Ενότητα 7, Ένας στοργικός ηγέτης: σχεδ/μα, ερωτήσεις, μετάφραση, συντακτική ανάλυση, λεξιλ. πίνακα του «πράττω»

Ένας στοργικός ηγέτης – σχεδ-μα, ερωτήσεις

Taxi.b07en metafrasis askisi

Ενότητα 7_Μετάφρ. πρότ.-πρόταση

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ κειμένου Α ενότητας 7

  1. Ἅπαντες ἐπιστάμεθα: κυρ. πρότ. – ἡμεῖς: υποκ. στο ἐπιστάμεθα.
  2. ὃτι Ἀγησίλαος οὐ πόνων ὑφίετο – ου κινδύνων ἀφίστατο – οὐ χρημάτων ἐφείδετο – οὐ σώμα, οὐ γῆρας προὐφασίζετο: τέσσερις δευτ. ειδικές προτάσεις αντικείμενα στο ἐπιστάμεθα της κύριας πρότασης, πόνων: αντικ. στο ὑφίετο, κινδύνων: αντικ. στο ἀφίστατο, Ἀγησίλαος: υποκ. στα ρήματα, χρημάτων: αντικ. στο ἐφείδετο, σῶμα – γῆρας: αντικείμενα στο προὐφασίζετο.
  3. ὃπου ᾤετο τήν πατρίδα τι ὠφελήσειν: δευτ. αναφ. υποθ. πρότ. (Ἀγησίλαος: ενν.): υποκ. στο ᾤετο, τήν πατρίδα – τι (: σύστοιχο αντικ.): αντικείμενα στο ὠφελήσειν.
  4. Ἀλλά καί βασιλέως ἀγαθοΰ τοῦτο ἔργον ἐνόμιζε, τό τούς ἀρχομένους ὡς πλεῖστα ἀγαθά ποιεΐν: δευτ. ειδ. πρότ. αντικ. στο ἐπιστάμεθα της κύριας πρότασης· συνδέεται παρατακτικά με την προηγούμενη ειδική με τον αντιθετικό σύνδεσμο ἀλλά, (Ἀγησίλαος: ενν.): υποκ. στο ἐνόμιζε, ἔργον: κατηγ. στο τοΰτο: αντικ. στο ἐνόμιζε, άγαθοΰ: επιθ. προσδ. στο βασιλέως, τούς ἀρχομένους: επιθ. μτχ. (: άμεσο) – ἀγαθά (:έμμεσο): αντικείμενα στο ποιείν, ὡς πλεῖστα: επιθ. προσδ. (το ὡς ενισχύει της σημασία του πλεῖστα).
  5. Ἐν τοῖς μεγίστοις δέ ὠφελήμασι τῆς πατρίδος καί τόδε ἐγώ τίθημι αὐτοῦ: κυρ. πρότ. ἐγώ: υποκ. στο τίθημι. τόδε: αντικ. στο τίθημι. Ἐν τοῖς ὠφελήμασι: εμπρόθ. προσδ. που δηλώνει το μεταξύ, τῆς πατρίδος: γεν. αντικ. στο ὠφελήμασι, αὐτοῦ: γεν. κτητ. μεγίστοις: επιθ. προσδ. στο ὠφελήμασι.
  6. ὃτι δυνατώτατος ὢν ἐν τῇ πόλει φανερός ἦν μάλιστα τοῖς νόμοις λατρεύων: δευτ. ειδ. πρότ. επεξήγηση στο τόδε της προηγούμενης πρότασης, δυνατότατος: κατηγ. στο (Ἀγησίλαος: ενν.): υποκ. στο ἦν και στις μτχ. ὢν (: εναντιωμ. μτχ.) – λατρεύων: κατηγ. μτχ. από τη φράση φανερός ἦν. ἐν τῇ πόλει: εμπρόθ. προσδ. στάσης σε τόπο, τοῖς νόμοις: αντικ. στη μτχ. Λατρεύων, μάλιστα, επιρρ. προσδ. του ποσού, φανερός: κατηγ. στο (Ἀγησίλαος).
  7. Τίς γάρ ἠθέλησεν ἀπειθεΐν ὁρῶν τόν βασιλέα πειθόμενον: κύρ. πρότ. ευθεία ερώτηση, τίς: υποκ. στο ἄν ἠθέλησεν και στη μτχ. ὁρῶν: χρονικο-υποθ. μτχ., τον βασιλέα: αντικ. στη μτχ. ὁρῶν και υποκ. στη μτχ. πειθόμενον: κατηγ. μτχ. από τη μτχ.. ὁρῶν.
  8. Ὃς καί πρός τούς διαφόρους ἐν τῇ πόλει προσεφέρετο: κύρ. αναφ. πρότ.. Ὃς υποκ. στο προσεφέρετο, πρός τούς διαφόρους: εμπρόθ. προσδ. κατεύθυνσης σε πρόσωπο, ἐν τῇ πόλει: εμπροθ. προσδ. στάσης σε τόπο.

ΠΡΟΣΕΞΕ. Η αντωνυμία Ὅς στην αρχή περιόδου ή ημιπεριόδου, εισάγει κύρια πρόταση, όταν όμως δεν υπάρχει άλλη κύρια πρόταση στην ίδια περίοδο ή ημιπερίοδο.

  1. Ὥσπερ πατήρ πρός παῖδας (προσφέρεται): δευτ. αναφ. παραβολική πρότ. πατήρ: υποκ. στο (προσφέρεται: ενν.). πρός παῖδας: εμπρόθ. προσδ. φιλικής στάσης.
  2. Ἐλοιδορεΐτο μέν γάρ ἐπί τοῖς ἁμαρτήμασιν: κύρια πρότ. ( Αγησίλαος: ενν.): υποκ. στο έλοιδορεΐτο. έπί τοΐς άμαρτήμασιν: εμπρόθ. προσδ. αιτίας.
  3. ἐτίμα δέ: κύρ. πρότ. ( Αγησίλαος: ενν.): υποκ. στο ἐτίμα (τούς διαφόρους: ενν.): αντικ.
  4. εἲ τι καλόν πράττοιεν: δευτ. υποθ. πρότ. (οἱ διάφοροι: ενν.): υποκ. στο πράττοιεν, τι: επιθ. προσδ. στο καλόν: αντικ.
  5. παρίστατο δ’ ἐχθρόν μέν ούδένα ζημίαν τιθείς: ( Αγησίλαος: ενν.): υποκ. στο παρίστατο και στις τροπικές μτχ. ἡγούμενος – ἐθέλων – νομίζων, (τούς διαφόρους: ενν.): αντικ. στο παρίστατο, πάντας: αντικ. στο ἐπαινεΐν, οὐδένα: επιθ. προσδ. στο πολίτην: αντικ. της μτχ. ἡγούμενος, ἐχθρόν: κατηγ. στο πολίτην, ἐπαινεΐν: τελικό απαρ. αντικ. στη μτχ. ἐθέλων. (Ἀγησίλαος: ενν.): υποκ. στο ἐπαινεΐν (: ταυτοπροσωπία), κέρδος: κατηγ., σώζεσθαι: τελ. απαρ.
  6. εἲ τις συμφορά συμβαίνοι: δευτ. υποθ. πρότ. τις: επιθ. προσδ. στο συμφορά: υποκ. στο συμβαίνοι.
  7. εἲ καί ὁ μικροῦ ἄξιος ἀπόλοιτο: δευτ. υποθ. πρότ. ὁ ἄξιος: υποκ. στο ἀπόλοιτο, μικροῦ: γεν. της αξίας από το ἄξιος.

λεξιλογικός πίνακας ΠΡΑΤΤΩ

Πρόσθετα κείμενα για το διήγημα του Άντον Τσέχοφ, Ο Βάνκας

Ο κίνδυνος του σχολείου!

(Ομιλία του Μ. Τζίντυ, μέλους του αγγλικού κοινοβουλίου στα 1830).

Όσο κι αν φαίνεται παράδοξο από πρώτη άποψη, το μέτρο της παροχής δωρεάν παιδείας στους φτωχούς που εργάζονται θα απέβαινε καταστρεπτικό και για την ηθική τους υπόσταση και για την ευτυχία τους. Πράγματι η μόρφωση θα μάθαινε στους φτωχούς να μισούν την κοινωνική τους κατάσταση με αποτέλεσμα να μη γίνονται καλοί υπηρέτες αγρότες και εργάτες, επαγγέλματα που η θέση τους στην κοινωνία τους έχει προκαθορίσει. Αντί να τους διδάσκει την υποταγή, η μόρφωση θα τους απέλπιζε και θα τους καθιστούσε μαχητικούς. Η πρόνοια που παρατηρείται συχνά στις βιομηχανικές πόλεις. Η αγωγή θα τους επέτρεπε να διαβάζουν ανατρεπτικό φυλλάδια και βιβλία επικίνδυνα και αντιθρησκευτικά· ακόμη θα τους καθιστούσε ανυπάκουους προς τους προϊσταμένους τους. Από αυτά συνάγεται ότι σε λίγα χρόνια το κοινοβούλιο θα αναγκαστεί vα χρησιμοποιήσει βία εναντίον τους και να θεσπίσει νόμους που θα τους αφορούν,  αυστηρότερους οπό αυτούς που ισχύουν σήμερα.

Από το Βιβλίο του Κουζινσκί, Οι ρίζες της εργατικής τάξης, 1967.

Αφίσα – καταγγελία της παιδικής εργασίας στα βελγικά εργοστάσια (αρχές 20ού αι.)

Ενότητα έβδομη Ζ 369-529: Ο Έκτορας στη Τροία

TISCHBEIN- ΕΚΤΟΡΑΣ ΚΑΙ ΑΝΔΡΟΜΑΧΗ

  1. http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/Yliko/OMHROS-ILIADA/Iliada/Iliada14.htm: Το αρχαίο κείμενο, δύο διαθέσιμες μεταφράσεις, επεξηγήσεις, παράλληλα κείμενα, θέματα για συζήτηση, κείμενα από τη βιβλιογραφία.

2. ΝΟΗΜΑ

Όταν ο Έκτορας έφθασε στο παλάτι του, δεν βρήκε εκεί ούτε την Ανδρομάχη ούτε το γιο του. Ανήσυχος γι’ αυτό, αναγκάζεται να ρωτήσει τις γυναίκες του σπιτιού. Η πιστή οικονόμος τον πληροφορεί ότι η σύζυγός του έτρεξε στον πύργο των Σκαιών Πυλών γεμάτη αγωνία να μάθει νέα του, διότι ακούστηκε ότι οι Αχαιοί νικούν και οι Τρώες συντρίφτηκαν. Μετά απ’ αυτό ο Έκτορας ξεκίνησε να επιστρέφει στη μάχη· ενώ ήταν έτοιμος να βγει στην τρωική πεδιάδα, συνάντησε τη γυναίκα του με την παραμάνα, η οποία κρατούσε το γιο του στην αγκαλιά. Πρώτη παίρνει το λόγο η Ανδρομάχη. Ξεκινάει με το προαίσθημα ότι η πολεμική ορμή του Έκτορα θα στρέψει όλους τους Αχαιούς επάνω του και θα φέρει το θάνατό του, με αποτέλεσμα να μείνει αυτή χήρα, απαρηγόρητη, έρημη και αβοήθητη. Έπειτα θυμάται πώς χάθηκε ο βασιλιάς πατέρας της, ο Αετίων, τον οποίο σκότωσε ο φοβερός Αχιλλέας, όταν εκπόρθησε την πόλη του, τη Θήβη, πώς χάθηκαν την ίδια μέρα τα επτά αδέλφια της και πώς χάθηκε η σεβαστή μητέρα της. Με πίκρα εξομολογείται στον άνδρα της ότι αυτός είναι πια γι’ αυτήν το παν στη ζωή. Τελειώνοντας το λόγο της, η Ανδρομάχη κάνει έκκληση στον άνδρα της να μείνει μέσα στην οχυρωμένη πόλη και από εκεί να πολεμήσει τους εχθρούς της, για να μην αφήσει ορφανό το παιδί του και την ίδια χήρα.

