι είναι “ασημοκουκουλωμένη». Από αυτό προκύπτει ότι η σκοπός των γυναικών είναι να υπηρετούν τους άντρες του και να φροντίζουν το σπίτι γενικά. Παράλληλα, σημαίνει ότι οι ίδιες ως προσωπικότητα δεν έχουν καμιά αξία κι αντιμετωπίζονται και οι ίδιες ως απόκτημα και όχι ως άνθρωποι. Η αξία της κοπέλας στο ποίημα είναι δοτή, τα στολίδια που της έχει φέρει προφανώς ο ήρωας και με αυτά λειτουργεί ως ντεκόρ και η ίδια, προστιθέμενη στην υπόλοιπη πολυτέλεια του σπιτιού, δείγμα του πλούτου άρα και των ικανοτήτων του άντρας της.

Υ.Γ.: Δείτε εδώ μια ανάρτηση-μονογραφία του ζωγράφου-ερευνητή Δημήτρη Σκουρτέλη πάνω στα ακριτικά τραγούδια που έχουν ως ήρωα τον γιό της χήρας: http://dimitris-a-skourtelis.blogspot.gr/p/blog-page.html

(Από το Α1 Λυκείου του Μουσικού Σχολείου Ρόδου, 2013)

Από Τρ. Θεμάτων: Γρηγόριος Ξενόπουλος «Στέλλα Βιολάντη» – Κείμενο, ερωτήσεις κι απαντήσεις

violanti

Α. Πληροφοριακά – βιογραφικά στοιχεία για τον Ξενόπουλο:

Ο Γρηγόριος Ξενόπουλος (Κων/πολη 9 Δεκεμβρίου 1867 – Αθήνα 14 Ιανουαρίου 1951) ήταν Ζακυνθινός μυθιστοριογράφος, δημοσιογράφος και συγγραφέας θεατρικών έργων. Ο πατέρας του, Διονύσιος, καταγόταν από τη Ζάκυνθο και η μητέρα του Ευλαλία από την Πόλη. Ο Γρηγόριος έζησε τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια στη Ζάκυνθο, μέχρι το 1883, όταν γράφτηκε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών για να σπουδάσει Φυσικομαθηματικά. Τις σπουδές του δεν τις ολοκλήρωσε ποτέ: από το πρώτο ήδη έτος είχε αρχίσει την ενασχόληση με τη λογοτεχνία, η οποία ήταν και η μοναδική πηγή εσόδων του.

Από το 1892 εγκαταστάθηκε μόνιμα πλέον στην Αθήνα και το 1894 παντρεύτηκε την Ευφροσύνη Διογενίδη. Το ζευγάρι χώρισε ενάμιση χρόνο μετά, ενώ είχαν ήδη αποκτήσει μια κόρη, και ο συγγραφέας παντρεύτηκε ξανά το 1901 την Χριστίνα Κανελλοπούλου, με την οποία απέκτησε άλλες δύο κόρες.

Συνεργάστηκε με πλήθος εφημερίδων και περιοδικών στις οποίες δημοσίευε μελέτες, άρθρα, διηγήματα και μυθιστορήματα. Το 1894 ανέλαβε τη διεύθυνση της «Εικονογραφημένης Εστίας», το 1896 και ως το 1948 ήταν αρχισυντάκτης του περιοδικού «Η Διάπλασις των Παίδων», του οποίου ήταν και συνδρομητής κατά τα παιδικά του χρόνια.  Κατά την αρχισυνταξία του Ξενόπουλου στο περιοδικό ήταν και ο βασικός του συντάκτης. Είναι χαρακτηριστική η υπογραφή του «Σας ασπάζομαι, Φαίδων», που χρησιμοποιούσε στις επιστολές που υποτίθεται έστελνε στο περιοδικό.

Από το 1901 ως το 1912 δημοσίευε στο περιοδικό «Παναθήναια» λογοτεχνικά έργα και μελέτες και από το 1912 άρχισε να συνεργάζεται με την εφημερίδα «Έθνος», γράφοντας μυθιστορήματα σε συνέχειες. Το έργο του «Στέλλα Βιολάντη» χρονολογείται το 1909, το έγραψε δηλαδή σε μια εποχή μετά την ανορθωτική προσπάθεια του Χ. Τρικούπη στην πολιτική ζωή (1881 κ.ε) και πριν τους Βαλκανικούς πολέμους (1912-13).

Το 1927 ίδρυσε το περιοδικό «Νέα Εστία», του οποίου ήταν διευθυντής ως το 1934. Το 1931 έγινε ακαδημαϊκός. Μαζί με τους Παλαμά, Σικελιανό και Καζαντζάκη ίδρυσε την Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών.

Κατά τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940 ο Γρηγόριος Ξενόπουλος μαζί με άλλους Έλληνες λογίους προσυπέγραψε την Έκκληση των Ελλήνων Διανοουμένων προς τους Διανοούμενους ολόκληρου του Κόσμου, με την οποία αφενός μεν καυτηριαζόταν η κακόβουλη ιταλική επίθεση, αφετέρου δε, διέγειρε την παγκόσμια κοινή γνώμη σε επανάσταση συνειδήσεων για κοινό νέο πνευματικό Μαραθώνα.

Πέθανε στην Αθήνα στις 14 Ιανουαρίου 1951 και κηδεύτηκε δημοσία δαπάνη.

Β. Η πνευματική ζωή της Ελλάδας όταν γράφτηκε η «Στέλλα Βιολάντη»

Το λογοτεχνικό αυτό έργο γράφτηκε όταν στην Ελλάδα γινόταν ένας αγώνας για την επικράτηση της δημοτικής γλώσσας. Υπενθυμίζουμε ότι το 1888 εκδόθηκε «Το ταξίδι μου» του Ψυχάρη. Χαρακτηριστικές τεχνοτροπίες της Αθηναϊκής Σχολής είναι ο ρεαλισμός (: πιστή απόδοση της πραγματικότητας) και ο νατουραλισμός (εξέλιξη του ρεαλισμού). Βασικοί εκπρόσωποι: Δημήτριος Βικέλας. Γεώργιος Βιζυηνός, Αλέξ. Παπαδιαμάντης, Ανδρ. Καρκαβίτσας, Γρηγ. Ξενόπουλος, Κων/νος Θεοτόκης κ.ά.

