Προσχεδιασμένος Προφορικός Λόγος (από Γιούλη Αλεξίου)

Παρασκευή-Αποστολία Αλίρη_Λύκειο Πολυκάστρου

Ιούλιος 2017, Βουλή των Εφήβων, Παρασκευή-Αποστολία Αλίρη από το ΓΕ.Λύκειο Πολυκάστρου Ν. Κιλκίς

ΟΜΙΛΙΑΕΙΣΗΓΗΣΗ, ΔΙΑΛΕΞΗ, ΔΟΜΗ, Ποια στοιχεία πρέπει να προσεχθούν, Υποδείγματα προσφωνήσεων σε προσχεδιασμένο προφορικό λόγο,Υποδείγματα εκφράσεων για το κύριο μέρος σε προσχεδιασμένο προφορικό λόγο, Υποδείγματα επιφωνήσεων σε προσχεδιασμένο προφορικό λόγο, Επικοινωνιακό πλαίσιο, Επικοινωνιακή περίσταση, Δέκτης…

ΤΟ ΓΡΑΨΙΜΟ ΚΑΙ Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ-ορισμόςΚατά το γράψιμο πρέπει να ακολουθείτε σταθερά το σχέδιο που έχετε βάλει στη θεματική σας πρόταση και να περιλάβετε αρκετές λεπτομέρειες, ώστε να αναπτύξετε ικανοποιητικά την κεντρική σας ιδέα. Ο αναγνώστης θέλει να τον πληροφορήσετε τι λέει το βιβλίο σε κάθε κεφάλαιο. Γενικά θα πρέπει να συμπεριλάβετε τόσες λεπτομέρειες όσες είναι αρκετές να δώσουν στον αναγνώστη σας μια πλήρη και σύντομη γνώση του έργου.

Α. Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ

Η περίληψή σας, ιδιαίτερα εφόσον πρόκειται για περίληψη μεγάλου κειμένου, θα έχει κυρίως δύο μέρη:

ΜΕΡΟΣ 1: Εισαγωγή

Η εισαγωγή θα δίνει την ταυτότητα του έργου, το κύριο ή τα κύρια πρόσωπα και τη γενική δομή. Επίσης δείχνει την κεντρική σας ιδέα και τη θεματική σας πρόταση.

ΜΕΡΟΣ 2: Η περίληψη

Η περίληψη θα στηριχτεί στη θεματική σας πρόταση. Η ανάπτυξη του θέματός σας πρέπει να ακολουθεί τη μορφή του έργου που συνοψίζετε. Να θυμόσαστε πως ό,τι χαρακτηρίζει το θέμα σας ως θέμα είναι η κεντρική σας ιδέα –η ερμηνεία που δίνετε στο έργο εσείς– και οι θεματικές σας προτάσεις που δίνουν ενότητα στις παραγράφους σας. Θα πρέπει να μη ξεχνάτε ότι πρέπει

α) να ακολουθείτε πιστά το έργο που συνοψίζετε,

β) να γράφετε με σαφήνεια, ακρίβεια και με δικό σας τρόπο και

γ) να διαλέγετε μερικές λέξεις, φράσεις ή χωρία από το έργο, για να δώσετε στον αναγνώστη σας τουλάχιστον μια γεύση από το πρωτότυπο.

Β. ΠΕΡΙΛΗΨΗ κειμένου

Οι βασικές αρχές καθώς και τα βήματα που θα ακολουθήσετε και σε αυτή την περίπτωση θα είναι τα ίδια με αυτά για μια περίληψη λογοτεχνικού έργου.

Στην πραγματικότητα, για να έχετε επιτυχία στη συγγραφή μιας περίληψης ενός άρθρου, ενός δοκιμίου ή ενός αποσπάσματος επιστημονικού έργου, θα πρέπει προηγουμένως να έχετε ασκηθεί επαρκώς στη συγγραφή περιλήψεων λογοτεχνημάτων. Και στην περίπτωση αυτή το νόημα του κειμένου θα πρέπει να το αποδώσετε σύντομα (το νέο κείμενο θα κατέχει περίπου το 1/3 του μεγέθους του αρχικού), αφού έχετε επιλέξει το ουσιώδες από το επουσιώδες και με λόγο πυκνό.