Απαντώντας, ο Έκτορας λέει ότι κατανοεί απόλυτα τη σκέψη και τις ανησυχίες της Ανδρομάχης, αλλά δεν μπορεί να μείνει μέσα στην πόλη, επειδή ντρέπεται τους Τρώες και τις Τρωδίτισσες και δεν του το επιτρέπει η συνείδησή του, μια και έμαθε να είναι πάντα αντρειωμένος και να μάχεται στην πρώτη γραμμή. Αν και έχει έντονη προαίσθηση ότι θα έρθει μέρα που η Τροία θα πέσει και οι Τρώες θα χαθούν, δεν είναι δυνατό να κάνει πίσω. Όμως δεν τον θλίβει τόσο ούτε η συμφορά των Τρώων ούτε η συμφορά των δικών του, όσο τον θλίβει η κακή μοίρα της γυναίκας του, η οποία θα γίνει σκλάβα δυστυχισμένη στα χέρια κάποιου Αργίτη. Στη συνέχεια παίρνει στην αγκαλιά του το μικρό Αστυάνακτα και εύχεται να γίνει τρανός και δυνατός και από τον πατέρα του καλύτερος. Μαζί με το παιδί δίνει στην Ανδρομάχη και τις τελευταίες του συμβουλές· ύστερα χωρίζουν. Εκείνη φτάνει θλιμμένη στο παλάτι και μαζί με τις δούλες αρχίζει το θρήνο για τον Έκτορα. Ο Πάρης, δυνατός σαν ξεκούραστο άλογο, συναντά τον Έκτορα και μαζί τα δυο αδέλφια προχωρούν προς την πεδιάδα. Ο Έκτορας εκφράζει την ελπίδα ότι θα θελήσει ο Δίας να στήσουν οι Τρώες «ελεύθερον κρατήρα» στα σπίτια τους, αφού διώξουν τους Αχαιούς.

ΣΧΟΛΙΑ

Στίχ. 375: εις το κατώφλι εστάθηκε και προς τες κόρες είπε => αξίζει να παρατηρήσουμε ότι ο ποιητής τονίζει το σημείο που «εστάθηκε» ο ήρωας («εις το κατώφλι»)· ο πολεμιστής νιώθει άβολα σ’ ένα χώρο που δεν του ταιριάζει και βιάζεται να επιστρέψει στον δικό του χώρο, στο πεδίο της μάχης. Ο ποιητής επιμένει να προβάλλει την ταχύτητα των κινήσεων του Έκτορα από τη στιγμή που ξεκίνησε από το στρατόπεδο για την πόλη: δίνεται έτσι στον ακροατή η εντύπωση ότι ο πρόμαχος της Τροίας νιώθει άσχημα μακριά από τον χώρο στον οποίο τον καλεί το καθήκον.

Στιχ. 378-380: Να εύρει συννυφάδα….ή στον ναόν της Αθηνάς όπου κι οι άλλες είναι δέσποινες και την τρομερήν θεάν εξιλεώνουν;» => Χρήση της τεχνικής των «άστοχων ερωτημάτων». Στη συνέχεια η «έξυπνη οικονόμα» θα απορρίψει (στιχ. 383-385) τις λογικές δυνατότητες που πρόβαλε ο Έκτορας σχετικά με την έξοδο της Ανδρομάχης και θα δώσει τη σωστή απάντηση τοποθετώντας την εμφαντικά στο τέλος (386-389).

Στίχ. 388: και ως φρενιασμένη θα ‘φθασε στα τείχη τώρα κείνη => η υπόθεση της οικονόμου για την κατάσταση της Ανδρομάχης βρίσκεται σε αντιστοιχία με την πληροφορία που μας έχει δώσει κιόλας ο ποιητής (στ. 373) και βοηθάει τον ακροατή να πλάσει με τη φαντασία του την εικόνα.

Η ενέργεια της Ανδρομάχης να τρέξει στα τείχη, για να μάθει νέα του Έκτορα, την εξισώνει με τις άλλες Τρωαδίτισσες που περικυκλώνουν τον Έκτορα κατά την είσοδό του στην πόλη, αγωνιώντας να μάθουν νέα για τους δικούς τους (στ. 237-241). Ταυτόχρονα ο ποιητής τη διακρίνει από τις ανώνυμες αυτές συζύγους και αδελφές των πολεμιστών και την βάζει στο χώρο των Σκαιών Πυλών σε μια άλλη χρονική στιγμή, ώστε αυτή η συνάντηση να απομακρύνεται συνεχώς και να μοιάζει αδύνατη, ως την τελευταία στιγμή που οι δύο σύζυγοι θα συναντηθούν σαν από σύμπτωση. Ο ποιητής με αριστοτεχνικό τρόπο προετοίμασε τον ακροατή να δεχτεί αυτόν τον χώρο συνάντησης πολύ φυσικά, αλλά και δημιουργώντας του μεγάλη αγωνία, μήπως και αυτή η συνάντηση δεν πραγματοποιηθεί ποτέ.

Η ανησυχία της Ανδρομάχης την σπρώχνει έξω και τρέχει να αναζητήσει τον άντρα της στο χώρο του· η επιθυμία επίσης του Έκτορα να δει τους δικούς του για τελευταία ίσως φορά, τον ωθεί να ψάξει στις πύλες που βγάζουν στο στρατόπεδο. Η συνάντηση μοιάζει να ματαιώνεται, ο ποιητής παίζει με την αγωνία του ακροατή του και να, σαν από σύμπτωση, η συνάντηση πραγματοποιείται ακριβώς στον μεταίχμιο χώρο, στο σημείο όπου χώρος του μάχιμου στρατιώτη και χώρος του άμαχου πληθυσμού (Ανδρομάχη και Αστυάνακτας) εγγίζονται (δηλαδή στις δυσώνυμες Σκαιές Πύλες).

Στιχ. 404-406: Εκείνος χαμογέλασε κοιτώντας το παιδί του ήσυχα· κι απ’ το χέρι του πιασμένη η Ανδρομάχη εδάκρυσε και του ‘λεγεν «Οϊμέ!…=> Το πρόσωπο του σκληρού πολεμιστή γλυκαίνει στη θέα του γιου του και ένα χαμόγελο ηρεμίας αποδίδει τα αισθήματα του πατέρα. Την ανέλπιστη συνάντηση των δύο συζύγων ο ποιητής τη δίνει με απαράμιλλη διακριτικότητα και άριστα ψυχολογημένο τρόπο. Λείπουν οι συναισθηματικές εξάρσεις και οι αισθησιακές λειτουργίες: με λιτό τρόπο απεικονίζονται οι συγκροτημένες κινήσεις. Ο πατέρας πλησιάζει χωρίς να πει τίποτα· το τρυφερό χαμόγελο που ζωγραφίζεται στο πρόσωπό του τα λέει όλα. Το ίδιο συμβαίνει και με τη μητέρα και σύζυγο· η ανέλπιστη χαρά της εκφράζεται από τα δακρυσμένα μάτια της και από την αυθόρμητη κίνησή της να αγγίξει το χέρι του συντρόφου της.

Στιχ. 406 κ.ε.: εδάκρυσε και του ‘λεγεν «Οϊμέ! Θα σ’ αφανίσει τούτη σου η τόλμη, ω τρομερέ· το βρέφος δεν λυπείσαι τούτο κι εμέ την άμοιρην που χήρα σου θα γίνω γρήγορα,…γρήγορα θα ορμήσουν όλοι αντάμα να σε φονεύσουν οι Αχαιοί και άμα σε χάσω, κάτω στον μαύρον Άδη ας κατεβώ, διότι αν αποθάνεις και συ, καμιά παρηγοριά δι’ εμέ δεν θ’ απομείνει, και πόνοι μόνον· έχασα πατέρα και μητέρα· τον μέγαν Αετίωνα μου φόνευσεν ο θείος Πηλείδης, όταν έριξε την πόλιν των Κιλίκων, την Θήβην την υψίπυλον· αλλά τον εσεβάσθη νεκρόν, δεν τον εγύμνωσε, και μ’ όλην την λαμπρήν του αρματωσιά τον έκαυσε κι εσήκωσέ του μνήμα, κι ολόγυρά του εφύτευσαν πεύκα μεγάλα οι νύμφες Ορεστιάδες, του Διός αιγιδοφόρου κόρες· ήσαν επτά στο σπίτι μας γλυκείς αυτάδελφοί μου, κι εις μιαν ημέραν όλοι ομού ροβόλησαν στον Άδη· όλους τους εθανάτωσεν ο θείος Αχιλλέας των μόσχων μέσα εις τες κοπές και των λευκών προβάτων. Και την σεπτήν μητέρα μου, βασίλισσα στην Θήβην, δούλην εδώ την έφερε με τ’ άλλα λάφυρά του. Και αφού με δώρ’ αμέτρητα κατόπι εξαγοράσθη, την έσβησεν η Άρτεμις στο σπίτι του πατρός μου. Έκτορ, συ είσαι δι’ εμέ πατέρας και μητέρα, συ αδελφός, συ ανθηρός της κλίνης σύντροφός μου. Αλλά λυπήσου μας, και αυτού μείνε στον πύργον, μήπως ορφανό κάμεις το παιδί και χήραν την γυναίκα. Κι εκεί στην αγριοσυκιά τους άνδρες στήσε οπού ‘ναι η πόλις καλοανέβατη, καλόπαρτο το τείχος· τρεις το δοκίμασαν φορές των Αχαιών οι πρώτοι, οι Αίαντες, και ο δοξαστός Ιδομενεύς και οι δύο Ατρείδες και ο ατρόμητος Τυδείδης ενωμένοι· ή το φανέρωσε σ’ αυτούς χρησμών εξαίσιος γνώστης ή τους κινεί μόν’ η ψυχή σ’ αυτό και τους διδάσκει».=> Επιφώνημα «οϊμέ» από τα χείλη της Ανδρομάχης είναι η απαραίτητη εισαγωγή ενός λόγου συναισθηματικά φορτισμένου. Τα επιχειρήματα της γυναίκας του Έκτορα, συναισθηματικού κυρίως χαρακτήρα, αποκτούν ένα έντονο υποκειμενικό χρώμα, όταν εκτός από την ορφάνια του παιδιού τους προβάλλουν ως όπλο και τη δική της χηρεία.

Η επιχειρηματολογία της κινείται σε 3 χρονικά επίπεδα:

  • Φοβάται για το μέλλον και θέλει να το αποφύγει
  • Ύστερα κάνει αναδρομή στο παρελθόν: τι είχε και τι έχασε
  • Επανέρχεται στο παρόν: τι έχει τώρα

Το νόημα: αν στις απώλειες  του παρελθόντος προστεθεί στο μέλλον η απώλεια του μοναδικού προσώπου που έχει τώρα τότε ο πόνος γι’ αυτήν θα είναι αβάσταχτος και καλύτερα να πεθάνει.

Στιχ. 414: τον μέγαν Αετίωνα μου φόνευσεν ο θείος=> με επική άνεση δίνεται η ιστορία της πατρικής οικογένειας της Ανδρομάχης.

Ο ποιητής πετυχαίνει: να έχει την ευκαιρία να αναφερθεί πλατιά στον Αχιλλέα, στον ιπποτισμό και τη γενναιότητά του (σε 15 στίχους), ώστε να μην ξεχνάει ο ακροατής τον κεντρικό ήρωα του έπους, αλλά και να μας υποβάλει την εντύπωση ότι η Ανδρομάχη δεν θα καταφέρει να ξεφύγει από την τραγικότητα της γενιάς της· λεπτή τραγική ειρωνεία κρύβεται στα λόγια της. Αυτός που ξεκλήρισε την πατρική της οικογένεια θα της στερήσει αργότερα και τον άντρα της.