 Γ. Ειδικότερα για τη «Στέλλα Βιολάντη» και το συσχετισμό του συγκεκριμένου έργου με την ενότητα: «Τα φύλα στη Λογοτεχνία»

Στη «Στέλλα Βιολάντη» αποτυπώνονται οι σχέσεις των δύο φύλων μέσα σε μια ζακυνθινή αστική οικογένεια, όπου «εξουσιάζει» η δεσποτική μορφή του πατέρα και δεν έχουν λόγο – ή δεν θα έπρεπε να έχουν- οι γυναίκες της οικογένειας. Τα κοινωνικά στερεότυπα της εποχής εκείνης (β΄ μισό του 19ου αι. και αρχές του 20ού αι.) δεν επιτρέπουν καμιά ελευθερία στις γυναίκες και στερούν από αυτές κάθε δικαίωμα προσωπικής βούλησης και επιλογής.

Βέβαια, η ηρωίδα του κειμένου αντιστέκεται και διεκδικεί τον «αγαπημένο» της με μεγάλη επιμονή και ψυχικό σθένος, φτάνοντας μέχρι την πλήρη εξάντληση και το θάνατο.

Δ. Γενικές – ιστορικές πληροφορίες για το έργο «Στέλλα Βιολάντη»

Δείτε τη Στέλλα Βιολάντη από «Το θέατρο της Δευτέρας»:

Ή ακούστε το θεατρικό έργο από «Το θέατρο της Τετάρτης».

Η «Στέλλα Βιολάντη» είναι ένα τραγικό έργο, ύμνος στην αληθινή αγάπη που δεν υποχωρεί και δεν υπολογίζει τίποτα στο πέρασμα της. Θα ακούσετε μια μαγευτική Ελένη Χατζηαργύρη και έναν επιβλητικό Λυκούργο Καλλέργη στο ρόλο του αυστηρού πατέρα. Ένα έργο που, πραγματικά θα σας καθηλώσει!:

3 πράξεις

1908. Ηθογραφία. Αποτελεί διασκευή της νουβέλας «Έρως Εσταυρωμένος», (1901) μετά από παράκληση του Κωνσταντίνου Χρηστομάνου, εκ μέρους της Μαρίκας Κοτοπούλη. 

Η πρώτη γυναίκα στο νέο ελληνικό θέατρο που αγωνίστηκε για τα δικαιώματα της με πάθος και συνέπεια είναι η Στέλλα Βιολάντη. Η ιστορία αναφέρεται σε ένα πραγματικό γεγονός του 1883, το οποίο είχε συγκλονίσει τους Αθηναίους της εποχής.

«…Μα και την υπόθεση αυτή του Έρως Εσταυρωμένου την πήρα από τη ζωή. Δεν είναι φανταστική καθόλου. Όχι μόνο στη Ζάκυνθο, όχι μόνο στην Επτάνησο, αλλά και στην Ελλάδα γενικά, -όμοιο περιστατικό είχε συμβεί τότε στην Πάτρα, άλλο στην Αθήνα-, ερωτευμένα κορίτσια φυλακίζουνταν εκείνο τον καιρό σε σοφίτες ή καταγώγια, ως να ξεχάσουν, να αρνηθούν την απαγορευμένη τους αγάπη, ή να πεθάνουν. Συχνότερα συνέβαινε το πρώτο, κάποτε όμως -η περίπτωση της Στέλλας Βιολάντη- συνέβαινε το δεύτερο: η υπέρβαση ή κατάχρηση αυτής της πατρικής εξουσίας έφτανε στο έγκλημα και τελείωνε σε τραγωδία. Έτσι το έργο αυτό, και στην υπόθεσή του και στην ιδέα του, είναι κάτι το γνήσια ντόπιο, το ηθογραφικό αν θέλετε, χωρίς την παραμικρή, νομίζω, επίδραση από ξένα πρότυπα, που τόσο συχνά τη βλέπουμε στο νεοελληνικό θέατρο…» [26 Απριλίου 1948, Γρ.Ξενόπουλος]

Ο Γρηγ. Ξενόπουλος γράφει για το έργο του:

Το διήγημα «Έρως Εσταυρωμένος», που το δραματοποίησα ύστερα με τον τίτλο «Στέλλα Βιολάντη», είναι μια έμπνευση του 1901. Ο θρύλος όμως που μου έδωσε αφορμή να γράψω και το διήγημα και το δράμα είναι κατά είκοσι τουλάχιστον χρόνια αρχαιό­τερος. Γιατί περί το 1880 ψιθυριζόταν στη Ζάκυνθο- ήμουν παιδί τότε- πως ένας άγριος πατέρας εφυλάκισε την κόρη του στη σοφίτα του σπιτιού του με ψωμί και με νερό, επειδή αγαπούσε κάποιον που δεν ήθελε να της τον δώσει κι αρνιόταν επίμονα να πάρει έναν άλλον που της έδινε αυτός.
Η δυστυχισμένη κόρη πέθανε απ’ αυτό το μαρτύριο· αποσιώπησαν όμως την αιτία του θανάτου της και την εκήδεψαν μεγαλόπρεπα, με τις πιο επιδειχτικές εκδηλώσεις απαρη­γόρητου πένθους. Λίγο αργότερα -ήμουν πια φοιτητής- άκουσα πως όμοιο δράμα έγινε και στην Πάτρα, και τα πρώτα χρόνια που εγκα­ταστάθηκαν στη Αθήνα οριστικά, εγνώρισα μια πολύ καλή οικογένεια με τέσσερες κόρες, που όταν μια απ’ αυτές, η ωραιότερη, πέθανε κάπως ξαφνικά, έμαθα πως οι γονείς της και τ’ αδέρφια της- δυο Νταντήδες υπήρχαν σ’ εκείνο το σπίτι- την εσκότωναν από το ξύλο, επειδή είχε ερωτευθεί κάποιον παρακατιανό. Αυτή μάλιστα η Αθη­ναϊκή ιστορία μου θύμισε τότε την παλιά ζακυνθινή και μ’ έκανε να γράφω τον «Εσταυρωμένο Έρωτα της Στέλλας Βιολάντη», που έκανε τόση εντύπωση όταν πρωτοδημοσιεύθηκε στα «Παναθήναια», ώστε ο Παλαμάς να αφιερώσει ποίημα στην ηρωίδα -αυτό που έβαλα για πρόλογο στο δράμα- κι ο Βλάσης Γαβριηλίδης να γράψει κύριο άρθρο στην «Ακρόπολί» του -άλλοι καιροί, άλλα ήθη- με τον τίτλο «Στέλλα Βιολάντη».