Συγκεκριμένα η ενδεδειγμένη πορεία που θα πρέπει να ακολουθήσετε θα διακρίνεται από τα παρακάτω στάδια:

Πρώτο στάδιο

  • Τα βασικά βήµατα για τη σύνταξη σωστής περίληψης είναι:
    1. Η προσεκτική ανάγνωση του κειµένου.
    2. Ο εντοπισµός του θεµατικού του κέντρου (δηλαδή του κύριου θέµατος του κειµένου). Σ’ αυτό µπορεί να σας βοηθήσει και ο τίτλος του κειµένου, αφού συχνά αυτός συνοψίζει το κύριο θέµα του κειµένου.
    3. Η µελέτη της δοµής κάθε παραγράφου του κειµένου, προκειµένου να κατανοήσετε τις ιδέες και τον τρόπο που αναπτύσσονται στο κείµενο. Σημειώνετε τις θεματικές προτάσεις των παραγράφων και τις σημαντικές λεπτομέρειές τους.
    4. Η υπογράµµιση των λέξεων – κλειδιών, των λέξεων δηλαδή που αποδίδουν βασικά νοήµατα του κειµένου.
    5. Η διάκριση των επιμέρους ενοτήτων και η καταγραφή του θέματός τους.
    6. Ο εντοπισμός των σχέσεων που υπάρχουν ανάμεσα στις ενότητες.
    7. Η γραφή σύντοµων πλαγιότιτλων σε κάθε παράγραφο -κυρίως: αν δεν υπάρχει θεματική πρόταση.
    8. Σημείωση των συνεκτικών λέξεων ή φράσεων με τις οποίες συνδέονται οι παράγραφοι μεταξύ τους, γιατί βοηθούν στην εύρεση των σχέσεων και την πορεία της σκέψης.
    9. Γραφή της περίληψης: αξιοποιώντας όλα τα παραπάνω.

Δεύτερο στάδιο

Αφού κρατήσετε τις παραπάνω σημειώσεις, τις οργανώνετε σε συνεχή λόγο με αλληλουχία και συνοχή.