  • Στην Ομηρική μάχη ο νικητής πρέπει να γίνει κύριος του νεκρού σώματος και των όπλων του αντιπάλου, για να θεωρηθεί ολοκληρωμένη η νίκη. Γι’ αυτό πολλές φορές η μάχη συνεχίζεται γύρω από ένα νεκρό πολεμιστή: ο αντίπαλος προσπαθεί να του αφαιρέσει τα όπλα του, ενώ οι συμπολεμιστές του τα υπερασπίζονται. Ο Αχιλλέας, όπως βλέπουμε, προτιμάει να στερηθεί αυτή την ικανοποίηση, που θα σήμαινε ατίμωση για το γέροντα βασιλιά των Κιλίκων.

Στιχ. 421: ήσαν επτά στο σπίτι μας γλυκείς αυτάδελφοί μου => οι αιτίες που έκαναν το λόγο της Ανδρομάχης έντονα συναισθηματικό (αγάπη για τον άντρα της και φόβο για το μέλλον του παιδιού της και το δικό της) την ωθούν στο τέλος να σκεφτεί και να προτείνει ένα αμυντικό σχέδιο που και λογικό και ρεαλιστικό είναι. Αν και οι στίχοι 433-439 αθετήθηκαν από τους αρχαίους σχολιαστές, επειδή δεν άρμοζε σε μια γυναίκα να μιλάει σας στρατηγός, η σύγχρονη έρευνα μάλλον αποδέχεται την αυθεντικότητά τους.

Στιχ. 441: «Όλα τα αισθάνομαι κι εγώ, γυνή μου, αλλά φοβούμαι…=> ο λόγος του Έκτορα ο λόγος του Έκτορα είναι γεμάτος κατανόηση, αισθάνεται τους ίδιους φόβους με τη γυναίκα του, αλλά δεν είναι μόνο σύζυγος και πατέρας· βαραίνουν πάνω του οι ευθύνες που έχει απέναντι στο λαό του και το χρέος προς τη γενιά του. Ο Έκτορας είναι πολεμιστής. Ο πρώτος πολέμαρχος της Τροίας νιώθει βαρύ πάνω του το βλέμμα των Τρώων συμπολεμιστών του και των γυναικών της Τροίας, που έχουν παιδιά στην πρώτη γραμμή. Γίνεται λόγος εδώ για την ομηρική «αιδώ», ένα ανάμεικτο συναίσθημα ντροπής για το τι θα πουν οι άλλοι, αλλά και σεβασμού της κοινής γνώμης.

Αυτός «ο φόβος της ατίμωσης» ήταν το πλέον διαδεδομένο συναίσθημα της ομηρικής κοινωνίας.

Σ’ αυτήν την εξωτερική πίεση προστίθεται και μια εσωτερική: ούτε ο ίδιος του ο εαυτός του επιτρέπει να κάνει πίσω, θα είναι σαν να προδίδει τη φύση του.

Με τον αγώνα του και τη στάση του κερδίζει την εκτίμηση των συμπολιτών του, που έχει μεγάλη σημασία για τον ομηρικό άνθρωπο και εξασφαλίζει την τιμή και την υστεροφημία του. Η τιμή και η δόξα της οικογένειας είναι αξίες που η μια γενιά κληρονομεί από την άλλη· το χρέος της είναι να τις διατηρήσει και να τις επαυξήσει, ώστε να τις κληροδοτήσει στις επόμενες γενιές. Αυτό άλλωστε το ιδεώδες εκφράζεται στην ευχή του Έκτορα προς τους θεούς για το γιο του.

Ο ομηρικός ήρωας δεν μάχεται για τη νίκη, αλλά για την τιμή και τη δόξα της γενιάς του, αξίες διαχρονικές και αιώνιες που δεν εξαρτώνται από τη νίκη η από την ήττα. Η στάση αυτή εξισώνει τον πρόμαχο των Τρώων με τους μαχητές των Θερμοπυλών.

Στιχ. 450-455: Αλλά των Τρώων η φθορά δεν με πληγώνει τόσο και του πατρός μου ο θάνατος και της σεμνής μητρός μου και των γλυκών μου αδελφών, οπού πολλοί και ανδρείοι από τες λόγχες των εχθρών θα κυλισθούν στο χώμα, όσ’ ο καημός σου, όταν κανείς των Αχαιών σε πάρει εις την δουλείαν, ενώ συ θα οδύρεσαι, θα κλαίεις=> αναμενόμενη λογική απόληξη, αφού έχει ήδη χάσει όλους τους αγαπημένους της πατρικής της οικογένειας.

Στιχ. 462-465: Αυτά θα ειπούν και μέσα σου θα ξαναζήσει ο πόνος του ανδρός εκείνου, οπού δεν ζει διά να σε ελευθερώσει. Αλλά παρά τον θρήνον σου και τ’ όνειδος ν’ ακούσω, βαθιά στην γην καλύτερα να με σκεπάσει ο τάφος». => η ευχή του Έκτορα, να τον βρει ο θάνατος πριν δει την ατίμωση της γυναίκας του, βρίσκεται σε αντιστοιχία με την ευχή της Ανδρομάχης (στ. 410-411) και τονίζει την αμοιβαιότητα των αισθημάτων των δύο συζύγων. ο πόνος του άντρα δεν οφείλεται μόνο στον καημό της γυναίκας του, αλλά και στις αρνητικές συνέπειες που θα έχει η δική της σκλαβιά στην υστεροφημία και την τιμή του. Για τον κτηνώδη τρόπο μεταχείρισης των αιχμαλώτων γυναικών.

Στιχ. 466 κ.ε.: Κι ο μέγας Έκτωρ άπλωσε τα χέρια στο παιδί του· =>  η κίνηση του Έκτορα στρέφει την προσοχή του ακροατή σ’ ένα νέο πρόσωπο και η σκηνή διευρύνεται. Από στενά συζυγικής γίνεται οικογενειακή· μετά τον Έκτορα- σύζυγο ο ποιητής μάς προετοιμάζει να δούμε τον Έκτορα πατέρα. Η όμορφη πλαστική εικόνα των στίχων αυτών κάνει και τον ακροατή να ξεχάσει τη βαριά ατμόσφαιρα. Παρατηρούμε έναν έμπρακτος αφοπλισμός μπροστά στη δύναμη της παιδικής αθωότητας. Τέλος, σημειώνουμε ότι η αλλαγή της ατμόσφαιρας, την οποία προκάλεσε η καταλυτική παρουσία του μικρού Αστυάνακτα, δικαιολογεί την αισιοδοξία και την ελπίδα των ευχών του πατέρα προς το γιο.

Στίχ. 489: είτε δειλός, δεν δύναται τη μοίρα ν’ αποφύγει. =>  η μοιρολατρία της σκέψης του Έκτορα είναι ανάλογη με σημερινές αντιλήψεις, όπως «ό,τι γράφει δεν ξεγράφει» κ.τ.ό. Η Ανδρομάχη θα υφαίνει στον αργαλειό της, όταν ο Έκτορας θα είναι νεκρός (Χ στ. 437 κ.εξ.). Τέλος, με την κίνηση του Έκτορα να ξαναφορέσει την περικεφαλαία του (στ. 494), η οικογενειακή σκηνή τελειώνει ο σύζυγος και πατέρας ξαναγίνεται στρατιώτης.

Στίχ. 500-502: Και ζωντανόν τον Έκτορα στο σπίτι του εθρηνούσαν, θαρρώντας που απ’ τον πόλεμον κι απ’ τ’ ανδρειωμένα χέρια των Αχαιών δεν θα σωθεί και δεν θα γύρει πλέον.=> τα δάκρυα παίζουν σημαντικό ρόλο σ’ όλη τη διάρκεια της σκηνής: στην αρχή της (στ. 406) εκφράζουν χαρά και ευτυχία για την απρόσμενη συνάντηση (η Ανδρομάχη είχε έρθει στις Σκαιές πύλες να μάθει νέα του Έκτορα η έστω να τον δει από μακριά), μετά την αισιόδοξη ευχή στους θεούς τα αισθήματα της συζύγου και μητέρας είναι ανάμεικτα και αυτό αποδίδει η μετοχή «γελοκλαίγοντας» («δακρυόεν γελάσασα», στ. 484), ενώ στο τέλος τα δάκρυά της (στ. 496) εκφράζουν εύγλωττα την πίκρα του αποχωρισμού.

Στίχ. 526-529: Ας πάμε και θα διορθωθούν τούτ’ αν θελήσει ο Δίας να στήσομεν στα σπίτια μας ελεύθερον κρατήρα, προσφοράν όλων των θεών μεγάλων, αιωνίων, άμ’ απ’ την Τροίαν διώξομεν των Αχαιών τα πλήθη=>  η αισιοδοξία των τελευταίων λόγων του σ’ αυτή τη ραψωδία έχει έντονη τη σφραγίδα της τραγικής ειρωνείας.

  • Οι δύο λόγοι αποτελούν την αρχέτυπη μορφή ενός «αγώνα λόγων».

Η γυναίκα μιλά πρώτη και με επιμονή όλο πάθος γυρεύει να τραβήξει τον άντρα κοντά της, για να τον κρατήσει ζωντανό για την ίδια και το παιδί τους. Ο άντρας τής αντιστέκεται, μένοντας σταθερός στην αποστολή του, αλλά και γεμάτος κατανόηση.

  • Η Ανδρομάχη μιλά ξεκινώντας από την πρωταρχική αποστολή της γυναίκας: να τρέφει και να προστατεύει τη ζωή.
  • Και η απαίτησή της είναι η απαίτηση της φυσικής ευτυχίας, που λέει στον άλλο: «Να είσαι εδώ!»
  • Ο Έκτορας εκφράζει την ανδρική ηρωική υπόσταση. Οι προσπάθειές του κατευθύνονται από το χρέος και τη δόξα.
  • Έτσι άντρας και γυναίκα μιλούν κινημένοι από την απόλυτη, καθολική αναγκαιότητα της ύπαρξής τους.
  •  Το γεγονός ότι και οι δυο μιλούν εκφράζοντας καθολικά την ύπαρξή τους τους κάνει να μιλούν τόσο ουσιαστικά, τόσο «ανθρώπινα».

Η βαθιά πειστικότητα, η απόλυτη φυσικότητα, η ανεπιτήδευτη αλήθεια στη συνάντηση του Έκτορα και της Ανδρομάχης βασίζεται στο ότι ο Όμηρος, με τον άντρα και τη γυναίκα που συναντιούνται, έδωσε πραγματικά τη συνάντηση του «άντρα» και της «γυναίκας»· η σκηνή βασίζεται σε μια από τις μεγάλες διαμετρικές αντιθέσεις που στηρίζουν τη ζωή. Μια από τις κύριες δυνάμεις του Ομήρου είναι ότι μπορεί να δημιουργεί μέσα σε διαμετρικές αντιθέσεις· έτσι παντού στο ποίημα, με το παιχνίδι αυτών των αντιθέσεων, του φανερώνεται η ουσία του κόσμου.»  (Schadewaldt W., τόμ. Β’, σελ. 23-34)