Περ. «Νεοελλ. Λογοτεχνία», τεύχος 1ον, (1937), σελ. 1

Πρόσωπα του έργου στο απόσπασμα του σχολικού βιβλίου (ΚΝΛ Β΄ Λ.: http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSB106/544/3561,14830/ ):

1. Παναγής Βιολάντης, 2. Μαρίνα Βιολάντη, 3. Στέλλα Βιολάντη, 4. Νταντής, 5. θεία Νιόνια, 6. Χρηστάκης Ζαμάνος, 7. Ασημίνα.

Τράπεζα θεμάτων: Κείμενο και ερωτήσειςGI_A_NEL_XENOPOULOS, Stella Violanti

Απαντήσεις

α.1. Τα βασικά πρόσωπα της ιστορίας είναι: ο Χρηστάκης Ζαμάνος, η Στέλλα Βιολάντη και ο Παναγής Βιολάντης.

α.2. Ο χώρος δράσης είναι το γραφείο του Παναγή Βιολάντη, ένα «στενό τετράγωνο χωρισμένο με κίτρινα κάγκελα», όπως αναφέρεται στο απόσπασμα. Ο στενός αυτός χώρος μοιάζει με κλουβί όπου εκεί ο Παναγής Βιολάντης ασφυκτιά σαν θηρίο.

α.3. Το γραμματικό πρόσωπο που επιλέγει στο απόσπασμα αυτό ο Γρ. Ξενόπουλος είναι το γ΄ ενικό. Με την επιλογή αυτού του προσώπου ο συγγραφέας αποστασιοποιείται και δίνει την περιγραφή του Παναγή Βιολάντη κατά τρόπο αντικειμενικό και αναλυτικό. Γενικά, το γ΄ πρόσωπο προσδίδει πάντα στην αφήγηση την αίσθηση της αντικειμενικότητας, καθώς ο αφηγητής δε μοιάζει να συμμετέχει ως δρων πρόσωπο στα διαδραματιζόμενα. Συνάμα η επιλογή αυτού του προσώπου δημιουργεί την εντύπωση πως ο αφηγητής είναι παντογνώστης, αφού δεν ταυτίζεται μ’ ένα συγκεκριμένο πρόσωπο της ιστορίας και μοιάζει να έχει πλήρη εποπτεία όσων συμβαίνουν.

β.1. Στο συγκεκριμένο απόσπασμα η Στ. Βιολάντη παρουσιάζεται ως ένα εξαιρετικά διακριτικό και σοβαρό πρόσωπο («Η Στέλλα που δεν… ακόμη κι αυτόν;»). Ο Άγγλος τηλεγραφητής την χαρακτηρίζει «εύμορφη, φρόνιμη και με μεγάλη προίκα». Επομένως, η Στέλλα Βιολάντη παρουσιάζεται ως μια αξιόλογη κοπέλα, ιδανική για γάμο.

β.2. Ο Χρηστάκης Ζαμάνος, όταν έλαβε την επιστολή της Στ. Βιολάντη, χάρηκε πολύ. Ωστόσο, αντί να κρατήσει μια στάση διακριτική και εχέμυθη, για να μην εκθέσει την κοπέλα, εκείνος έδειξε την επιστολή της σε συναδέλφους του προκαλώντας εύλογα σχόλια, αλλά και παραινέσεις να τη ζητήσει σε γάμο από τον πατέρα της.

β.3. Ο Στέφενσων είναι εκείνος που δίνει στο Χρ. Ζαμάνο τη συμβουλή να γράψει ένα γράμμα στον πατέρα της Στέλλας, αναφέροντάς του τις συνήθειες της Αγγλίας.Η επιστολή αυτή είναι σημαντική για την εξέλιξη της πλοκής, καθώς προκαλεί την οργή του Παναγή Βιολάντη και τις εξελίξεις στην οικογένειά του. Επομένως, ο Στέφενσων, αν και δεν είναι από τα βασικά πρόσωπα της ιστορίας, παίζει έναν ρόλο καθοριστικό για την εξέλιξη της υπόθεσης.