  • Πολύ απλά, ακολουθήστε τις οδηγίες που δίνονται στο παρακάτω βιντεάκι ενός-δυο λεπτών, για παιδιά του Δημοτικού: https://www.youtube.com/watch?v=irKFjxhBwxM.
  • Πιο αναλυτικά ακολουθήστε τις παρακάτω οδηγίες:
  1. Διαβάστε το κείμενο προσεκτικά. Ερμηνεύστε τις άγνωστες λέξεις. Αν βρείτε μεταφορικές εκφράσεις ερευνήστε τη σημασία που έχουν.
  2. Όταν βεβαιωθείτε ότι καταλάβατε κάθε λεπτομέρεια, ξαναδιαβάστε το κείμενο για να συλλάβετε την κεντρική σκέψη. Ρωτήστε τον εαυτό σας «Για ποιο λόγο μας μιλάει το κείμενο; Τι τίτλο θα μπορούσα να δώσω, αν μου το ζητούσαν;». 
  3. Αρχικά προτάξτε το θέμα και κατόπιν παρακολουθείστε τους συλλογισμούς του συγγραφέα που έχουν σκοπό να αποδείξουν το θέμα. Επιμένετε στην καταγραφή των σχέσεων μεταξύ των λεπτομερειών και της θεματικής πρότασης, των παραγράφων και της θεματικής ενότητας στην οποία ανήκουν και των ενοτήτων με το κεντρικό θέμα. Έτσι εξασφαλίζετε την ενότητα.
  4. Διαβάστε και πάλι το κείμενο να βρείτε τα κύρια σημεία που στηρίζουν την κεντρική σκέψη. Καταγράψτε τα στη σειρά. Αφαιρέστε τις επεξηγήσεις, τα εισαγωγικά, τις μεταφορικές εκφράσεις και τις ασήμαντες λεπτομέρειες.
  5. Σε γενικές γραμμές ακολουθείται το σχεδιάγραμμα της περίληψης, δηλαδή η σειρά των παραγράφων του κειμένου. Όταν υπάρχει αποσπασματικότητα στο κείμενο, π.χ. τα αίτια ενός προβλήματος αναφέρονται στη δεύτερη, την πέμπτη και την έβδομη παράγραφο του κειμένου, στην περίληψη ενδείκνυται να αλλάζει η σειρά των παραγράφων του κειμένου και να αποδίδονται όλα μαζί τα αίτια του προβλήματος. – Δεν κατακερματίζετε το κείμενο της περίληψης σε πολλές επιμέρους παραγράφους. Είναι λάθος να επιχειρείται ο σχηματισμός περίληψης για καθεμιά από τις παραγράφους του κειμένου, και γιατί πολλά -ενδεχομένως μη σημαντικά- στοιχεία θα γραφούν αλλά και γιατί κινδυνεύει να χαθεί η αλληλουχία των νοημάτων και η συνοχή του κειμένου. Συνήθως το κείμενο της περίληψης αποτελούν μία έως τρεις παράγραφοι.
  6. Τηρείται η χρονική σειρά του αρχικού κειμένου. Η χρονική σειρά των γεγονότων ή των ιδεών που ακολουθεί ο συγγραφέας στις παραγράφους πρέπει να ακολουθείται και στην περίληψη.
  7. Συχνά, ο συγγραφέας απευθύνεται σε ανώνυμους ή και φανταστικούς αναγνώστες. Στο κείμενο του μπορεί είτε να ταυτίζεται με αυτούς χρησιμοποιώντας το «εμείς» είτε να αποστασιοποιείται από αυτούς χρησιμοποιώντας το «αυτοί». Αυτές οι διακρίσεις διατηρούνται μέσα στην περίληψη, όπως διατηρείται επίσης η οπτική γωνία του συγγραφέα, π.χ. αν ένας συγγραφέας αναφέρεται στους νέους σε γ΄ πρόσωπο, γιατί ο ίδιος δεν είναι πια νέος, δεν πρέπει, επειδή ο γράφων είναι νέος, να χρησιμοποιεί στην περίληψη του το «εμείς».
  8. Συνοψίστε το κείμενο με δικά σας λόγια. Γράφετε σε πλάγιο λόγο και δικό σας λεξιλόγιο. (Συνήθως χρησιμοποιούμε τον πλάγιο λόγο. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να γίνεται κατάχρηση του πλαγίου λόγου σε όλη την έκταση της περίληψης. Μπορεί κάποιος να ξεκινήσει μ’ αυτόν, να συνεχίσει σε ουδέτερο ύφος και σε γ’ ενικό πρόσωπο και να επαναφέρει τον πλάγιο λόγο στο τέλος ή σε κάποιο άλλο σημείο της περίληψης. Τονίζεται ότι εξίσου επιτυχημένα μπορεί να αποδοθεί η περίληψη ενός κειμένου σε ευθύ λόγο). Κάντε την περίληψή σας καθαρή, ομαλή έκθεση του ενός τρίτου ή τετάρτου του αρχικού κειμένου. Συγκρίνετε την περίληψή σας με το αρχικό κείμενο. Βεβαιωθείτε ότι είναι μια καλή ερμηνεία του. Βεβαιωθείτε επίσης ότι δεν έχετε αφαιρέσει καμιά σπουδαία ιδέα. Αν έχετε εκφράσει μια γνώμη ή κρίνατε ένα γεγονός που δεν δίνεται στο πρωτότυπο, διαγράψτε το.
  9. Δε σχολιάζετε και δεν αναλύετε το κείμενο. Η περίληψη έχει πληροφοριακό ύφος (τυπικό, απρόσωπο) και δεν σχολιάζει το κείμενο. (Απέχουμε από κάθε είδους κριτική ή σχολιασμό ή αξιολόγηση του αρχικού κειμένου. Ασχέτως αν συμφωνούμε ή όχι με τις απόψεις του συγγραφέα, δεν χρησιμοποιούμε στην περίληψη πρόσθετα στοιχεία που δεν υπάρχουν στο κείμενο ούτε σχόλια, επιδοκιμαστικά ή αποδοκιμαστικά).
  10. Αξιοποιείστε το κατάλληλο λεξιλόγιο, το οποίο προσαρμόζεται κάθε φορά στο συγκεκριμένο κείμενο και εκφράστε όλες τις σκέψεις σας σε κυριολεκτική γλώσσα.
  11. Συμπυκνώστε την περίληψή σας όσο μπορείτε περισσότερο, χωρίς να θυσιάζετε την καθαρότητα ή να απορρίψετε κανένα ενδιαφέρον σημείο. Αν έχετε περιλάβει μερικές ασήμαντες λεπτομέρειες, διαγράψτε τις. Αν έχετε εκφράσει μερικές ιδέες δύο φορές, αφαιρέστε τις. Αν μπορείτε να αντικαταστήσετε μια δευτερεύουσα πρόταση με μια φράση ή μια λέξη που να εκφράσει αυτό που θέλετε εξίσου καθαρά, κάντε το.

ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΥΚΝΩΣΗΣ

α) απαλοιφή ονοματικών ή άλλων προσδιορισμών (π.χ. η όμορφη πόλη = η πόλη )

β) απόδοση εννοιών της ίδιας οικογένειας μ έναν περιεκτικό όρο (π.χ. οι εφημερίδες, τα περιοδικά, η τηλεόραση, το ραδιόφωνο = τα μέσα μαζικής ενημέρωσης)

γ) αντικατάσταση μιας σειρά ενεργειών από μια φράση που συνοψίζει την όλη πράξη (π.χ. ξύπνησε, σηκώθηκε από το κρεβάτι, ντύθηκε, πλύθηκε, έφαγε γρήγορα το πρωινό του, πήρε τη τσάντα του κι έφυγε για το σχολείο = ετοιμάστηκε και πήγε στο σχολείο)

δ) αντικατάσταση μιας περιόδου από τη λεκτική πράξη που δηλώνει (π.χ. Η μητέρα του Νίκου είπε στον καθηγητή της τάξης ότι στο γιο της έτυχε μια οικογενειακή υποχρέωση, κοιμήθηκε αργά και γι’ αυτό δεν ήρθε στο σχολείο τη Τρίτη = Η μητέρα του Νίκου δικαιολόγησε τις απουσίες του γιου της)

ε) η σύμπτυξη στην ίδια περίοδο των νοημάτων δύο ή περισσότερων παραγράφων, στις οποίες παρατηρείται συνάφεια ως προς το περιεχόμενο, μέσω δευτερευουσών προτάσεων.

στ) αντικατάσταση δευτερευουσών προτάσεων από μετοχές (π.χ. Συχνά οι πολιτικοί συνδέονται με διαπλεκόμενα συμφέροντα, γεγονός που τροφοδοτεί αφορμή για ποικίλες αντιδράσεις = προκαλώντας ποικίλες αντιδράσεις)

12. ΑΡΧΗ: µε αναφορά στο κείµενο/συγγραφέα ή απευθείας· αρχίζουμε με τη φράση: «ο συγγραφέας/ αρθρογράφος τον κειμένου αναφέρει /ται, παρουσιάζει, προβάλλει, προβληματίζεται, τονίζει, επισημαίνει, αναφέρει, περιγράφει, σημειώνει, σχολιάζει κτλ…». Ακολουθεί το θεματικό κέντρο του κειμένου, με το οποίο ολοκληρώνεται η περίοδος.

Δόκιμες – Στερεότυπες ενάρξεις περιληπτικού κειμένου

  • Ο δημοσιογράφος στο άρθρο του καταγράφει τον προβληματισμό του αναφορικά…
  • Ο συγγραφέας αναφερόμενος στο ρόλο που διαδραματίζει (η τηλεόραση)
  • αναγνωρίζει…
  • Το άρθρο αυτό θίγει το πολυσυζητημένο (πολύκροτο θέμα)…
  • Ο δημοσιογράφος με αφορμή (την παράδοση στις αστυνομικές αρχές χρηματικού ποσού από νεαρό μετανάστη) διαπιστώνει ότι…
  • Ο συντάκτης του παρόντος κειμένου τονίζει…
  • Στο κείμενο αυτό υποστηρίζεται ότι…
  • Στο κειμενικό αυτό απόσπασμα εκφράζεται η άποψη ότι…
  • Στο δοκιμιακό αυτό κείμενο ο συγγραφέας πραγματεύεται…
  • Σύμφωνα με το άρθρο…
  • Ο επιφυλλιδογράφος εκφράζει την άποψη να προσεγγίσει…
  • Κατά το συγγραφέα η πρωτοφανής έξαρση…
  • Ο κειμενογράφος διαπιστώνοντας την κρίση που διέρχεται η σύγχρονη κοινωνία (…) επιχειρεί …
  • Η θέση του συγγραφέα είναι…
  • Στο δημοσίευμα αυτό ο αρθρογράφος υπερασπίζεται την άποψη…
  • Στο συγκεκριμένο απόσπασμα ο συγγραφέας διαπιστώνει , προσεγγίζει, φωτίζει , διερευνά…
  • Ο δοκιμιογράφος του αποδεικτικού αυτού δοκιμίου επιχειρηματολογεί…
  • Το πρόβλημα που απασχολεί το συγγραφέα…
  • Ο συγγραφέας στο άρθρο του αναφέρεται στο επίμαχο ζήτημα…
  • Σε πρόσφατο δημοσίευμα του Τύπου προβάλλεται…
  • Ο συγγραφέας διατυπώνει την άποψη ότι…

