Διάκριση ανάπτυξης παραγράφου με παραδείγματα και με αιτιολόγηση

1. Ανάπτυξη παραγράφου με συγκεκριμένα παραδείγματα – Ειδικές γνώσεις

  1. Η τεκμηρίωση της θεματικής πρότασης μιας παραγράφου μπορεί να επιτευχθεί και με την παράθεση παραδειγμάτων που αντλούνται από την καθημερινή ζωή, την προσωπική εμπειρία, την ιστορία κ.ά.
  2. Τα παραδείγματα, σαφέστερα, είναι συγκεκριμένες περιπτώσεις που διαπιστώνουν το κύρος ενός κανόνα, γνωμικού, άποψης, ιδέας…

Χρήσιμες επισημάνσεις:

  • Η χρήση τους επιβάλλεται να γίνεται με φειδώ. Σε αντίθετη περίπτωση εκφυλίζεται σε εγκυκλοπαιδισμό.
  • Για να είναι λειτουργικά και πειστικά, πρέπει να είναι εύστοχα και εύληπτα.
  • Προσδίδει υποκρισία στην ανάπτυξή μας η παράθεση πλαστών και αληθοφανών παραδειγμάτων.
  • Το παράδειγμα επικυρώνειεπιβεβαιώνει περισσότερο, παρά αποδεικνύει την θεματική πρόταση ή περίοδο.
  • Άλλοτε το παράδειγμα έχει διευκρινιστική λειτουργία, ενώ άλλοτε αποκτά επιχειρηματολογική αξία.

Παραδείγματα ανάπτυξης παραγράφου με παράθεση συγκεκριμένων παραδειγμάτων – ειδικών γνώσεων:

  1.  Πίσω από εκδηλώσεις που σ’ έναν πολιτισμένο λαό και τον εξελιγμένο πνευματικά άνθρωπο με αξιολογικά διαφορισμένη συνείδηση χαρακτηρίζονται αισθητικές, κρύβονται για τον πρωτόγονο διαθέσεις το περισσότερο αναισθητικές. Οι πρόγονοι βάφονται, σημαδεύουν το κορμί τους και στολίζονται όχι από απλή διακοσμητική ευχαρίστηση, αλλά για να φαντάζουν εξωτικά και να τρομάζουν τους εχθρούς τους ή για να ξεχωρίσουν από τους ανθρώπους άλλων φυλών ή για να μοιάζουν με τα ζώα που λατρεύουν (τοτέμ) ή για να επιδεικνύουν τη ρώμη τους και τον πλούτο τους και να ελκύουν το άλλο φύλο. ‘Όταν πεθάνει ένας δικός τους, αλλάζουν ντύσιμο, βάφονται και παραμορφώνονται, για να μη τους αναγνωρίσει η σκιά του νεκρού και τους κακοποιήσει.

(Ε. Παπανούτσος, Αισθητική σελ. 90)

  1. Όσο πιο κοντά μας διαδραματίζεται ένα γεγονός, τόσο πιο ενδιαφέρον είναι. Για την αθηναϊκή εφημερίδα η διακοπή του ρεύματος στην Αθήνα είναι η πρώτη είδηση, για τους «Τάιμς της Ν. Υόρκης» δεν είναι ούτε μονόστηλο.Οι δέκα πρόσκοποι που χάθηκαν στην Πάρνηθα είναι για μας σπουδαίο θέμα, ενώ οι εκατό Ινδοί στρατιώτες που χάθηκαν στα Ιμαλάια πάνε κατευθείαν στο καλάθι. Η έδρα της εφημερίδας ή του πρακτορείου ειδήσεων παίζει αποφασιστικό ρόλο στην επιλογή και την ιεράρχηση των ειδήσεων. Για την τοπική εφημερίδα της Καλλιθέας πρώτο θέμα είναι ο θάνατος του δημάρχου της και όχι ο θάνατος του Μπρέζνιεφ. Το δεύτερο, λοιπόν, αστέρι της είδησης είναι η εγγύτητα.