Γρηγόριος Ξενόπουλος «Στέλλα Βιολάντη» – Υπόθεση

Η ιστορία του διηγήματος εκτυλίσσεται στη Ζάκυνθο, όπου η 19χρονη Στέλλα Βιολάντη, κόρη του πλούσιου μεγαλέμπορα Παναγή Βιολάντη, γνωρίζει έναν γοητευτικό νέο, τον Χρηστάκη Ζαμάνο. Ο Ζαμάνος εργάζεται στο τηλεγραφείο κι έχει συνηθίσει χάρη στο καλό παρουσιαστικό του να κερδίζει εύκολα τη συμπάθεια και τον έρωτα των κοριτσιών του νησιού. Η Στέλλα, ωστόσο, δεν του δίνει σημασία. «Δεν είχε τόση φιλοδοξία αυτή∙ δεν έβαλε ποτέ με το νου της να κατακτήσει νέο, που καθεμιά τον ήθελε και του το έδειχνε.»
Η αδιαφορία αυτή της Στέλλας πληγώνει τον εγωισμό του χαϊδεμένου Χρηστάκη, ο οποίος αποφασίζει να την κατακτήσει, κι όπως χαρακτηριστικά λέει σ’ έναν φίλο του «θα την κάμω εγώ να βουρλιστεί!». Αρχίζει, λοιπόν, να διεκδικεί επίμονα την προσοχή της Στέλλας, κάνοντας ό,τι μπορεί για να την πείσει πως αγαπά μόνο εκείνη και πως αδιαφορεί για όλες τις άλλες. Ένα βράδυ, μάλιστα, της δίνει ένα γράμμα με το οποίο της εξομολογείται τον έρωτά του.
Η Στέλλα διαβάζοντας το γράμμα ξεγελιέται και θεωρεί πως ο Χρηστάκης την αγαπά πραγματικά. Περνά το βράδυ της ξάγρυπνη να σκέφτεται όλες τις προηγούμενες απόπειρές του να της δείξει το ενδιαφέρον του και πείθεται εν τέλει πως ο έρωτάς του είναι αληθινός. Του στέλνει, έτσι, κι εκείνη ένα σύντομο ερωτικό γράμμα: «Ναι, Χρηστάκη μου, σ’ αγαπώ κι εγώ, σ’ αγαπώ όσο δεν φαντάζεσαι, όσο δεν μπορείς να φαντασθείς. Είμαι δική σου. Αγάπα με. Η Στέλλα σου.»
Ο Ζαμάνος ενθουσιάζεται με την απάντηση της Στέλλας, κι ακολουθώντας τη συμβουλή ενός Άγγλου φίλου του, πως δεν πρέπει να χάσει την ευκαιρία, αφού η κοπέλα είχε πολύ μεγάλη προίκα, αποφασίζει να στείλει επιστολή στον πατέρα της για να τη ζητήσει σε γάμο.
Ο πατέρας, όμως, της Στέλλας μόλις λαμβάνει τη σχετική επιστολή εξαγριώνεται με το θράσος του φτωχού υπαλλήλου. «Τι λέω-λέει;!! Ο γιος του Ζαμάνου, ο ψωρίτης του ψωρίτη, ο χαϊμένος, επήρε το αντζάρντο να μου γυρέψει τη θυγατέρα μου, εμένανε;…»
Ο Παναγής Βιολάντης ήταν ένας εξαιρετικά σκληρός άνθρωπος που ενδιαφερόταν μόνο για το καλό του όνομα στην τοπική κοινωνία. Μόλις, επομένως, υποψιάστηκε από το γράμμα του Ζαμάνου πως η κόρη του ενθάρρυνε αυτό το τόλμημα του νεαρού, θέλησε αμέσως να μάθει σε ποιο σημείο είχε εκτεθεί η οικογένειά του. Εμφανίστηκε έτσι υποκριτικά πρόσχαρος στο σπίτι του, δίνοντας στη Στέλλα την εντύπωση πως θα της επέτρεπε να παντρευτεί τον Χρηστάκη. Της ζητούσε, ωστόσο, επίμονα να του εξηγήσει πως έγινε η γνωριμία με τον νεαρό, κι όταν εκείνη του είπε πως του είχε στείλει γράμμα, τη χτύπησε, την κλείδωσε στο δωμάτιό της, κι έφυγε για να πάρει πίσω το γράμμα της κόρης του και να απειλήσει το Ζαμάνο, ώστε να μη μάθει ποτέ κανείς γι’ αυτή την απρέπεια της Στέλλας.
Ο Χρηστάκης Ζαμάνος δέχτηκε έντρομος τις απειλές του Βιολάντη και πολύ γρήγορα του έδωσε το γράμμα της Στέλλας, αφού ούτως ή άλλως δεν είχε ποτέ αγαπήσει την κοπέλα. Ο Παναγής Βιολάντης διαβάζοντας το γράμμα της Στέλλας εξοργίστηκε ακόμη περισσότερο με την ανοησία της κόρης του:
«Τ’ είναι τούτα που μου κάνεις μωρή; εφώναξε ο Παναγής έξω φρενών∙ τι ντροπές είναι τούτες που μόβαλες στο κούτελό μου;… “Είμαι δική σου;”! Πώς έγραψες εσύ τέτοιο πράμα; Τίνος είσαι, μωρή; Ποιον ερώτησες να σου πει τίνος είσαι; Με ποιο δικαίωμα δόθηκες στον ξένον άνθρωπο; Ποιος σου είπε πως ορίζεις τον εαυτό σου; Πώς σου πέρασε από το νου, πως μπορείς να δώσεις και το νύχι σου, χωρίς να θέλω εγώ;… Δε μιλείς, μωρή;… Ε, τι είναι τούτα;».
Η οργή του Παναγή Βιολάντη ήταν πολύ έντονη, κυρίως γιατί σκεφτόταν την προσβολή που θα του γινόταν, αν μάθαιναν οι άνθρωποι του νησιού πως η κόρη του ξέπεσε σε τέτοιο σημείο, ώστε να στέλνει ερωτικά γράμματα σ’ έναν φτωχό υπάλληλο.
«Κι εχύθηκε πάνω της, και την άρπαξε από το λαιμό, και της τον έσφιξε να την πνίξει, κι έπειτα την άρχισε γροθιές, και την εκτυπούσε όπου έφθανε, στους ώμους, στο στήθος, στο κεφάλι, και την εκτυπούσε αλύπητα, με λύσσα, να την τελειώσει, να την ξεκάμει, όπως μόνον ένας πατέρας μπορεί να χτυπά την κόρη του… Και ως να τον εμεθούσε περισσότερο κάθε χτύπημα, ως να τον εφρένιαζε η αντίσταση της στερεάς σαρκός -γιατί άλλη δεν έκαμνε η κακομοίρα εκείνη- ο δαρμός του δεν εφαίνετο να έχει τελειωμό, και η φυσική εξάντληση, που μόνη θα τον εσταματούσε, αργούσε ακόμη πολύ.»
Ο Παναγής δεν λυπόταν καθόλου την κόρη του, που την έβλεπε ως «ξένο κρέας», όπως χαρακτηριστικά σχολιάζει ο αφηγητής, και δεν τον ενδιέφερε ακόμη κι αν πέθαινε:
«Ν’ αρρωστήσει και να πεθάνει, να πάει στο διάολο, αυτό παρακαλώ το Θεό μου. Ναι, να πεθάνει! Αυτό και μόνο μπορεί να τη σώσει από την ατιμία της και από την ντροπή της! Κοπέλα που αποδιαντράπηκε να γράψει σ’ έναν ξένο “είμαι δική σου”, δεν μπορεί άλλο να ζήσει στο σπίτι μου. Και αν δεν πεθάνει μονάχη της, θα την ξεκάμω εγώ, με τα χέρια μου!».
Όσο η Στέλλα συνέχιζε να επιμένει στον έρωτά της για το Χρηστάκη Ζαμάνο τόσο περισσότερο εξοργιζόταν ο πατέρας της και τη χτυπούσε καθημερινά. Κι όταν η μητέρα της άφησε να εννοηθεί στον Παναγή πως η Στέλλα σκεφτόταν ακόμη και να φύγει από το σπίτι -κάτι που θα αποτελούσε ανήκουστη ατιμία για την οικογένειά τους- ο Παναγής Βιολάντης την έκλεισε σε μια σοφίτα. Έπαψε να τη χτυπά, αλλά πλέον της έδινε μόνο λίγο ψωμί και νερό, ίσα για να επιβιώσει, και κάθε φορά τη ρωτούσε αν είχε μετανιώσει. Η Στέλλα επέμενε στην απόφασή της, μα σιγά-σιγά από τον καημό της άρχισε να αρρωσταίνει. Σταμάτησε να τρώει το ψωμί και αναζητούσε μόνο το νερό για να δροσίσει το σώμα της που έκαιγε από τον πυρετό. Πολύ σύντομα εξασθένησε τόσο, που όταν ο πατέρας της ανέβηκε στη σοφίτα για να την ενημερώσει με άφθονη χαιρεκακία πως ο Ζαμάνος θα παντρευόταν μια άλλη, τη βρήκε νεκρή.
Η Στέλλα Βιολάντη πέθανε από τη στεναχώρια της, χωρίς ποτέ να μάθει την αλήθεια για το Χρηστάκη Ζαμάνο και για την κοπέλα που σκόπευε να παντρευτεί. Όπως γράφει ο αφηγητής «πέθανε με τη γλυκιά πλάνη πως κάποιος την είχε αγαπήσει».