 Δεύτερη περίοδος: Αποτελεί την περιληπτική διατύπωση της πρώτης παραγράφου.

i) Συνδέεται με την πρώτη περίοδο με τη χρήση μια διαρθρωτικής λέξης ή φράσης.

ii) Έπειτα καταγράφουμε συνοπτικά το περιεχόμενο της πρώτης παραγράφου.

π.χ.: Αρχικά (πρώτα πρώτα, στην αρχή) ο συγγραφέας επισημαίνει / υποστηρίζει / διαπιστώνει / εκτιμά…

13. Επόμενες περίοδοι: Συνεχίζετε με τον ίδιο τρόπο για όλες τις επόμενες παραγράφους με βάση τον πλαγιότιτλο και τις σημειώσεις κάθε παραγράφου. Ο λόγος πρέπει να είναι συνεχής και να διασφαλίζεται η αλληλουχία και η συνοχή των νοημάτων με τις κατάλληλες διαρθρωτικές λέξεις ή φράσεις.

  • π.χ.: Στη συνέχεια, κατόπιν, επίσης τονίζει, παράλληλα επισημαίνει, προσθέτει ακόμα, επιπλέον υποστηρίζει, αντίθετα προβάλλει…

14. Την τελευταία παράγραφο του αρχικού κειμένου τη διαμορφώνετε σε πρόταση κατακλείδα της περίληψης, αρχίζοντας με την κατάλληλη έκφραση.

π.χ. Ο συγγραφέας του κειμένου καταλήγοντας, συμπεραίνει… κτλ.

15. Τηρείτε τις αναλογίες, ώστε τα μέρη του αρχικού κειμένου να έχουν ανάλογη έκταση στην περίληψη. Αυτό βέβαια εξαρτάται από τη σπουδαιότητά τους.

Ο λόγος πρέπει να είναι συνεχής. Χρησιµοποιείστε τις κατάλληλες συνδετικές λέξεις ή φράσεις για να συνδέσετε οµαλά τις ιδέες-πληροφορίες και να δηµιουργήσετε ένα κείµενο µε συνοχή και αλληλουχία νοηµάτων. Προσέξτε τη διάρθρωση του κειμένου της περίληψης με την επιλογή των κατάλληλων διαρθρωτικών λέξεων ή φράσεων. Διάφορα επιρρήματα, σύνδεσμοι, εξαγγελτικές ή συγκεφαλαιωτικές προτάσεις, που υπάρχουν στο αρχικό κείμενο, πρέπει να επισημαίνονται, να αποκωδικοποιούνται και να λαμβάνονται υπ’ όψιν απ’ αυτόν που γράφει την περίληψη, επειδή δίνουν πληροφορίες για την εσωτερική σύνδεση του κειμένου καθώς και για τον τρόπο με τον οποίο εξελίσσεται η επιχειρηματολογία. Ακόμα, λέξεις ή φράσεις που δηλώνουν αιτία, συνέπεια, αντίθεση, προϋπόθεση κ.λπ. πρέπει να τοποθετούνται εύστοχα και από αυτόν που καλείται να αποδώσει την περίληψη ενός κειμένου, ανάλογα βέβαια με το νόημα, ώστε να διασφαλίζεται η μεγαλύτερη δυνατή συνοχή του περιληπτικού κειμένου.

π.χ. Επίσης τονίζει, παράλληλα επισημαίνει, προσθέτει ακόμα, αντίθετα προβάλλει, επιπλέον υποστηρίζει κτλ.

16. Αποφεύγετε την υπερβολική αφαίρεση και τις γενικεύσεις. Σε γενικές γραμμές στην περίληψη αποφεύγουμε:

  1. τα παραδείγματα, την απαρίθμηση εννοιών και τα ασύνδετα οχήματα, που διευκρινίζουν φαινόμενα και καταστάσεις
  2. τις ερωτήσεις, ευθείες ή πλάγιες (ο λόγος μας γίνεται συντομότερος, αν παρουσιάσουμε αμέσως την απάντηση που δίνεται στο κείμενο ή έστω εννοείται)
  3. τα καλολογικά στοιχεία (παρομοιώσεις, μεταφορές κ.ά.), τις παρενθετικές προτάσεις, τις επεξηγήσεις
  4. τις συγκρίσεις και τις αναλογίες
  5. τις τυχόν νοηματικές επαναλήψεις του κειμένου.