  • Περαιτέρω σχολιασμοί

  1. Η κλίμακα των αξιών: φωτίζεται ιδιαίτερα από τη στάση του Έκτορα τούτες τις ώρες, που ο θάνατός του προοικονομείται.. Ο ήρωας με το λόγο και την πράξη του διαχωρίζει τις αξίες σε δυο κατηγορίες· στις θετικές και στις αρνητικέςΘετικές είναι όσες δίνουν τιμή στον αγωνιστή. Και η τιμή του αγωνιστή ταυτίζεται με την τέλεση του πολεμικού καθήκοντος με την πολεμική αρετή. Αρνητικές είναι όσες ατιμάζουν τον άνθρωπο στα μάτια των ανδρών και των σεμνών μητέρων, όσες δίνουν το χαρακτηρισμό του δειλού. Η ζωή και η οικογένεια είναι αξίες πανάκριβες, αλλά ο προσανατολισμός του ατόμου προς την επίτευξη τους εξαρτάται από το πώς θα αποκτηθούν και θα διατηρηθούν. Αν είναι να αποκτηθούν με τιμή και δόξα είναι θετικές, αν είναι να αποκτηθούν με ντροπή, τότε είναι αρνητικές. Ο Έκτορας παρά την ηθική πίεση που ασκεί επάνω του η τρυφερή εικόνα της οικογένειας δεν διστάζει. => Επιλέγει την τιμή και την ηθική ελευθερία, που περνούν -αλίμονο όμως- μέσα από το θάνατο.
δειλία τιμή
φυγή πόλεμος
ζωή θάνατος
οικογένεια ελευθερία
  1. Ο Έκτορας στο Ζ΄ της Ιλιάδας φαίνεται να συνειδητοποιεί το ριψοκίνδυνο του εγχειρήματος του. Όμως, προσφωνώντας την Ανδρομάχη επικαλείται την αιδώ. Εδώ ακριβώς ακούγονται από τα χείλη του Έκτορα οι μελαγχολικές σκέψεις για το μέλλον της Τροίας και ενώ ο Αινείας προτάσσει τους γονείς στην ιεραρχημένη κλίμακα των αξιών, ο ΕΚΤΟΡΑΣ ανατρέπει αυτή την πυραμίδα και συντρίβεται ψυχικά, όταν σκέπτεται ότι ο θάνατός του θα σημάνει την ταπείνωση και το σκλάβωμα της Ανδρομάχης.
  1. Ο Αστυάνακτας Το χαριτωμένο και εύθυμο επεισόδιο με τον Αστυάνακτα, αξιόλογο επινόημα της ποιητικής φαντασίας του Ομήρου, προσδίδει, με τη συμβολική του διάσταση, μια μικρή αισιόδοξη χροιά στο γενικά απαισιόδοξο και ζοφερό κλίμα της σκηνής που πλαισιώνεται και διαποτίζεται ολόκληρη από την ιδέα του θανάτου. Η διάθεση του Έκτορα μεταστρέφεται απότομα· ο γενναίος πολεμιστής περνάει από την οδό του θανάτου και της ήττας σ’ ένα είδος ελπίδας και πίστης για το μέλλον. Στο πρόσωπο τον μικρού Αστυάνακτα ο Έκτωρ βλέπει να διατηρείται και να μεγαλώνει η υπόστασή του ως προστάτη της Τροίας και υπερασπιστή της πατρίδας του, αποκλείοντας έτσι ό,τι λίγο πριν έβλεπε ως αναπόφευκτο, δηλ. τη δουλεία της Ανδρομάχης και την καταστροφή της Τροίας.

Η ομηρική αυτή σκηνή με το τρίγωνο Έκτορα-Ανδρομάχης-Αστυάνακτα αποτέλεσε το πρότυπο για την αντίστοιχη του Σοφοκλή, στην τραγωδία Αίας, με το τρίγωνο Αίαντα-Τέκμησσας-Ευρυσάκη, όπου ο τραγικός ποιητής παρουσιάζει, με τη σκηνή της Τέκμησσας, σε εξελιγμένη μορφή, τον αποχαιρετισμό Έκτορα-Ανδρομάχης», (Στέφος Αναστ. Α., «Η μορφή του Αστυάνακτα…», σελ. 81).

  1. Έκτορας και θάνατος

«Η ίδια βαρύθυμη ανησυχία που κυριαρχεί από την αρχή της πράξης βαραίνει και τη συνάντηση του Έκτορα με την Ανδρομάχη. Τώρα συσφαιρώνεται στη σκέψη ότι ο Έκτορας θα πεθάνει γρήγορα. Στο τέλος της σκηνής, ο θρήνος των γυναικών στο σπίτι του Έκτορα, σαν να ήταν κιόλας πεθαμένος. Πόσο κέρδισε σε πλαστικότητα η σκέψη του θανάτου στην ανάπτυξη της σκηνής! Και για την ίδια τη σκηνή η σκέψη αυτή αποτελεί το κίνητρο όσων συμβαίνουν και όσων λέγονται. Με τη σκέψη πως μπορεί να πεθάνει ο Έκτορας αναζητά τη γυναίκα του. Εκείνη πάλι ανεβαίνει στα τείχη σπρωγμένη από τη δική του έγνοια, όταν άκουσε πως οι Τρώες νικιούνται.

Ο φόβος για το θάνατό του κυριαρχεί στο λόγο της Ανδρομάχης, με τη σκέψη του θανάτου του τελειώνει ο λόγος του Έκτορα, και τα τελευταία του λόγια μιλούν για το θάνατο στη μάχη (487 κκ.). Αυτά φτάνουν για να φανεί πως η έγνοια αυτή πλαισιώνει και διαποτίζει ολόκληρη τη σκηνή της συνάντησης. Ο Έκτορας στέκει ήδη μπροστά στο θάνατο.» (Schadewaldt W., τόμ. Β’, σελ. 22)

  1. Η «αιδώς»
    «Ο φόβος του θανάτου […] υπερνικάται από τον μεγαλύτερο φόβο της ατίμωσης. […] Ο ομηρικός πολιτισμός, με άλλα λόγια, είναι ένας «πολιτισμός της ντροπής»  (shame culture). Οι ήρωες δε διακρίνουν το προσωπικό ήθος από τη συμμόρφωση στους κανόνες· σ’ έναν κόσμο όπου «το τι θα πουν οι άνθρωποι» είναι πλέον αξιόπιστος οδηγός για το σωστό και το άδικο, τα δύο είναι σχεδόν ταυτόσημα. Το αίσθημα της αιδούς ενισχύεται από την δήμου φήμιν, τη «φωνή του λαού» (π 75 = τ 527).

Η αιδώς, επομένως, δεν έχει σχέση με τη συνείδηση. Η αιδώς είναι ένα αίσθημα τρωτότητας έναντι του ισχύοντος ιδανικού κανόνα της κοινωνίας· ο ιδανικός κανόνας είναι αντικείμενο άμεσης εμπειρίας μέσα στον καθένα, καθώς ο άνθρωπος εσωτερικεύει τις αναμενόμενες κρίσεις των άλλων γι’ αυτόν. Υπ’ αυτή την έννοια, η αιδώς είναι το θυμικό ή συγκινησιακό θεμέλιο της αρετής.» (Redfield J.M., σελ. 149-150)

4. Εικαστική αναπαράσταση της Ιλιάδας μέσα από πίνακες ζωγραφικής από την Ελένη Μουτάφη. 
Κάθε εικόνα συνοδεύεται από τους οικείους στίχους του έπους.
Κάτω δεξιά προβάλλεται το «ημερολόγιο» του αφηγηματικού χρόνου της Ιλιάδας.

5. Σχόλια για τη συγκεκριμένη ενότητα από την ιστοσελίδα του Διαπολιτισμικού Γυμνασίου Ευόσμου από τη συνάδελφο Φιλοθέη Κολίτση

6. ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΩΝ, ΣΧΕΤΙΚΟΙ ΠΙΝΑΚΕΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ & ΒΙΝΤΕΟ από τη συνάδελφο Κατερίνα Προκοπίου.

7. ΙΛΙΑΔΑ ΟΜΗΡΟΥ ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ: Απαγγέλλει η Φιλαρέτη Κομνηνού. Μετάφραση Δ.Μαρωνίτη: από το σημείο: 31:40 κ.ε.

Ραψωδία Ζ 369 – 529 – Ο Έκτορας στην Τροία – ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

  1. Ειρωνεία (τραγική, επική κτλ.) λέγεται η τεχνική αφήγησης ή πλοκής, η οποία παρουσιάζει τους ήρωες να αγνοούν μιαν αλήθεια που γνωρίζει ο ακροατής ή ο θεατής (βλ. και παραπάνω, σελ. 54). Να επισημάνετε τα σημεία της ενότητας, όπου ο ποιητής χρησιμοποιεί την τεχνική αυτή και να δικαιολογήσετε την άποψή σας. (Στην απάντησή σας να λάβετε υπόψη σας και το Παράλληλο κείμενο 2.)

Η τεχνική της ειρωνείας εντοπίζεται στα εξής σημεία:
α) στ. 369-398: ο ακροατής / αναγνώστης γνωρίζει ήδη το πού βρίσκεται η Ανδρομάχη με τον Αστυάνακτα, β) στ. 413-418: ο ακροατής / αναγνώστης του έπους γνωρίζει ότι ο Αχιλλέας θα σκοτώσει και τον άνδρα της Ανδρομάχης, γ) στ. 475-481: ο ακροατής / αναγνώστης του έπους γνωρίζει ότι τόσο η Τροία όσο και ο Αστυάνακτας θα έχουν τραγική τύχη, δ) στ. 526-529: ο ακροατής / αναγνώστης του έπους γνωρίζει ότι ο Δίας έχει ήδη αποφασίσει την καταστροφή της Τροίας. _ Στο Παράλληλο κείμενο 2 οι αναγγελίες του αγγελιοφόρου Ταλθύβιου αποτελούν τραγική ειρωνεία, εφόσον οι θεατές τις γνωρίζουν ήδη.

  1. Αφού μελετήσετε τους στ. 454-463 και 475-481, να γράψετε α) πώς φαντάζεται ο Έκτορας στο πρώτο χωρίο τη ζωή της Ανδρομάχης μετά την πτώση της Τροίας και το δικό του θάνατο, β) ποιες αισιόδοξες προβλέψεις κάνει στο δεύτερο χωρίο για την τύχη της πόλης, το μέλλον του γιου του και της γυναίκας του, και γ) πώς εξηγείτε την ύπαρξη αντιθέσεων μεταξύ των δύο χωρίων;

α) Στους στ. 454-463 ο Έκτορας φαντάζεται άτι κάποιος Αχαιός θα πάρει την Ανδρομάχη για σκλάβα στην Ελλάδα και ότι η ζωή της θα είναι γεμάτη πόνο, που θα εντείνεται από τα σχόλια όσων τη βλέπουν στο δρόμο.

β) Στους στ. 475-481 προβλέπει ότι η Τροία θα νικήσει, ο Αστυάνακτας θα βασιλεύσει και θα τον ξεπεράσει σε ανδρεία και η Ανδρομάχη θα είναι ευτυχισμένη (τραγική ειρωνεία).

γ) Στους στ. 454-463 ο Έκτορας προσπαθεί να δικαιολογήσει τη συνέχιση της συμμετοχής του στον πόλεμο, ενώ στους στ. 475-481 εύχεται απλώς αυτό που επιθυμεί να γίνει, θέλοντας παράλληλα να δώσει κουράγιο στη γυναίκα του.

  1. Στους στ. 401 και 506-513 συναντάμε έναν εκφραστικό τρόπο που είναι από τους πιο χαρακτηριστικούς του έπους, την παρομοίωση. Να αναλύσετε τις παρομοιώσεις των στίχων αυτών και να γράψετε συγκεκριμένα: α) Τι παρομοιάζεται με τι. β) Ως προς τι συσχετίζονται τα δύο μέρη. γ) Τι πετυχαίνει ο ποιητής με τη χρήση της παρομοίωσης. Ποια διαφορά παρατηρείτε στον τρόπο με τον οποίο είναι φτιαγμένες (στη δομή τους) οι δύο παρομοιώσεις των στίχων αυτών;

α) Στην πρώτη παρομοίωση παρομοιάζεται ο Αστυάνακτας με αστέρι και στη δεύτερη ο Πάρης με ασυγκράτητο καλοθρεμμένο άλογο.

β) Στην πρώτη παρομοίωση η ομορφιά συσχετίζεται με αστέρι και στη δεύτερη η σβελτάδα, η ορμή και η περηφάνια με άλογο.

γ) Η χρήση της παρομοίωσης «ζωντανεύει» την περιγραφή και δίνει στην αφήγηση παραστατικότητα. Όσον αφορά στη δομή τους, η πρώτη είναι απλή και σύντομη, ενώ η δεύτερη είναι εκτεταμένη κι έχει δεικτικό (Πάρης) και αναφορικό μέρος (άλογο).