Βίντεο σχετικό με το θεσμό της προίκας στο Μπαγκλαντές το 2006. Απίστευτο! «Φόνευση γυναικών…»

Παγκόσμια Ημέρα για τα Δικαιώματα του Παιδιού

Αθήνα, 17-10-2014

ΘΕΜΑ: Παγκόσμια Ημέρα για τα Δικαιώματα του Παιδιού

Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού υιοθετήθηκε από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ στις 20 Νοεμβρίου του 1989.
Στο πλαίσιο εορτασμού της Παγκόσμιας Ημέρας για τα Δικαιώματα του Παιδιού το Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων σε συνεργασία με τη Γενική Γραμματεία Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Υπουργείου Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων διοργανώνουν εκδήλωση, η οποία θα πραγματοποιηθεί στις 20 Νοεμβρίου 2014.
Με την αφορμή αυτή το Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων σε συνεργασία με τη Γενική Γραμματεία Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Υπουργείου Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων διοργανώνει ενημερώσεις και διαγωνισμό δοκιμίου για τους μαθητές της Γ΄ τάξης Γυμνασίου.
1) Οι εκπαιδευτικοί που διδάσκουν τα μαθήματα Γλωσσική Διδασκαλία και Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή το πρώτο εικοσαήμερο του Οκτωβρίου θα αφιερώσουν μία διδακτική ώρα, προκειμένου να ενημερώσουν τους μαθητές της Γ΄ Γυμνασίου σε θέματα σχετικά με τα δικαιώματα του παιδιού και να τους προετοιμάσουν για τη σύνταξη του δοκιμίου.
Για την προετοιμασία των μαθητών μπορούν να χρησιμοποιηθούν οι ακόλουθοι σύνδεσμοι:
• Συνήγορος του παιδιού: http://www.0-18.gr/
• Ελληνική Εθνική Επιτροπή UNICEF: http://www.unicef.gr/
• Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού:
http://www.childcom.org.cy/ccr/ccr.nsf/DMLindex_gr/DMLindex_gr?OpenDocument
• Το χαμόγελο του Παιδιού: http://www.hamogelo.gr/
2) Στη συνέχεια οι μαθητές της Γ΄ Γυμνασίου που επιθυμούν, θα συντάξουν δοκίμιο εκτός ωρών λειτουργίας του σχολείου. Ως θέμα του δοκιμίου ορίζεται το εξής:
Πολύ συχνά γίνεστε μάρτυρες περιστατικών που βεβαιώνουν ότι καταπατώνται τα δικαιώματα των παιδιών.
Προκειμένου να συμβάλετε και εσείς στην καταπολέμηση του φαινομένου της καταπάτησης των δικαιωμάτων των παιδιών, γράψτε μια επιστολή προς τον Πρόεδρο του ΟΗΕ στην οποία θα παρουσιάσετε:
α) Με ποιες μορφές εμφανίζεται το φαινόμενο αυτό στη χώρα σας;
β) Ποιες είναι οι δικές σας προτάσεις για την εξάλειψη αυτού του φαινομένου;
(συνολικά 5-6 παράγραφοι).
Ο Διευθυντής κάθε σχολείου θα ορίσει τριμελή επιτροπή, με μέλη εκπαιδευτικούς που διδάσκουν τα ανωτέρω μαθήματα, η οποία θα επιλέξει το καλύτερο γραπτό των μαθητών. Το γραπτό αυτό θα αποσταλεί στην οικεία Δ/νση Δ/θμιας Εκπαίδευσης μέχρι 30 Οκτωβρίου 2014.
Σε κάθε Δ/νση Δ.Ε. θα συσταθεί τριμελής επιτροπή, αποτελούμενη από εκπαιδευτικούς που διδάσκουν τα ανωτέρω μαθήματα. Η επιτροπή θα επιλέξει το καλύτερο γραπτό, το οποίο θα αποσταλεί μέχρι 7 Νοεμβρίου 2014 στη Δ/νση Σπουδών Δ.Ε. του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων.
Στο μαθητή που συνέταξε το καλύτερο δοκίμιο σε κάθε Δ/νση Δ/θμιας Εκπ/σης θα απονεμηθεί αναμνηστικό έπαθλο.
Η βράβευση του μαθητή που συνέταξε το καλύτερο δοκίμιο σε πανελλαδικό επίπεδο θα πραγματοποιηθεί στην εκδήλωση της 20ης Νοεμβρίου 2014.
Οι Διευθυντές των Διευθύνσεων Δ.Ε. παρακαλούνται να μεριμνήσουν για την άμεση αποστολή της εγκυκλίου στα σχολεία της αρμοδιότητάς τους.
Παρακαλούνται οι Διευθυντές των σχολικών μονάδων σε συνεργασία με τους συλλόγους διδασκόντων να καθορίσουν την ημέρα ενημέρωσης των μαθητών σύμφωνα με το πρόγραμμα λειτουργίας του σχολείου τους και εντός των παραπάνω προθεσμιών.