17. Βεβαιωθείτε ότι η δομή των προτάσεων, η γραμματική χρήση, ο συλλαβισμός και η στίξη στην περίληψή σας είναι σωστές.

18. Χρήσιμα ρήματα για την περίληψη κειμένου είναι τα εξής:

αναφέρει, -εται θεωρεί διαμαρτύρεται
επισημαίνει, -εται διατείνεται προτείνει, -εται
αναλύει ,-εται προσθέτει προτρέπει
υποστηρίζει,-εται διατυπώνει, -εται διαπιστώνει
ισχυρίζεται εξηγεί κλείνει
τονίζει, -εται αντικρούει, -εται καταλήγει
υπογραμμίζει,-εται καταγγέλλει συμπεραίνει
διευκρινίζει, -εται απευθύνεται  θίγει το θέμα                    
υπαινίσσεται δηλώνει, -εται διακρίνει,-εται
παρουσιάζει,-εται    

19. ΠΡΟΣΟΧΗ: Η περίληψή σας δεν πρέπει να υπερβαίνει τον αριθμό των λέξεων που ορίζεται. (Υπενθυμίζουμε: σε περίπτωση που δεν ορίζεται αριθμός λέξεων, η έκταση της περίληψης είναι περίπου στο 1/3 του κειμένου).

20. ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ διαβάστε τις 2 σελίδες που ακολουθούν στο συνημμένο αρχείο:

Αξιολ. περίληψης (από φροντ.-αναλυτικά).

ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΚΡΕΟΝΤΑ-ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ (Σοφοκλή «Αντιγόνη»- Β΄επεισ.) μέσα από μια προβολή παρουσίασης (powerpoint)

maxresdefault

ΜΙΑ ΠΟΛΥ ΚΑΛΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΟΥ, ΑΓΓΕΛΙΔΗ ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΑΙ ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΗ-ΕΦΡΑΙΜ, του Β1 του ΓΕΛ Αιγινίου το σχολικό έτος 2016-2017: περιεκτική, χωρίς πολλά λόγια, όπως θα την έκαναν τα παιδιά της θετικής κατεύθυνσης…

Μπράβο παιδιά για την επιτυχημένη προσπάθειά σας! Είμαι σίγουρη ότι θα έμεινε τυπωμένη στο μυαλό σας η ουσία της τραγωδίας…

Οδηγίες για την αξιολόγηση της Έκθεσης Λυκείου

αξιολόγηση.jpg

Σχεδιαγραμματικά και αναλυτικά όσο χρειάζεται (4 σελίδες), από το φροντιστήριο «Προοπτική».

Για να τα δείτε πατήστε εδώ.

Πιο συγκεκριμένα, για τη Β΄Λυκείου, όπου η περίληψη βαθμολογείται με άριστα το 20 λαμβάνονται υπ’ όψιν τα εξής:

Από τις οδηγίες αξιολόγησης της περίληψης στο Λύκειο (τι θεωρείται σημαντικό και τι όχι, τι σωστό και τι λάθος, πράγματα που πρέπει να αποφεύγονται κ.λπ) ορίζεται ότι:

  • «Η περίληψη στα πλαίσια του μαθήματος της Έκθεσης – Έκφρασης έχει πληροφοριακό χαρακτήρα και η εισαγωγή της είναι προτιμότερο να ξεκινά με αναφορά στο συγγραφέα ή στο κείμενο, όπως προτείνεται στη σ. 264.
  • Μια εισαγωγή κατευθείαν από τις πληροφορίες του κειμένου είναι και αυτή αποδεκτή με τη λογική ότι ο μαθητής ταυτίζεται με το συγγραφέα του κειμένου ο οποίος επιχειρεί να πυκνώσει».