Ζ 119-236_Το επεισόδιο Γλαύκου και Διομήδη (ανάγνωση) – Περιληπτική απόδοση ενότητας

Ενώ ο Διομήδης συνομιλεί με το Σθένελο, καταφθάνει απειλητικό το εχθρικό άρμα με ηνίοχο τον Αινεία και συνεπιβάτη πολεμιστή τον Πάνδαρο. Η σύγκρουση είναι σκληρή, αδυσώπητη. Πρώτος ρίχνει το ακόντιο του ο Πάνδαρος, που νομίζει ότι ευστόχησε και γι’ αυτό καυχιέται για το κατόρθωμά του. Δεν πρόλαβε όμως να χαρεί για πολύ ευθύβολο το ακόντιο του Διομήδη βρήκε στο πρόσωπο τον Πάνδαρο, που έπεσε νεκρός στο έδαφος. Το νεκρό σώμα και τα όπλα του άτυχου Πανδάρου έσπευσε, πηδώντας από το άρμα του, να περιφρουρήσει ο Αινείας. Τραυματίζεται όμως και ο ίδιος από πέτρα θεόρατη που του έριξε ο Διομήδης και θα είχε σκοτωθεί, αν δεν τον έσωζε η μητέρα του, η Αφροδίτη. Ενώ η Αφροδίτη μεταφέρει το γιο της έξω από το πεδίο της μάχης, ο Σθένελος εκτελεί μια επίπονη παραγγελία που του έδωσε ο Διομήδης λίγο πριν από τη μάχη: λαφυραγωγεί τα καλότριχα άλογα του Αινεία. Ο Διομήδης ορμά ακάθεκτος εναντίον της Αφροδίτης, την οποία και τελικά τραυματίζει ελαφρά στο χέρι. Τον Αινεία τον υφαρπάζει και τον κρύβει μέσα σε μαύρο σύννεφο ο Απόλλων, ενώ ο εξαγριωμένος Διομήδης επιτίθεται φραστικά στην Αφροδίτη. Εν τω μεταξύ παρεμβαίνει η Ίρις, η οποία απομακρύνει την τραυματισμένη θεά πηγαίνοντάς την στον Άρη. Κλαίγοντας, η θεά της ομορφιάς παρακαλεί τον αδελφό της να της δώσει τα χρυσοχαλινάτα του άλογα και εκείνος δέχεται. Έτσι, η Ίρις τη μεταφέρει στον Όλυμπο. Εκεί η Αφροδίτη βρίσκει τη στοργή της μητέρας της, της Διώνης, και ακούει απ αυτήν τρία Παρηγορητικά παραδείγματα τέλος, δέχεται τις απαραίτητες ιατρικές φροντίδες. Η σκηνή στον Όλυμπο κλείνει με ένα ελαφρό ειρωνικό σχόλιο της Αθηνάς για το πάθημα της Αφροδίτης και με τη συμβουλή του Δία προς τη θεά της ομορφιάς, να ασχολείται, δηλαδή, με τα ζητήματα του γάμου και να αφήσει στην Αθηνά και στον Άρη τις υποθέσεις του πολέμου.

ΟΜΗΡΟΥ ΙΛΙΑΔΑ, ραψωδία Γ 121-244 Η τειχοσκοπία – 1. Μετάφραση Θ. Μαυρόπουλου, 2. powerpoint, 3. Περιληπτική απόδοση ενότητας

τειχοσκοπία

Πήγε τότε η Ίριδα στην ασπροχέρα Ελένη    1
όμοια με την κουνιάδα της, του Ελικάονα ταίρι,
του τέκνου του Αντήνορα, την άξια Λαοδίκη,
την κόρη την πιο όμορφη του Πρίαμου του ρήγα.
125 Τη βρήκε μες στ’ ανάκτορο στον αργαλειό της δίπλα·    2
ύφαινε κόκκινο, διπλό μαλλί κι έβαζε μέσα
αγώνες Τρώων ιπποτών και Αχαιών αντρείων,
που άντεχαν για χάρη της στου Άρη τις παλάμες.
Η γρηγορόποδη Ίριδα στάθηκε δίπλα κι είπε:
130 «Μπρος, έλα τώρα, νύφη μου, να δεις και να θαυμάσεις    3
τα έργα Τρώων ιπποτών και Αχαιών αντρείων.
Πόλεμο πολυδάκρυτο πιο πριν ανάμεσα τους
στην πεδιάδα έκαναν, να χτυπηθούν ποθούσαν·
και τώρα στέκουν σιωπηλοί, πόλεμος δεν υπάρχει·
135 έγειραν στις ασπίδες τους κι έμπηξαν τα κοντάρια
στο χώμα· ο Αλέξανδρος και ο αντρειωμένος
Μενέλαος θα χτυπηθούν για σένα με κοντάρια·
όποιος νικήσει απ’ τους δυο, γυναίκα αυτού θα είσαι.»
Έτσι είπε και πόθο γλυκό έβαλε στην ψυχή της
140 να δει τον πρώτο άντρα της, την πόλη, τους γονείς της.
Μ’ άσπρη καλύπτρα σκέπασε την κεφαλή της τότε
κι όρμησε δάκρυα χύνοντας από την κάμαρά της,
όχι μόνη της· δυο βάγιες αυτήν ακολουθούσαν.
Κλυμένη η βοϊδομάτη κι Αίθρη, Πιτθέα κόρη·
145 γρήγορα έφτασαν αυτές προς τις Σκαιές τις πύλες.    4
Γύρω από τον Πρίαμο Πάνθοος και Θυμοίτης,
Ικετάονας μαχητής, Ουκαλέγοντας, Λάμπος,    5
Κλυτίος και Αντήνορας, άνθρωποι μυαλωμένοι,
κάθονταν οι πρωτόγεροι κει στις Σκαιές τις πύλες,
150 από τον πόλεμο μακριά σαν γέροντες που ήταν,
μα άξιοι ομιλητές, όμοιοι με τα τζιτζίκια,    6
που απ’ τα δέντρα όμορφη λαλιά ξεχύνουν γύρω.
Τέτοιοι των Τρώων αρχηγοί πάνω στον πύργο ήταν.
Σαν είδαν την Ελένη αυτοί να έρχεται στον πύργο,
155 ένας του άλλου σιγανά έλεγαν τέτοια λόγια:    7
«Δεν είναι να οργίζεσαι, αν Αχαιοί και Τρώες
τόσον καιρό πάσχουν πολλά για μια γυναίκα τέτοια·
με τις αθάνατες θεές στην όψη τόσο μοιάζει.
Όμως μ’ όλα τα κάλλη της ας φύγει με τα πλοία,
160 για μας και για τα τέκνα μας μη γίνει συμφορά μας.»

να δεις τον πρώτο άντρα σου, τους φίλους, τους δικούς σου·    8
δε φταις εσύ, μα οι θεοί είναι αυτοί που φταίγουν,
165 γιατί σε πολυδάκρυτο πόλεμο μ’ έχουν ρίξει·
και να μου πεις για τον τρανό τον άντρα πώς τον λένε    9
που όμορφος και δυνατός στους Αχαιούς προβάλλει.
Άλλοι βλέπω στ’ ανάστημα πως πιο ψηλοί του είναι,
μα τόσο όμορφο ποτέ τα μάτια μου δεν είδαν
170 ούτε και τόσο σεβαστό· θα είναι, λέω, ρήγας.»
Η Ελένη απάντησε, η έξοχη γυναίκα:
«Για σένα έχω σεβασμό και φόβο, πεθερέ μου.
Ο θάνατος ας μ’ έβρισκε, όταν ακολουθούσα
το γιο σου κι άφηνα πίσω όσους γνωστούς κι αν είχα
175 και τη μικρούλα κόρη μου και τις καλές μου φίλες.
Όμως αυτό δεν έγινε· γι’ αυτό θρηνώ και λιώνω.
Μα θα σου πω ό,τι ρωτάς και θέλεις να το μάθεις:

Αυτός ο Αγαμέμνονας, γιος του Ατρέα, είναι,
ρήγας καλός παράλληλα και μαχητής αντρείος·
180 η σκύλα εγώ, αν έζησα, κουνιάδο μου τον είχα.»
Έτσι είπε· και ο γέροντας τον θαύμασε και είπε:    10
«Καλότυχε, καλόμοιρε, μακάριε Ατρείδη,
πολλούς λεβέντες Αχαιούς εσύ εξουσιάζεις.
Πήγα στην αμπελόφυτη κάποτε τη Φρυγία    11
185 κι είδα εκεί Φρύγες πολλούς με τα γοργά άλογά τους,
του Οτρέα, του Μύγδονα του άξιου στρατιώτες·
στις όχθες του Σαγγάριου είχαν στρατοπεδεύσει·
πήγα σ’ εκείνους βοηθός, μαζί τους τότε ήμουν,
όταν οι αντροδύναμες όρμησαν Αμαζόνες.
190 Μα όσοι οι λαμπρόματοι οι Αχαιοί δεν ήταν.»

Τον Οδυσσέα βλέποντας ο γέροντας ρωτούσε:
«Και τώρα πες μου, κόρη μου, ποιος είναι πάλι εκείνος·
του Ατρείδη Αγαμέμνονα τ’ ανάστημα δεν έχει,
όμως είναι φαρδύτερος στους ώμους και στα στήθη.
195 Τα όπλα του απόθεσε στη γη την πολυθρόφα
κι αυτός μες στο στρατόπεδο γυρίζει σαν κριάρι·
φαντάζει μπρος στα μάτια μου δασύμαλλο κριάρι
που σε κοπάδι ασπρόμαλλων προβάτων τριγυρίζει.»
Η διογέννητη Ελένη του απαντούσε τότε:
200 «Ο Οδυσσέας ο σοφός, γιος του Λαέρτη, είναι
που στο νησί μεγάλωσε της πέτρινης Ιθάκης
και δόλους ποικιλόμορφους και πονηριές γνωρίζει.»
Κι ο συνετός Αντήνορας αυτό της είπε τότε:
«Είναι σωστός ο λόγος σου αυτός εδώ, κυρά μου.
205 Κάποτε έφτασε εδώ ο άξιος Οδυσσέας
κι ο μαχητής Μενέλαος απ’ αφορμή δική σου.

Τους φιλοξένησα εγώ, στο σπίτι μου τους πήρα
και γνώρισα το σώμα τους, το γνωστικό μυαλό τους.
Μα όταν μες στη σύναξη όλων των Τρώων πήγαν,
ξεχώριζε ο Μενέλαος με τους μεγάλους ώμους·
210 σαν κάθισαν, πιο σεβαστός φάνηκε ο Οδυσσέας.
Μα όταν άρχισαν να λεν λόγια, σκέψεις μπροστά μας,
βέβαια ο Μενέλαος ασκόνταφτα μιλούσε,     12
με λίγα λόγια χτυπητά· δεν του άρεζαν καθόλου
λόγια πολλά κι αστοχασιές, νεότερος κι ας ήταν.
215 Μα όταν ο πολύσοφος πηδούσε Οδυσσέας,
ορθός στεκόταν κι έμπηγε τα μάτια του στο χώμα,
το σκήπτρο του δε σάλευε ή μπρος ή πίσω διόλου,    13
μα το κρατούσε ασάλευτο, μ’ άπραγο άντρα όμοιος,
οργισμένο θα έλεγες κι ανόητο πως βλέπεις·
220 μα όταν δυνατή φωνή έβγαζε από τα στήθη
και με τις χειμωνιάτικες νιφάδες όμοια λόγια,
μ’ αυτόν να αντιμετρηθεί άνθρωπος δεν μπορούσε·
μα τότε δε θαυμάσαμε βλέποντας τη μορφή του.»