Ο ΥΦΥΠΟΥΡΓΟΣ
ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΔΕΡΜΕΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ

Η αρπαγή της γυναίκας του Διγενή (ακριτικό δημοτικό τραγούδι): ΣΧΟΛΙΑ – ΚΝΛ Α΄ Λ.

Συνεχίζοντας τις αναρτήσεις τις σχετικές με τα «Φύλα στη Λογοτεχνία»  δημοσιεύεται ο παρακάτω σχολιασμός στο ακριτικό τραγούδι  «Η αρπαγή της γυναίκας του Διγενή». Οι πληροφορίες που ακολουθούν βασίζονται σε εργασία μαθητών της Α1 Λυκείου του Μουσικού Σχολείου Ρόδου το 2013.

Το είδος
Το κείμενο είναι ένα ακριτικό τραγούδι και αναφέρεται στην αρπαγή της γυναίκας του Διγενή. Το θέμα της αρπαγής της γυναίκας είναι πολύ συχνό θέμα στις αρχαίες μυθολογίες και όχι μόνο.

Επί παραδείγματι και περιοριζόμενοι κυρίως στην αρχαία ελληνική μυθολογία, αναφέρεται η αρπαγή της Ωραίας Ελένης πρώτα από τον Θησέα και μετά από τον Πάρη, η αρπαγή της Ευρώπης από τον Δία, της Μήδειας από τον Ιάσονα, η κάθοδος στον Άδη και η απόπειρα αρπαγής της Περσεφόνης (την οποία και ο Πλούτωνας την είχε αρπάξει) από τον Θησέα και τον Πειρίθο και, για περάσουμε λίγο και στην ρωμαϊκή προ-ιστορία, η αρπαγή από τους Ρωμαίους των Σαβίνων γυναικών.

imageS

Η αρπαγή των Σαβίνων, David Ravensburger

Ο Αριστοφάνης επίσης στην κωμωδία του «Ειρήνη», παρουσιάζει ως αφορμή του Πελοποννησιακού πολέμου μια σειρά απαγωγών κοινών γυναικών μεταξύ κάποιων Αθηναίων και κάποιων Μεγαρέων.

Πέρα από την κάλυψη συγκεκριμένων αναγκών σε περιπτώσεις κατά τις οποίες έλειπε ικανός αριθμός γυναικών ή για την αποφυγή πληρωμής όσων απαιτούσε, ο πατέρας της κοπέλας, για να την δώσει ή, απλούστατα, επειδή δεν την έδινε για διάφορους λόγους, η πρακτική αυτή είναι συνυφασμένη με την απόδειξη των ικανοτήτων κάποιου ή με την προσβολή του γοήτρου των αντιπάλων του. Σε κάθε περίπτωση πάντως αποτελεί έκφραση και απόδειξη ηρωισμού.

Η αρπαγή των γυναικών είναι θέμα διαδεδομένο και στα ακριτικά τραγούδια, ενώ ως έθιμο παρουσιάζεται και στους αντιπάλους των ακριτών, στους Άραβες. Είναι λοιπόν σχετικό με το γενικότερο κλίμα της εποχής. Σε ένα άλλο μάλιστα ακριτικό τραγούδι, ο Διγενής είναι εκείνος που εισέρχεται στο κάστρο ενός Άραβα εμίρη, κλέβει την κόρη του και περιμένει και δυο βδομάδες έξω από τον κάστρο μέχρι να πειστεί ο εμίρης ότι όντως βρέθηκε κάποιος που τόλμησε να διαπράξει κάτι τέτοιο και να τον καταδιώξει. Ακόμα, το θέμα είναι σύμφυτο και με τον ηρωικό τόνο και την επική πνοή των ακριτικών τραγουδιών, οι ήρωες των οποίων διαθέτουν υπερφυσικές ικανότητες και δύνανται να επιχειρήσουν επιτυχώς μεγάλα κατορθώματα.