Αξιολόγηση περίληψης με άριστα το 20:
1. περιεχόμενο  (0-10 μονάδες), 2. γλώσσα και ύφος (0-6 μονάδες) & 3. δομή (0-4 μονάδες)

Στην περίληψη είναι πολύ σημαντικό ο λόγος να ρέει, οι προτάσεις να έχουν σαφή και ξεκάθαρη σχέση μεταξύ τους (αίτια, αποτελέσματα κλπ) και οι μεταβάσεις να γίνονται ομαλά.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΑΡΞΕΙΣ ΠΥΚΝΩΣΗΣ ΛΟΓΟΥ:
– ο συντάκτης του κειμένου αναφέρει, αναλύει, απευθύνεται, αντικρούει, δηλώνει, διευκρινίζει, επισημαίνει, ερμηνεύει, παρουσιάζει, πραγματεύεται, προτείνει, τονίζει, υποστηρίζει, υπογραμμίζει
-στο συγκεκριμένο κείμενο υποστηρίζεται ότι…
-σύμφωνα με το άρθρο…
-η παρούσα επιφυλλίδα θίγει το ζήτημα…
-στο συγκεκριμένο κείμενο ο συγγραφέας διερευνά, διαπιστώνει, προσεγγίζει…
-ο συγγραφέας καταθέτει τον προβληματισμό του αναφορικά με…
-ο συγγραφέας διατυπώνει την άποψη ότι…
-το πρόβλημα που απασχολεί το συντάκτη…
-σε πρόσφατο/παλαιότερο δημοσίευμα του τύπου προβάλλεται…

Για την αξιολόγηση παραγωγής λόγου πάρα πολύ καλές είναι οι οδηγίες που δίνονται σε μορφή πινάκων από το φροντιστήριο «Πουκαμισάς» (βλ. το pdf που ακολουθεί): odhgies_nglossa_bl_27-03-2016

Φιλοσοφία Β΄Λ., κεφάλαιο 7ο, ενότητα 2η

  • Τι είναι το κοινωνικό συμβόλαιο;

Κοινωνικό συμβόλαιο είναι ένα υποθετικό συμβόλαιο μεταξύ των μελών μιας κοινωνίας. Με αυτό οι άνθρωποι   συμφωνούν να ζουν μαζί ακολουθώντας αρχές τις οποίες κανένα ορθολογικό άτομο δε θα απέρριπτε, υπό τον όρο να συμμορφώνονται με αυτές τις αρχές και όλοι οι άλλοι.

Μιλάμε για υποθετική ή νοερή συμφωνία και συγκατάθεση, εφόσον τα μέλη μιας κοινωνίας δεν υπογράφουν πραγματικά κάποιο συγκεκριμένο συμβόλαιο, αλλά αποφασίζουν να πράττουν σαν να το είχαν υπογράψει.

ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ.jpg

Κατά τους νεότερους χρόνους θεωρητικοί του κοινωνικού συμβολαίου, όπως ο Ζαν Ζακ Ρουσό, οδηγούνται στο συμπέρασμα πως σε τελευταία ανάλυση κυρίαρχη είναι η γενική βούληση, που εκφράζεται μέσα από τη συμφωνία για τη μορφή διακυβέρνησης. Η επιβολή αυτής της γενικής βούλησης, κατά τον Ρουσό, υπερβαίνει τις ατομικές βουλήσεις των μελών της κοινωνίας. Η αναφορά στη συναίνεση της πλειονότητας των πολιτών υποδεικνύει την προοδευτική επικράτηση  δημοκρατικών αντιλήψεων.

  • Τι υποστηρίζει ο Τόμας Χομπς;

Hobbes2

Κατά τον Άγγλο φιλόσοφο Τόμας Χομπς, ο μόνος τρόπος να προστατευτούμε από την ανεξέλεγκτη επιδίωξη της ικανοποίησης εγωιστικών συμφερόντων σε βάρος των άλλων -επιδίωξη που χαρακτηρίζει όλους τους ανθρώπους- είναι να εκχωρήσουμε την εξουσία της διακυβέρνησης σε μια κεντρική αρχή η οποία θα επιβάλλει την τάξη και θα ρυθμίζει τις σχέσεις μας έτσι, ώστε να αποφεύγονται οι συγκρούσεις και να ικανοποιούνται οι βασικές μας ανάγκες.

  • Ποιες είναι οι βασικές αρχές της δημοκρατίας;

Η αρχή της πλειοψηφίας, αλλά και ο ισότιμος σεβασμός των βασικών ατομικών δικαιωμάτων όλων των πολιτών.

Η διάκριση των εξουσιών, η οποία συνεπάγεται την πλήρη ανεξαρτησία της δικαιοσύνης από την εκτελεστική και τη νομοθετική εξουσία.