Τρίτον είδε τον Αίαντα ο γέροντας και είπε:
225 «Κι αυτός ποιος είναι ο όμορφος και ο τρανός ο άντρας
που ξεπερνά τους Αχαιούς στην κεφαλή, στους ώμους;»
Απάντησε η μακρόπεπλη η έξοχη Ελένη:
«Ο πελώριος Αίαντας, των Αχαιών ο στύλος·
κοντά του στέκει, όμοιος θεός, ανάμεσα στους Κρήτες
230 ο Ιδομενέας· γύρω άρχοντες απ’ την Κρήτη.    14
Ο μαχητής Μενέλαος στ’ αρχοντικό μας μέσα
συχνά τον φιλοξένησε, σαν έφτανε απ’ την Κρήτη.
Τους λαμπρόματους Αχαιούς τους άλλους βλέπω τώρα·
τους γνωρίζω, θα έλεγα, όλους με τ’ όνομα τους·235

δυο μόνο δεν μπορώ να δω πολέμαρχους μεγάλους,    15
τον Πολυδεύκη πυγμάχο, τον Κάστορα ιππότη,
τα δυο μου αδέρφια· μια μάνα γέννησε αυτούς κι εμένα.
Ή απ’ τη Λακεδαίμονα την ποθητή δεν ήρθαν
ή ακολούθησαν εδώ με ποντοπόρα πλοία,
240 αλλά δεν έχουν όρεξη να μπουν στη μάχη μέσα
καθώς φοβούνται την ντροπή, τα άσχημά μου έργα.»
Έτσι είπε· η πολύκαρπη η γη αυτούς κρατούσε    16
ήδη στη Λακεδαίμονα, στην πατρική τους χώρα.

Προβολή παρουσίασης της ραψωδίας Γ από την Ελένη Μουτάφη

ΟΡΚΟΙ -ΤΕΙΧΟΣΚΟΠΙΑ -ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ & ΜΕΝΕΛΑΟΥ ΜΟΝΟΜΑΧΙΑ

Ενότητα πέμπτη (Γ 121-244)

ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ

Ενώ ετοιμάζεται η μονομαχία Μενελάου-Πάρη, η Ελένη στο θάλαμό της υφαίνει στον αργαλειό. Εκεί την επισκέφθηκε η Τρις, με τη μορφή της ανδραδέλφης της. της όμορφης Λαοδίκης, και την παρακίνησε να πάει στις Σκαιές Πύλες και να παρακολουθήσει τη μονομαχία που θα διεξαχθεί για χάρη της ανάμεσα στον πρώην άνδρα της και στον Πάρη. Συγχρόνως της στάλαξε μέσα στην ψυχή της γλυκό πόθο για το Μενέλαο, την πατρίδα της και τους γονείς της. Αμέσως με τη συνοδεία της η Ελένη κατευθύνθηκε προς τις Σκαιές Πύλες· στο διάβα της οι γέροντες άρχοντες της Τροίας θαυμάζουν την ομορφιά της. Αναγνωρίζουν ότι δεν έγινε άδικα για χάρη της ο πόλεμος, αλλά εύχονται ταυτόχρονα να φύγει από την Τροία, για να γλιτώσουν από τις συμφορές αυτοί και τα παιδιά τους. Ο Πρίαμος τη χαιρετά με καλοσύνη και την καλεί να του δώσει, πληροφορίες για κάποιους Αχαιούς που βλέπει να ξεχωρίζουν ανάμεσα στους άλλους. Εκείνη συγκινημένη από τον καλό του τρόπο, καταριέται την ώρα που ακολούθησε το γιο του και αρχίζει να του δίνει τις πληροφορίες. Ο πρώτος που ξεχώρισε ο Πρίαμος ήταν ο Αγαμέμνων και όταν πληροφορείται την ταυτότητά του, τον καλοτυχίζει που κυβερνάει τόσους Αχαιούς και θυμάται ανάλογες εκστρατείες στις οποίες ο ίδιος πήρε μέρος όταν ήταν πιο νέος. Ο δεύτερος που ξεχώρισε ήταν ο Οδυσσέας και όταν το άκουσε ο άρχοντας Αντήνορας, θυμήθηκε τότε που ήρθαν στην Τροία αυτός με το Μενέλαο και παρουσιάστηκαν στη σύνοδο των Τρώων. Θυμήθηκε τα γνωρίσματα και τις χάρες του καθενός και τις εξιστόρησε. Ύστερα η Ελένη έδειξε τον Αίαντα και τον Ιδομενέα. Με λαχτάρα αναζητεί να δει μέσα στο στρατό τα αδέλφια της, τον Κάστορα και τον Πολυδεύκη, αλλά δεν τα βλέπει και, αγνοώντας το θάνατό τους, με θλίψη συμπεραίνει είτε ότι δεν πήραν μέρος στην εκστρατεία είτε ότι «δεν θέλουν να φανούν στις μάχες των ανδρείων», επειδή τρέπονται για την αδερφή τους.

Κ.Π.Α. Γ΄ Γυμνασίου – 8ο κεφάλαιο: Πολιτεύματα, Το Σύνταγμα & οι βασικές αρχές του: Σχεδιαγράμματα, προβολές παρουσίασης, ερωτήσεις κι απαντήσεις των ενοτήτων 8.1 – 8.4.4

Πολύ καλή η προβολή παρουσίασης που ακολουθεί. Αφορά όλο το κεφάλαιο 8. Έγινε αναπροσαρμογή μόνο των φωτογραφιών του Προέδρου της Δημοκρατίας και του Πρωθυπουργού της Ελλάδας το 2016.

Γ.Μάλλιος, ΚΠΑ, Κεφ. 8

8.1 ΜΟΡΦΕΣ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΩΝ (σελ. 67-68)

  1. Με ποια έννοια συνδέεται ο όρος πολίτευμα και ποια η χρησιμότητά του;

Με την έννοια της κρατικής εξουσίας. Το πολίτευμα:

α) προσδιορίζει την κρατική εξουσία (τον τρόπο οργάνωσης και τον τρόπο άσκησής της)

β) Μέσα από την εξουσία του κράτους, που προσδιορίζεται από το πολίτευμα, θεσπίζονται και εφαρμόζονται οι νόμοι, δηλ. οι υποχρεωτικοί κοινωνικοί κανόνες, οι οποίοι είναι αναγκαίοι για τη διατήρηση της συνοχής και της βιωσιμότητας της κοινωνίας.

  1. Ποιο κριτήριο χρησιμοποιείται για τη διάκριση των πολιτευμάτων; Ποια τα είδη πολιτευμάτων;

Το κριτήριο για να διακρίνουμε τα πολιτεύματα είναι ποιος ασκεί την εξουσία.

α) Μοναρχικά: Την εξουσία ασκεί η μονάρχης. Η μοναρχία διακρίνεται σε απόλυτη μοναρχία (η εξουσία συγκεντρώνεται στο πρόσωπο του μονάρχη) και συνταγματική μοναρχία (η εξουσία του μονάρχη περιορίζεται από γραπτό νόμο, το Σύνταγμα)

β) Ολιγαρχικά: Την εξουσία ασκούν λίγα πρόσωπα. Στη σύγχρονη εποχή ονομάζονται δικτατορικά.

γ) Δημοκρατικά: Την εξουσία ασκεί ο λαός.

 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

  1. Τι εννοούμε όταν κάνουμε λόγο για δημοκρατικές διαδικασίες;

Εννοούμε τη διαδικασία συμμετοχής και λήψης αποφάσεων σε μια ομαδική δραστηριότητα. Συγκεκριμένα, σε μια ομαδική δραστηριότητα:

α) συμμετέχουν όλοι

β) η απόφαση που λαμβάνεται είναι σύμφωνη με τη γνώμη των περισσοτέρων.

  1. Ποια είναι η έννοια της Δημοκρατίας;

Δημοκρατία είναι ο πολίτευμα στο οποίο την εξουσία ασκεί ο λαός είτε άμεσα (ο ίδιος) είτε έμμεσα (μέσω των αντιπροσώπων του). Συγκεκριμένα:

α) Συμμετέχει όλος ο λαός (είτε έμμεσα είτε άμεσα) στη διαδικασία λήψης των αποφάσεων

β) Η απόφαση που λαμβάνεται είναι σύμφωνη με τη γνώμη της πλειοψηφίας.

  1. Τι απαιτείται για να λειτουργήσει σωστά μια Δημοκρατία;

Συμμετοχή και ενεργοποίηση όλων των πολιτών, αφού αυτοί αποτελούν την πηγή εξουσίας.

  1. Ποιες είναι οι κατηγορίες των Δημοκρατικών Πολιτευμάτων;

Α. Άμεση Δημοκρατία: Ο λαός ασκεί απευθείας την εξουσία.

Β. Αντιπροσωπευτική Δημοκρατία: Ο λαός ασκεί την εξουσία μέσω των αντιπροσώπων του.

  1. Δώστε παραδείγματα και από τις 2 κατηγορίες Δημοκρατικών Πολιτευμάτων.

α) Η ΑΜΕΣΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ είναι ο τύπος δημοκρατίας στην αρχαία Αθήνα. Σήμερα δεν είναι εφικτή σήμερα, λόγω των πολυπληθών πόλεων και κρατών και του τρόπου οργάνωσής τους. Υπάρχουν όμως θεσμοί άμεσης δημοκρατίας, όπως οι εκλογές, τα δημοψηφίσματα και η λαϊκή νομοθετική πρωτοβουλία.

β)Η ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΥΤΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ είναι ο τύπος δημοκρατίας στα σύγχρονα δημοκρατικά πολιτεύματα. 

  1. Ποια είναι τα κριτήρια διάκρισης του πολιτεύματος της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας; Ποια τα είδη αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, σύμφωνα με τα κριτήρια αυτά; Αναφέρατε χώρες με το κάθε πολίτευμα.

Τα κριτήρια είναι τα πολιτειακά όργανα (δηλ. τα όργανα που είναι υπεύθυνα για την άσκηση της εξουσίας) και ο αρχηγός του κράτους.

 

ΕΙΔΗ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΥΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ:       

  • ΒΑΣΙΛΕΥΟΜΕΝΗ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ

            α) Πολιτειακό όργανο λήψης αποφάσεων: Κυβέρνηση (εκλέγεται από το λαό)

            β) Αρχηγός του Κράτους: Βασιλιάς.

               Αρμοδιότητες: χωρίς ουσιαστικές πολιτικές αρμοδιότητες / κληρονομικός

              (Αγγλία, Βέλγιο, Ολλανδία, Δανία, Σουηδία, Νορβηγία, Ισπανία)

  • ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΜΕΝΗ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ

            α) Πολιτειακό όργανο λήψης αποφάσεων: Κυβέρνηση (εκλέγεται από το λαό)

            β) Αρχηγός του Κράτους: Πρόεδρος

               Αρμοδιότητες: χωρίς ουσιαστικές πολιτικές αρμοδιότητες / αιρετός έμμεσα (από τη Βουλή)

              (Ελλάδα, Ιταλία, Γερμανία)

  • ΠΡΟΕΔΡΙΚΗ

            α) Πολιτειακά όργανα λήψης αποφάσεων: Κυβέρνηση (σχηματίζεται από τον Πρόεδρο), Πρόεδρος

            β) Αρχηγός του Κράτους: Πρόεδρος

               Αρμοδιότητες: με ουσιαστικές πολιτικές αρμοδιότητες / αιρετός άμεσα (από το λαό)

              (ΗΠΑ, Ρωσία, Κύπρος)

Προβολή prezi με τις μορφές πολιτευμάτων, 3 βιντεάκια κινουμένων σχεδίων μέσω voki στα οποία παρουσιάζουν το πολίτευμά τους η βασίλισσα της Αγγλίας, ο Έλληνας Πρόεδρος της Δημοκρατίας και ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, καθώς και ένα ινερνετικό τεστ αξιολόγησης από το ιστολόγιο http://gallou.weebly.com της νομικού και εκπαιδευτικού ΓΑΛΛΟΥ. Η προβολή prezi pεριέχει και 3 λεπτο βίντεο για την Αθην. δημοκρατία.

 8.2 ΤΟ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ (σελ. 69-70)

Ποιο είναι το πολίτευμα της Ελλάδας και πώς προέκυψε ιστορικά στους νεώτερους χρόνους;

            Το πολίτευμα της Ελλάδας είναι η Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία.