Η υπόθεση
Το τραγούδι ξεκινάει με τον ακρίτα Διγενή να καλλιεργεί το χωράφι του, όταν ένα πουλάκι εμφανίζεται και του ανακοινώνει ότι του έχουν κλέψει την γυναίκα. Ο ακρίτας, έχοντας εμπιστοσύνη στις δυνάμεις του (και μην έχοντας προφανώς κοιμηθεί «Στης πικροδάφνης τον ανθό»), ζητά να μάθει πότε του την έκλεψαν θέλοντας, αν έχει χρόνο, να τελειώσει πρώτα με τη σπορά, γεγονός που προκαλεί την έμμεση αποδοκιμασία του πουλιού που αρκείται απλά να επαναλάβει την πληροφορία. Τελικά, ο Διγενής σελώνει ένα γηρασμένο άλογο, το μόνο που δεν τρόμαξε βλέποντάς τον τόσο ταραγμένο, το οποίο προσωποποιημένο προσφέρεται εθελοντικά να τον βοηθήσει, ως ανταπόδοση στην γυναίκα του Διγενή των περιποιήσεων που του είχε επιφυλάξει στο παρελθόν. Πραγματικά, στο άκουσμα του χλιμιντρίσματος η γυναίκα διακόπτει τον γάμο, γιατί αντιλαμβάνεται ότι έρχεται ο άντρας της να την σώσει, όπως και γίνεται!

Τα πρόσωπα
Ο Διγενής
Παρουσιάζεται πολύ δυνατός και με υπερφυσικές δυνάμεις. Όπως έκαναν οι ακρίτες σε καιρό ειρήνης, ο Διγενής παρουσιάζεται να καλλιεργεί το χωράφι του, παραμελώντας ενδεχομένως τη γυναίκα του ή αμελώντας να μεριμνήσει για την ασφάλειά της. Όταν έμαθε από το πουλί για την απαγωγή της γυναίκας του στην αρχή, επειδή είχε εμπιστοσύνη στις δυνάμεις του, αναρωτιέται αν προλαβαίνει να τελειώσει τη δουλειά του πρώτα. Έπειτα απευθύνεται στα άλογά του, τα οποία τρομάζουν από την ταραχή του, όλα εκτός από ένα γερασμένο, που προσφέρεται να τον βοηθήσει, επειδή η γυναίκα το περιποιούνταν συχνά. Με τη βοήθεια του αλόγου ο Διγενής κατορθώνει πολύ εύκολα να γλυτώσει την γυναίκα του, πράγμα αναμενόμενο από κείνη, που ήξερε πόσο δυνατός είναι.

Η γυναίκα του Διγενή
Παρουσιάζεται ως άβουλο όν. Δεν συμμετέχει σε ό,τι την αφορά και γενικά είναι αμέτοχη στην πλοκή της δράσης του ποιήματος. Μέσω της φροντίδας του αλόγου προσπαθεί να δείξει την αγάπη για τον άντρα της. Αρνείται να παντρευτεί άλλον, δείγμα πως αγαπάει τον άντρα της. Αναγνωρίζει άμεσα το χλιμίντρισμα του αλόγου κι αυτό δείχνει τη στενή σχέση που υπήρχε μεταξύ τους αλλά και τη σιγουριά της ότι ο άντρας της θα κατορθώσει να τη γλυτώσει.

Το άλογο και το πουλί

Το άλογο παίζει σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη της ιστορίας. Είναι συναισθηματικά δεμένο με το Διγενή και αυτό φαίνεται από την οικειότητα που υπάρχει μεταξύ τους.

Το πουλί είναι επικουρικό στοιχείο στην ανάπτυξη της δράσης. Κυρίως διαδραματίζει ρόλο αγγελιαφόρου και, δευτερευόντως, αποτελεί εκπρόσωπο της κοινής γνώμης και κεντρίζει τον ακρίτα να μην αμελήσει τη διάσωση της γυναίκας του.

Η δομή της κοινωνίας
Η προσωποποίηση του αλόγου και ο κομβικός του ρόλος στην εξέλιξη της δράσης είναι αποκαλυπτικός της κοινωνίας από την οποία προέρχεται το κείμενο. Πρόκειται για μια στρατοκρατική, ανδροκρατούμενη κοινωνία, στην οποία οι άντρες-πολεμιστές είναι αναγκασμένοι να είναι για καιρό μακριά από τα σπίτια τους, με αποτέλεσμα, όπως είναι φυσικό, να δένονται συναισθηματικά και με τα άλογά τους σ’ αυτά να προβάλουν πρωτίστως την οικειότητα και τη στοργή που ενδεχομένως ταίριαζε στην οικογένειά τους. Κι αυτό είναι φυσικό, εφόσον περνούν πολύ καιρό μαζί περιπολώντας στα σύνορα και σε μια δύσκολη στιγμή το άλογο είναι εκείνο που θα τους βοηθήσει να πολεμήσουν σωστά και να υπερασπιστούν τη ζωή τους. Εξελίσσεται δηλαδή στον καθένα το άλογο του, πέρα από σύντροφος, και σε πολύτιμο συμπαραστάτη.
Στην κοινωνία αυτή οι γυναίκες είναι άβουλα και αδρανή όντα, τα οποία παραμένουν στο σπίτι και σε οποιοδήποτε κίνδυνο περιμένουν αγέρωχα, αλλά παθητικά, να έρθει ο άντρας τους να τις σώσει. Δεδομένου ότι οι άντρες τους έλειπαν καιρό από το σπίτι, εξαιτίας είτε των γεωργικών είτε των στρατιωτικών τους καθηκόντων, η φροντίδα με την οποία η γυναίκα του Διγενή αντιμετώπιζε το αγαπημένο άλογο του άντρα της ίσως αποτελεί ένδειξη ότι το άλογο γινόταν το όχημα μέσω του οποίου προσπαθούσε η γυναίκα να δείξει την στοργή της στον άντρα της ή εκτιμηθεί από αυτόν.
Εκ των προηγουμένων συνάγεται ότι η οικογένεια της εποχής είναι πατριαρχική.