(Έκφραση – Έκθεση, Β’ Λυκείου, σ. 27 – Χ. Πασαλλάρης, Μια Ζωή Τίτλοι)


2. Ανάπτυξη παραγράφου με  αιτιολόγηση

Πολλές φορές η θεματική πρόταση ή η περίοδος διατυπώνεται κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να καθίσταται πρόδηλη η ανάγκη της αιτιολόγησης του ισχυρισμού – θέσης που εκφράζει.

  • Χρήσιμες επισημάνσεις:
  1. Χρησιμοποιούμε τη μέθοδο της αιτιολόγησης, όταν βεβαιωθούμε ότι η θεματική πρόταση ή περίοδος μας παρακινεί να ρωτήσουμε «γιατί;».
  2. Τεκμηριώνεται η αλήθεια της θεματικής πρότασης, όταν η αιτιολόγηση στηρίζεται σε αξιόπιστα και λογικά επιχειρήματα.
  3. Η αιτιολόγηση προσδίδει πειστικότητα, κύρος και αντικειμενικότητα στην παράγραφο, όταν στη φάση της προεργασίας επιτευχθεί ορθή ιεράρχηση του υποστηρικτικού υλικού.
  • Υπόδειγμα απαρίθμησης αιτίων με χρήση περιφραστικών διαρθρωτικών όρων:
  1. Ως πρώτο και σημαντικότερο αίτιο εύλογα θεωρείται…
  2. Εξίσου σημαντικός παράγοντας μπορεί να θεωρηθεί-…
  3. Πολλοί φρονούν ακόμη πως στη διόγκωση του νοσηρού αυτού φαινομένου συμβάλλει…
  4. Θα αποτελούσε, τέλος, σοβαρή παράλειψη η αποσιώπηση…
  • Χρηστικό λεξιλόγιο για την ανάπτυξη παραγράφου με τη μέθοδο της αιτιολόγησης:

Ρήματα: αποδίδεται, ευθύνεται, ερμηνεύεται, αιτιολογείται, πηγάζει, καταλογίζεται, ανάγεται κ.λπ.

Oυσιαστικά: αιτία, αίτιο, λόγος, ευθύνη, παράγοντας, ρίζα, κίνητρο, εστία, ελατήριο.

  • Παραδείγματα ανάπτυξης παραγράφου με τη μέθοδο της αιτιολόγησης:
  1. Την εγκληματικότητα τροφοδοτεί, πολλές φορές, η οικονομική κρίση στην ποικιλομορφία των εκφράσεών της. Αποτελεί, πράγματι, απαραγνώριστη αλήθεια ότι η σύγχρονη κοινωνία έχει υιοθετήσει έναν υλιστικό προσανατολισμό, αναγορεύοντας το χρήμα σε υπέρτατη αξία, με αποτέλεσμα να μην έχει μείνει αλώβητος κανένας τομέας της ανθρώπινης ζωής. Εξάλλου, η εμφάνιση φαινομένων, όπως οι ανεπίτρεπτες οικονομικές ανισότητες, η κλιμάκωση της ανεργίας των νέων ανθρώπων και ο αποκλεισμός μεγάλων άνθρωπο-συνόλων από τα οικονομικά αγαθά βρίσκονται πίσω από την ανεξέλεγκτη έξαρση (της διαφθοράς) και (της νεανικής εγκληματικότητας).
  2. Θα ήταν επικίνδυνο σφάλμα να στηριχθούμε σήμερα στην άποψη ότι ο πυρηνικός πόλεμος μπορεί να αποφευχθεί ή να προληφθεί… Πρώτο, γιατί η τεχνολογία μπορεί να καταστρέψει αυτή την ισορροπία. Έπειτα, η ισορροπία γίνεται όλο και πιο ασταθής. Τέλος, γιατί ένας τρελός ή ένας ψυχοπαθής, που η ψυχοπάθειά του δεν έχει διαγνωστεί, είναι δυνατό να φθάσει να πατήσει το κουμπί. Και ακόμη, ένα απλό ατύχημα μπορεί να ερμηνευτεί από την αντίπαλη πλευρά σαν επίθεση και να εξαπολύσει το ολοκαύτωμα.                                                                                                              (Ε.Ε.Γ., 210)
  3. Η δεύτερη λειτουργία της διαφήμισης είναι πιο έμμεση αλλά και πιο επικίνδυνη από αυτήν που αναφέραμε πιο πάνω. Και αυτή είναι ο εθισμός των μαζών στο να δέχονται και τελικά να υπακούουν στα μηνύματα της διαφήμισης. (Διότι) ‘Όταν οι μάζες εθίζονται στο να δέχονται και να υπακούουν τα διαφημιστικά μηνύματα, τότε είναι ευκολότερο να υπακούσουν και σε μηνύματα πολιτικού ή ιδεολογικού χαρακτήρα. (Διότι) Μ’ αυτόν τον τρόπο εκείνοι που ελέγχουν τα μέσα «μαζικής ενημέρωσης» αποκτούν μια τρομακτική δύναμη να επιβάλουν ιδεολογίες και ηγέτες που διαιωνίζουν το status quo.       (Θ. Λιανός)