Προβολή παρουσίασης: Τα Συντάγματα της Ελλάδας – εργ. μαθητριών 2 – Υπεύθυνη καθηγήτρια: Χιωτέρη  Κατερίνα

ΕΝΝΟΙΑ:

Δημοκρατία σημαίνει ότι όλες οι εξουσίες πηγάζουν από το λαό (αρχή λαϊκής κυριαρχίας)

Προεδρευόμενη σημαίνει ότι αρχηγός του Κράτους είναι ο Πρόεδρος

Κοινοβουλευτική σημαίνει ότι ο λαός ασκεί την εξουσία έμμεσα, από το Κοινοβούλιο, από το οποίο προέρχεται η Κυβέρνηση και εκλέγεται ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας.

8.3 ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ

  1. Γιατί η θέσπιση συντάγματος είναι απαίτηση των πολιτών κάθε κράτους; Δώστε ιστορικά παραδείγματα.

Γιατί το Σύνταγμα προσφέρει ασφάλεια στον πολίτη, επειδή τον προστατεύει από τις αυθαιρεσίες της κρατικής εξουσίας, αφού αποτελεί νόμο που η κρατική εξουσία δεν μπορεί να παρακάμψει. Έτσι, την 3η Σεπτεμβρίου 1843, όπως και στη Γαλλική Επανάσταση, ο λαός απαιτούσε Σύνταγμα.

  1. Ποια η έννοια του Συντάγματος; Τι πρακτικές συνέπειες έχει;

Είναι ο ανώτερος από όλους τους νόμους, δηλ. ο θεμελιώδης νόμος της Πολιτείας.

Αυτό σημαίνει ότι όλοι οι νόμοι πρέπει να στηρίζονται στο Σύνταγμα. Π.χ., η αλλαγή του Οικογενειακού Δικαίου στην Ελλάδα στηρίχθηκε στο δικαίωμα της ισότητας, που κατοχυρώθηκε στο Σύνταγμα του 1975.

  1. Ποια η σημασία του Συντάγματος για την κρατική εξουσία;

α) Ρυθμίζει τη λειτουργία της

β) Θέτει τα όριά της, ώστε να παρεμποδίζονται αυθαιρεσίες εις βάρος των Πολιτών

  1. Ποια η σημασία του Συντάγματος για τους πολίτες;

α) Κατοχυρώνει τα δικαιώματά τους

β) Καθορίζει τις υποχρεώσεις τους

  1. Ποιες κατηγορίες Συνταγμάτων υπάρχουν; Σε ποια ανήκει το Σύνταγμα της Ελλάδας και γιατί;

α) Ήπια: αναθεωρούνται εύκολα

β) Αυστηρά: αναθεωρούνται δύσκολα

Το ελληνικό Σύνταγμα είναι αυστηρό, γιατί: α)απαγορεύει την αναθεώρηση διατάξεων για τη μορφή του πολιτεύματος και για τα ατομικά δικαιώματα. και β) αναθεωρείται με δύσκολη διαδικασίας (ευρύτερη συναίνεση, χρονοβόρα διαδικασία).

Έως σήμερα έχει αναθεωρηθεί 3 φορές (1986, 2001 και 2008).

8.4 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ

Ποιες είναι οι αρχές στις οποίες στηρίζονται τα σύγχρονα συντάγματα και πώς προέκυψαν αυτές ιστορικά;

Αρχή λαϊκής κυριαρχίας, αρχή κράτους δικαίου, αρχή κοινωνικού κράτους, αρχή διάκρισης των λειτουργιών. Διαμορφώθηκαν αρχικά στην Αρχαία Ελλάδα, με την εμφάνιση της δημοκρατίας, αλλά για να φτάσουν στη σημερινή τους μορφή χρειάστηκε να διεκδικηθούν με επαναστάσεις στον 18ο και 19ο αιώνα (Γαλλική, Αγγλική).

8.4.1 ΛΑΪΚΗ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ

  1. Ποια είναι η έννοια της αρχής της λαϊκής κυριαρχίας και πότε καθιερώθηκε ιστορικά;

Λαϊκή κυριαρχία σημαίνει την κυριαρχία του λαού ως προς την εξουσία. Η εξουσία δηλ. ασκείται από όσους έχουν δικαίωμα ψήφου (εκλογικό σώμα). Συνέπεια αυτού είναι η εφαρμογή της θέλησης της πλειοψηφίας, η οποία εκλέγει τα όργανα του κράτους (αντιπροσωπευτικό σύστημα).

Η αρχή της λαϊκής κυριαρχίας καθιερώθηκε για πρώτη φορά στο Σύνταγμα της Τροιζήνας το 1827.

  1. Πώς κατοχυρώνεται η αρχή της λαϊκής κυριαρχίας στο Σύνταγμα;

Κατοχυρώνεται ρητά στο άρθρο 1 του Συντάγματος (δεν αναθεωρείται), καθώς και σε άλλα άρθρα που προβλέπουν:

-την εκλογή των αντιπροσώπων (βουλευτές, δήμαρχοι, νομάρχες)

-τη δυνατότητα κάθε πολίτη (που συμπληρώνει τις προϋποθέσεις) να είναι υποψήφιος Πρόεδρος, βουλευτής, δήμαρχος ή νομάρχης

-τη δυνατότητα να εκφράζει ο λαός τη γνώμη του με δημοψήφισμα

-το δικαίωμα του συνέρχεσθαι (δηλ. της συλλογικής δράσης των πολιτών μέσα από σωματεία)

-την υποχρέωση σεβασμού της αρχής, που έχουν όλα τα όργανα του κράτους, με το να ασκούν τις αρμοδιότητές του όπως ορίζει το Σύνταγμα και οι νόμοι.

8.4.2 ΚΡΑΤΟΣ ΔΙΚΑΙΟΥ

  1. Ποιες ιστορικές συγκυρίες επέβαλαν την αρχή του κράτους δικαίου;

Η αστική τάξη τον 19ο αιώνα προσπάθησε, μέσω του γραπτού τύπου του Συντάγματος, να περιορίσει την αυθαιρεσία του μονάρχη και να διασφαλίσει τα δικαιώματα των πολιτών.

  1. Ποια είναι η έννοια του κράτους δικαίου, όπως αποτυπώνεται στο σύγχρονο Σύνταγμα;

-Ότι κάθε πράξη οργάνων της εξουσίας πρέπει να προβλέπεται στο νόμο (αρχή νομιμότητας).

-Ότι όλοι οι πολίτες έχουν θεμελιώδη ατομικά δικαιώματα (π.χ. ισότητα, δικαίωμα ατομικής ιδιοκτησίας, θρησκευτικής ελευθερίας κλπ.)

-Ότι η δικαιοσύνη είναι ανεξάρτητη από άλλα κρατικά όργανα

8.4.3 ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ

  1. Πώς προέκυψε ιστορικά η ανάγκη για κοινωνικό κράτος και ποιος είναι ο σκοπός του;

-Μετά τη βιομηχανική επανάσταση προέκυψαν μεγάλες οικονομικές ανισότητες 

-Το βιοτικό επίπεδο των πολιτών παρουσίαζε μεγάλες διαφορές μεταξύ διαφορετικών κοινωνικών τάξεων 

-Αποτέλεσμα: να μην μπορούν πολλά άτομα χαμηλότερων κοινωνικών τάξεων να έχουν πρόσβαση σε απολύτως απαραίτητα αγαθά

-Για να μπορούν να απολαμβάνουν όλοι τα αγαθά αυτά και να αμβλυνθούν οι κοινωνικές ανισότητες, κατοχυρώθηκε μετά το Β’ παγκόσμιο πόλεμο το κοινωνικό κράτος.

  1. Πώς προβλέπεται το κοινωνικό κράτος στο Σύνταγμα;

α) Με υποχρεώσεις του κράτους (για δωρεάν ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, δωρεάν εκπαίδευση, προστασία ευάλωτων κοινωνικών ομάδων, ενίσχυση οικογένειας κλπ.)

β) Με κοινωνικά δικαιώματα των πολιτών (π.χ. για δημόσια δωρεάν παιδεία, για προστασία της υγείας, προστασία του περιβάλλοντος)

Το ΣΥΝΤΑΓΜΑ: ΠΡΟΒΟΛΗ PREZI. ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ ΚΑΙ 3 videoclips. Ακολουθεί ιντερνετικό τεστ αξιολόγησης.

8.4.4 ΑΡΧΗ ΔΙΑΚΡΙΣΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ

  1. Ποιες είναι οι τρεις διαφορετικές λειτουργίες που επιτελούν τα όργανα του κράτους; Γιατί αυτές πρέπει να ασκούνται από διαφορετικά όργανα;

α) θέσπιση νόμων (νομοθετική λειτουργία)

β) εφαρμογή νόμων (εκτελεστική λειτουργία)

 γ) επίλυση διαφορών από την εφαρμογή των νόμων (δικαστική λειτουργία)

            Εάν αυτές συγκεντρωθούν σε ένα όργανο, αυτό θα οδηγούσε στην αυθαιρεσία.

  1. Ποια όργανα ασκούν την κάθε λειτουργία;

α) Νομοθετική λειτουργία: Βουλή (συμπληρωματικά: Πρόεδρος Δημοκρατίας)

β) Εκτελεστική λειτουργία: Κυβέρνηση (συμπληρωματικά:  Πρόεδρος Δημοκρατίας)

γ) Δικαστική λειτουργία: Δικαστήρια

  1. Τι σημαίνει “σχετική” διάκριση των λειτουργιών και γιατί εφαρμόζεται;

Ότι το όργανο που ασκεί μια λειτουργία μπορεί να συμμετέχει στην άσκηση άλλης (π.χ. η Βουλή να ασκεί δικαστική λειτουργία, όταν δικάζει Υπουργούς, ή η Κυβέρνηση να ασκεί νομοθετική εξουσία, με τις πράξεις νομοθετικού περιεχομένου).

Εφαρμόζεται για λόγους ταχύτερης και αποτελεσματικότερης άσκησης της κρατικής εξουσίας.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΑΣΕΙ ΤΩΝ ΔΥΟ ΑΥΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ

  • Τι είναι πολίτευμα και σε τι διακρίνονται τα πολιτεύματα;

Πολίτευμα είναι ο τρόπος οργάνωσης και άσκησης της κρατικής εξουσίας. Τα πολιτεύματα διακρίνονται σε:

Α) μοναρχικά, δηλ. αυτά στα οποία είτε όλες οι εξουσίες συγκεντρώνονται στο πρόσωπο του μονάρχη (απόλυτη μοναρχία), είτε περιορίζονται από την ύπαρξη ενός συντάγματος (Συνταγματική Μοναρχία).

Β) ολιγαρχικά, δηλ. αυτά στα οποία η εξουσία ασκείται από περιορισμένο αριθμό προσώπων. Σήμερα τα ολιγαρχικά πολιτεύματα εμφανίζονται συνήθως με τη μορφή των στρατιωτικών δικτατοριών. Οι δικτατορίες καταργούν τις δημοκρατικά εκλεγμένες κυβερνήσεις και παραμένουν στην εξουσία δια της βίας, ενάντια στη θέληση του λαού.

Γ) δημοκρατικά είναι τα πολιτεύματα στα οποία πηγή εξουσίας και ανώτατο όργανο της Πολιτείας είναι ο λαός.

  • Τι είναι δημοκρατία ως πολίτευμα και σε ποιες κατηγορίες διακρίνεται;

Δημοκρατία (δήμος +κράτος) είναι το πολίτευμα, σύμφωνα με το οποίο ο λαός αποφασίζει είτε ο ίδιος (άμεσα), είτε με τους αντιπροσώπους του (έμμεσα), για την επίλυση των προβλημάτων του, με βάση την αρχή της πλειοψηφίας. Τα δημοκρατικά πολιτεύματα διακρίνονται σε δύο ευρείες κατηγορίες, οι οποίες είναι:

Η άμεση ή συμμετοχική δημοκρατία και η αντιπροσωπευτική δημοκρατία.