Υ.Γ.: Δείτε και μια άλλη παραλλαγή του ανωτέρω ακριτικού τραγουδιού: https://www.youtube.com/watch?v=iCcvEbO89LU

Της νύφης που κακοπάθησε – ΣΧΟΛΙΑ

ΤΗΣ ΝΥΦΗΣ ΠΟΥ ΚΑΚΟΠΑΘΗΣΕ

Δημοτικό τραγούδι: Ανήκει στις παραλογές.
Το θέμα αντλείται από την οικογενειακή ζωή και σχετίζεται άμεσα με την απότομη μεταβολή της τύχης: μια πλούσια κοπέλα παντρεύεται στα ξένα και απότομα η τύχη της μεταβάλλεται, όλη η περιουσία της χάνεται και αναγκάζεται να ξενοδουλεύει. Θυμίζει Οδύσσεια ή την παραβολή του άσωτου γιου.
Έχει στοιχεία αρχαιοελληνικής τραγωδίας: μύθο (υπόθεση), πλοκή, πρόσωπα (χαρακτήρες), αντιθέσεις καταστάσεων (ευτυχία- δυστυχία), περιπέτεια, αναγνώριση.
• Ποιο είναι το βασικό θέμα του κειμένου και το μήνυμα που στέλνει στον αναγνώστη;
• Θέμα του είναι η απότομη μεταβολή της τύχης αλλά και η δυναμική στάση της Ελένης αποφασίζοντας να επιστρέψει μόνη της στο πατρικό της σπίτι. Σε αντίθεση με τα κοινωνικά και ιδεολογικά δεδομένα εκείνης της εποχής η κοπέλα αποφασίζει η ίδια να αλλάξει τη ζωή της.

ΔΟΜΗ ΠΟΙΗΜΑΤΟΣ: το ποίημα «φτιάχνεται» από σκηνές, κάθε σκηνή είναι και μία ενότητα.
1η ενότητα (στίχοι 1-6): Ο πλούσιος γάμος της ευτυχισμένης Ελένης.
2η ενότητα (στίχοι 7-10): Η δυστυχία στο νέο σπιτικό
3η ενότητα (στίχοι 11-15): Η δυστυχισμένη Ελένη και η απόφασή της
4η ενότητα (στίχοι 16-19): Το ταξίδι της επιστροφής
5η ενότητα (στίχοι 20-27): Αγνώριστη η Ελένη στο σπίτι της
6η ενότητα (στίχοι 28- 34): Η διαίσθηση της μάνας
7η ενότητα (στίχοι 35-36): Η Ελένη ζητά να υφάνει.
8η ενότητα (στίχοι 37-53): Το μοιρολόγι της Ελένης- υφάντρας και η αναγνώριση μάνας και κόρης.

Τεχνικές του κειμένου:
• εναλλαγή αφήγησης – διαλόγου αλλά και μονόλογο (το μοιρολόγι)
• αισθητικό αποτέλεσμα: το κείμενο είναι δημοτικό τραγούδι, διακρίνουμε έντονη θεατρικότητα, παραστατικότητα, πολλές σκηνές εναλλάσσονται σχεδόν κινηματογραφικά.

Ανάλυση: η ερμηνεία επικεντρώνεται στον τρόπο που παρουσιάζονται τα δύο φύλα:
1. Πρόκειται για πατριαρχική κοινωνική δομή: σε ένα εύπορο οικογενειακό περιβάλλον η κοπέλα για να παντρευτεί πρέπει να δώσει προίκα. Σκοπός της ζωής της είναι ο γάμος. Φυσικά, ο γάμος γίνεται με προξενιό.
2. Εντοπίζουμε αυστηρή διάκριση των γυναικείων και των ανδρικών επαγγελμάτων και εργασιών: η πεθερά «ξενόπλενε», η νύφη «ξεναλάθει», ο πεθερός «ξενόσκαφτε», ο νιος «ξενοκλαδεύει» και στη συνέχεια η Ελένη παρουσιάζεται να υφαίνει.
Επίσης, η μητέρα της η κυρά παρουσιάζεται να επιτηρεί τις δούλες και να αποφασίζει επιθεωρώντας για τις οικιακές εργασίες.
3. Στοιχείο επαναστατικό είναι η απόφαση της Ελένης να φύγει από τη συζυγική στέγη χωρίς τον άνδρα της και να επιστρέψει στο πατρικό της. Δυναμική, αποφασισμένη να καθορίσει τη ζωή και τη μοίρα της εγκαταλείπει το σύζυγό της. Του εκφράζει την επιθυμία της χωρίς φόβο και δεν διστάζει να τον εγκαταλείψει, όταν ο σύζυγος εκφράζει τη ντροπή του για την κατάντια τους.
4. Συνεπώς, αν και στο κείμενο εντοπίζουμε τις κοινωνικές αντιλήψεις και τα στερεότυπα της εποχής του για το ρόλο των 2 φύλων στην καθημερινή ζωή, στο επάγγελμα και στην οικογένεια, προβάλλεται ένας διαφορετικός χαρακτήρας γυναίκας, τίμιας και βασανισμένης από την ξαφνική μεταβολή της τύχης που δεν διστάζει να γυρίσει πίσω στο πατρικό της για να πάψει να βασανίζεται. Ο σύζυγος της δεν μπορεί να τη σταματήσει. Η γενναιότητα και η τιμιότητά της δεν αμφισβητούνται. Η αξιοπρέπειά της φαίνεται από την απόφασή της να εργαστεί σα δούλα στο ίδιο της το σπίτι.
5. Η μάνα αγαπά την κόρη της, την προσμένει και διαισθητικά την «αναγνωρίζει» έως την τελική αναγνώριση με το μοιρολόγι και το υφαντό. Ο ρόλος της ανταποκρίνεται στο κλασικό ρόλο της μάνας που αγαπά και προσμένει πάντα τα παιδιά της.

ΑΣΚΗΣΗ
Φαντάσου πως είσαι ακροατής στο μοιρολόγι της Ελένης. Θα μπορούσες να μετατρέψεις το μοιρολόγι της κόρης από το α΄ πρόσωπο στο γ ΄ ενικό πρόσωπο, σαν να πρόκειται να το διηγηθείς σε κάποιον άλλον;