Τι είναι ο λογοτεχνικός χαρακτήρας

Λογοτεχνικοί χαρακτήρες είναι κειμενικές κατασκευές, μυθοπλαστικές μορφές δηλ. με ανθρώπινα χαρακτηριστικά.

«Πρόσωπα αποτυπωμένα λεκτικά στο κείμενο, των οποίων η υπόσταση διαμορφώνεται ανάλογα με την προσωπικότητα και την ιδιαίτερη ιδιοσυγκρασία του συγγραφέα» (Κουράκη)

«Μια κατασκευή που δομείται από τον αναγνώστη μέσα από διάφορες ενδείξεις διασκορπισμένες στο κείμενο. Παρ’ όλο που αυτές οι κατασκευές δεν είναι ανθρώπινα όντα, στη συνείδηση του αναγνώστη διαμορφώνονται ως πραγματικοί άνθρωποι» (Rimmon-Kenan).

Χαρακτήρες και μυθοπλασία: «φαντάζομαι, άρα υπάρχω»

Οι λογοτεχνικοί ήρωες αποτελούν αναπόσπαστο στοιχείο της αφήγησης και σημαντικό δομικό άξονα της μυθοπλασίας.

Οι χαρακτήρες  

  • Μπορούν να διερευνηθούν σε επίπεδο αφήγησης μέσα από τον προσωπικό τους λόγο ή το λόγο του αφηγητή, τις σκέψεις και τις πράξεις τους σε επίπεδο ιστορίας
  • από τα εξωτερικά & εσωτερικά τους γνωρίσματα, τη σχέση με τον χώρο και τον χρόνο

Τα στοιχεία που τους καθιστούν αληθοφανείς

  • Η ζωντάνια
  • Η πειστικότητα
  • Η συνέπεια λόγων και έργων
  • Η αντιστοιχία με την πραγματικότητα

Διάκριση χαρακτήρων (Β. Αθανασόπουλος)

α. Ως προς τη λειτουργία τους

  • Πρωτεύοντες (κύριοι, βασικοί, κεντρικοί)
  • Δευτερεύοντες (Διακοσμητικός, πληροφοριακός,  Ακροατής,  Σχολιαστικός,  Σημείο αναφοράς)

Ο πρωταγωνιστής 

Μπορεί να είναι ήρωας ή αντιήρωας, ανάλογα με το σύστημα αξιών κάθε εποχής.

β. Ως προς τον τρόπο παρουσίασής τους (E.M. Forster)

  • Επίπεδοι ή μονοδιάστατοι _ Επίπεδος χαρακτήρας = Ο μονοδιάστατος, ο τύπος ή καρικατούρα, αυτός που δεν μεταβάλλεται στην πορεία της αφήγησης.
  • Σφαιρικοί ή πολυδιάστατοι _ Σφαιρικός χαρακτήρας = Ο πρωταγωνιστής ή δευτεραγωνιστής, ο χαρακτήρας που επηρεάζει και επηρεάζεται από τις καταστάσεις που παρουσιάζονται στο έργο, που διαμορφώνει και διαμορφώνεται ή εξελίσσεται από αυτές.

γ. Ως προς την εξέλιξή τους

  • Στατικοί (τυπικοί)
  • Δυναμικοί (εξελισσόμενοι)

Πηγή:http://www.sfnr.gr/wp-content/uploads/2014/02.pdf