  • Τι είναι άμεση δημοκρατία και πώς εκφράζεται σήμερα;

Η άμεση δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο ο λαός ασκεί άμεσα και απευθείας την εξουσία. Σήμερα στα σύγχρονα κράτη, η άμεση δημοκρατία με αυτή την μορφή δεν είναι εφικτή. Τα Συντάγματα των περισσότερων σύγχρονων δημοκρατικών πολιτευμάτων προβλέπουν στοιχεία άμεσης δημοκρατίας , όπως το δημοψήφισμα και η λαϊκή νομοθετική πρωτοβουλία. Παράλληλα διαμορφώνονται προγράμματα συμμετοχής του λαού στη λήψη αποφάσεων μέσω του διαδικτύου (ηλεκτρονική δημοκρατία).

  • Τι είναι αντιπροσωπευτική δημοκρατία και σε ποιες μορφές διακρίνεται; (αναλυτικά)

Αντιπροσωπευτική δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο πηγή εξουσίας είναι ο λαός, ο οποίος όμως ασκεί την εξουσία μέσω των αντιπροσώπων του, των βουλευτών. Αυτοί αναλαμβάνουν να «εκπροσωπήσουν» τα συμφέροντα ή τις απόψεις του. Τα σύγχρονα δημοκρατικά πολιτεύματα είναι αντιπροσωπευτικά, διαφέρουν όμως στον τρόπο εκλογής και στις αρμοδιότητες των πολιτειακών του οργάνων και του αρχηγού του κράτους. Διακρίνονται στις εξής μορφές:

  • Βασιλευομένη Κοινοβουλευτική δημοκρατία: η κυβέρνηση που εκλέγεται από το λαό παίρνει τις πολιτικές αποφάσεις. Ο βασιλιάς είναι ο αρχηγός του κράτους και μάλιστα κληρονομικός με συμβολικό ρόλο, ενώ πολιτικά είναι ανεύθυνος, δηλαδή δεν έχει ουσιαστικές πολιτικές αρμοδιότητες (Μ. Βρετανία, Βέλγιο, Ολλανδία, Δανία, Σουηδία, Νορβηγία, Ισπανία).
  • Προεδρευομένη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία: η εκλεγμένη από το λαό κυβέρνηση παίρνει τις πολιτικές αποφάσεις. Αρχηγός του κράτους είναι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, είναι αιρετός, εκλέγεται δηλαδή από τη Βουλή και δεν έχει και αυτός ουσιαστικές πολιτικές αρμοδιότητες (Ελλάδα, Ιταλία, Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας).
  • Προεδρική Δημοκρατία: ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας είναι και αρχηγός του κράτους και Πρόεδρος της Κυβέρνησης, η οποία δεν εκλέγεται από το λαό αλλά σχηματίζεται από τον πρόεδρο της Δημοκρατίας. Ο Πρόεδρος της δημοκρατίας εκλέγεται είτε άμεσα από το λαό είτε από ειδικό σώμα εκλεκτόρων και διαθέτει ουσιαστικές πολιτικές αρμοδιότητες (Η.Π.Α., Κύπρος, Ρωσία).
  • Ποιο είναι το πολίτευμά μας και από πότε καθιερώθηκε;

Από τις 11 Ιουνίου 1975 το πολίτευμα της χώρας μας είναι η Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία.

  • Αναλύστε τους όρους του πολιτεύματος.

Είναι Δημοκρατία γιατί όλες οι εξουσίες πηγάζουν από το λαό, υπάρχουν γι’ αυτόν και ασκούνται όπως ορίζει το Σύνταγμα, σύμφωνα με την αρχή της λαϊκής κυριαρχίας. Είναι Προεδρευομένη γιατί αρχηγός του κράτους είναι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ένας Έλληνας πολίτης που εκλέγεται από το Κοινοβούλιο (Βουλή). Είναι Κοινοβουλευτική γιατί ο λαός ασκεί την εξουσία μέσα από τους αντιπροσώπους του (Βουλευτές) στο Κοινοβούλιο από το οποίο προέρχεται η Κυβέρνηση, η οποία κυβερνά τη χώρα και εκλέγεται ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας.

  • Γιατί οι λαοί απαιτούν Σύνταγμα;

Γιατί το Σύνταγμα προσφέρει ένα σταθερό όριο ασφάλειας για τον πολίτη, μια νομική προστασία από την αυθαιρεσία του απολυταρχικού μονάρχη παλαιότερα αλλά και γενικότερα της κρατικής εξουσίας σήμερα.

  • Τι είναι το Σύνταγμα;

Το Σύνταγμα είναι ο θεμελιώδης νόμος της Πολιτείας, δηλ. ανώτερος από όλους τους νόμους. Αυτό σημαίνει ότι όλοι οι νόμοι της Πολιτείας πρέπει να στηρίζονται στο Σύνταγμα. Ρυθμίζει την οργάνωση και τη λειτουργία της κρατικής εξουσίας, προσδιορίζοντας επακριβώς τα όρια των αρμοδιοτήτων των κρατικών οργάνων ώστε να παρεμποδίζονται τυχόν αυθαιρεσίες σε βάρος των πολιτών. Κατοχυρώνει τα δικαιώματα των πολιτών και καθορίζει τις βασικές υποχρεώσεις τους.

  • Τι ονομάζουμε αυστηρά και τι ήπια Συντάγματα;

Ήπια ονομάζουμε τα Συντάγματα που προβλέπουν ότι τα άρθρα τους μπορούν να αναθεωρηθούν (αλλάξουν) ή να καταργηθούν εύκολα.

Αυστηρά είναι τα Συντάγματα τα οποία προβλέπουν ότι ορισμένα άρθρα τους δεν μπορούν να αναθεωρηθούν ενώ άλλα αναθεωρούνται κάτω από ιδιαίτερες προϋποθέσεις (ευρύτερη συναίνεση των πολιτικών δυνάμεων, ειδική χρονοβόρα διαδικασία).

  • Ποιες είναι οι βασικές αρχές του Συντάγματος;

Είναι η αρχή της λαϊκής κυριαρχίας, η αρχή του κράτους δικαίου, η αρχή του κοινωνικού κράτους και η αρχή της διάκρισης των λειτουργιών.

  • Τι είναι η αρχή της λαϊκής κυριαρχίας;

Με βάση την αρχή της λαϊκής κυριαρχίας, πηγή όλων των εξουσιών είναι ο λαός. Η λαϊκή κυριαρχία στηρίζεται στην ελευθερία και την ισότητα των πολιτών. Οι αξίες αυτές ορίζονται από τις πρώτες διακηρύξεις των αστικών επαναστάσεων ως θεμελιακές και αδιαπραγμάτευτες.

  • Πώς κατοχυρώνεται η λαϊκή κυριαρχία μέσα από το Σύνταγμά μας;

Η λαϊκή κυριαρχία κατοχυρώνεται μέσα από διαδικασίες που προβλέπονται σε ειδικότερες διατάξεις του Συντάγματος. Συγκεκριμένα:

  • Κάθε 4 χρόνια ο λαός εκλέγει τους αντιπροσώπους του (Βουλευτές, Δημάρχους, Νομάρχες)
  • Όλοι οι Έλληνες πολίτες που συγκεντρώνουν τις προϋποθέσεις που ορίζει το Σύνταγμα, μπορούν να είναι υποψήφιοι για τα αξιώματα του Προέδρου της δημοκρατίας, του Βουλευτή, Δημάρχου και Νομάρχη
  • Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μπορεί να ζητήσει από το λαό να εκφράσει τη γνώμη του με δημοψήφισμα, για κρίσιμα εθνικά θέματα, όπως ορίζει το Σύνταγμα
  • Οι πολίτες έχουν δικαιώματα συλλογικής δράσης όπως τα δικαιώματα να συγκεντρώνονται, να φτιάχνουν συνεταιρισμούς, να απεργούν, να συνδικαλίζονται κ.λ.π.
  • Όλα τα όργανα του κράτους έχουν την υποχρέωση να σέβονται τις αρχές της λαϊκής κυριαρχίας και να ασκούν τις αρμοδιότητές τους όπως ορίζει το Σύνταγμα και οι νόμοι.
  • Τι σημαίνει κράτος Δικαίου;

Κράτος Δικαίου σημαίνει ότι α) κάθε πράξη, οποιουδήποτε οργάνου της εξουσίας, πρέπει να προβλέπεται από το Σύνταγμα και το νόμο (αρχή της νομιμότητας), β) κατοχυρώνεται η προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων των πολιτών στο Σύνταγμα (π.χ. ελευθερία σκέψης), γ) κατοχυρώνεται η ανεξαρτησία των δικαστών από την επιρροή των άλλων κρατικών οργάνων (π.χ. μονάρχης, Κυβέρνηση).

  • Τι είναι η «αρχή της νομιμότητας»;

Κάθε πράξη οποιουδήποτε οργάνου της εξουσίας πρέπει να προβλέπεται από το Σύνταγμα και το νόμο  (αρχή της νομιμότητας). Οποιαδήποτε απόφαση παίρνει ένας Υπουργός, ένας Δήμαρχος ή μια δημόσια Υπηρεσία πρέπει να είναι σύμφωνες με το νόμο π.χ. ο τρόπος σύλληψης ενός πολίτη από ένα αστυνομικό όργανο περιγράφεται επακριβώς στον ποινικό κώδικα.

  • Γιατί δημιουργήθηκε το κοινωνικό κράτος και πότε;

Για την κάλυψη των αναγκών των πολιτών και τη μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων δημιουργήθηκε το κοινωνικό κράτος ή «κράτος πρόνοιας ή ευημερίας» με στόχο την κοινωνική δικαιοσύνη. Κατοχυρώνεται στα Συντάγματα των Ευρωπαϊκών κρατών γύρω στα μέσα του 20ου αιώνα, κυρίως μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

  • Ποια είναι τα κοινωνικά δικαιώματα που κατοχυρώνει το κοινωνικό κράτος;

Το κοινωνικό κράτος αναλαμβάνει υποχρέωση να παρέχει δωρεάν υπηρεσίες στους πολίτες σχετικά με την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, εκπαίδευση, ασφάλιση, στέγαση των πολιτών κ.ά. Δημιουργήθηκε μια σειρά από δικαιώματα, που ονομάστηκαν κοινωνικά δικαιώματα, τα οποία περιγράφονται στο Σύνταγμα π.χ. η δημόσια δωρεάν παιδεία, την οποία απολαμβάνουν όλοι οι Έλληνες πολίτες. Κατοχυρώνονται τα δικαιώματα των πολιτών στο καθαρό περιβάλλον και ενισχύεται η οικογένεια (επιδόματα πολυτέκνων, μητρότητας κ.ά.) και η προστασία από την Πολιτεία ευάλωτων κοινωνικών ομάδων (ειδικές εγκαταστάσεις για τη διευκόλυνση ατόμων με αναπηρίες, επιδόματα ανεργίας κ.λ.π.).

  • Με ποιες λειτουργίες εκδηλώνεται η κρατική εξουσία;

Η κρατική εξουσία εκδηλώνεται με τρεις διαφορετικές λειτουργίες: τη νομοθετική, την εκτελεστική και τη δικαστική.

  • Ποιοι ασκούν την κάθε κρατική λειτουργία και τι έργο επιτελεί η κάθε μία;

Τη Νομοθετική λειτουργία ασκεί η Βουλή και ο πρόεδρος της Δημοκρατίας.

Την Εκτελεστική λειτουργία ασκεί η Κυβέρνηση και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας.

Την Δικαστική λειτουργία ασκούν τα Δικαστήρια.

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας συμμετέχει στην άσκηση της νομοθετικής και της εκτελεστικής εξουσίας, η Βουλή, κάποιες φορές αποκτά δικαστικές αρμοδιότητες (π.χ. όταν δικάζει Υπουργούς) και η Κυβέρνηση νομοθετικές (πράξεις νομοθετικού περιεχομένου).