Η ισοπολιτεία και ισονομία, η ισότιμη δηλαδή μεταχείριση όλων των ανθρώπων, ανεξάρτητα από τη φυλή, το φύλο και την κοινωνική τάξη τους,  η οποία επιβάλλει και την ανοχή μιας μεγάλης ποικιλίας θρησκευτικών και φιλοσοφικών απόψεων για το πώς θα έπρεπε να ζει κανείς. Σημασία όμως έχει το ότι σε μια δημοκρατική κοινωνία τα άτομα που ενστερνίζονται διαφορετικές απόψεις για τη ρύθμιση της προσωπικής τους ζωής δεν προσπαθούν να τις επιβάλουν με τη βία, δεν παρενοχλούν και δεν προσβάλλουν τους συμπολίτες τους.

Ο σεβασμός όλων των πολιτών στο Σύνταγμα, τον βασικό καταστατικό χάρτη οργάνωσης του δημοκρατικού κράτους

Ο σεβασμός στις δημοκρατικές διαδικασίες διακυβέρνησης και τους νόμους, στη θέσπιση των οποίων μπορούν και οι ίδιοι οι πολίτες να συμβάλουν με την ψήφο τους ή με την εκλογή τους ως μελών του νομοθετικού σώματος.

Στη φιλελεύθερη δημοκρατία οι εκλεγμένοι άρχοντες δε δεσμεύονται μόνο από την εντολή που έλαβαν από τους ψηφοφόρους τους, αλλά και από τις διατάξεις του υπάρχοντος Συντάγματος. Αυτό σημαίνει, μεταξύ άλλων, ότι οφείλουν να σέβονται τον χάρτη δικαιωμάτων που είναι ενσωματωμένος σε κάθε σύγχρονο Σύνταγμα και να μεριμνούν για τη σωστή εφαρμογή του

  • Με ποιον τρόπο η φιλελεύθερη δημοκρατία συνδυάζει την αρχή της πλειοψηφίας με το σεβασμό των ατομικών δικαιωμάτων;

Δημοκρατία σημαίνει κατ’ αρχήν λαϊκή κυριαρχία.  Λαϊκή κυριαρχία σημαίνει όχι μόνο την ισχύ της αρχής της πλειοψηφίας, αλλά και τον ισότιμο σεβασμό των βασικών ατομικών δικαιωμάτων όλων των πολιτών. Για τη διασφάλιση αυτών των δικαιωμάτων εγκαθιδρύεται η διάκριση των εξουσιών, η οποία συνεπάγεται την πλήρη ανεξαρτησία της δικαιοσύνης από την εκτελεστική και τη νομοθετική εξουσία. Στα σύγχρονα δημοκρατικά κράτη η ισοπολιτεία και ισονομία, η ισότιμη δηλαδή μεταχείριση όλων των ανθρώπων, ανεξάρτητα από τη φυλή, το φύλο και την κοινωνική τάξη τους, επιβάλλει και την ανοχή μιας μεγάλης ποικιλίας θρησκευτικών και φιλοσοφικών απόψεων για το πώς θα έπρεπε να ζει κανείς. Σημασία όμως έχει το ότι σε μια δημοκρατική κοινωνία τα άτομα που ενστερνίζονται διαφορετικές απόψεις για τη ρύθμιση της προσωπικής τους ζωής δεν προσπαθούν να τις επιβάλουν με τη βία, δεν παρενοχλούν και δεν προσβάλλουν τους συμπολίτες τους.

Στη φιλελεύθερη δημοκρατία οι εκλεγμένοι άρχοντες δε δεσμεύονται μόνο από την εντολή που έλαβαν από τους ψηφοφόρους τους, αλλά και από τις διατάξεις του υπάρχοντος Συντάγματος. Αυτό σημαίνει, μεταξύ άλλων, ότι οφείλουν να σέβονται τον χάρτη δικαιωμάτων που είναι ενσωματωμένος σε κάθε σύγχρονο Σύνταγμα και να μεριμνούν για τη σωστή εφαρμογή του. Για παράδειγμα, εάν στο Σύνταγμα μιας πολιτείας δηλώνεται ότι κανένας πολίτης δεν επιτρέπεται να εξοριστεί για πολιτικούς λόγους, η κυβέρνηση δεν μπορεί να εξορίσει έναν αντίπαλό της, ακόμα κι αν έχει την έγκριση της πλειοψηφίας του εκλογικού σώματος. Το Σύνταγμα θέτει ένα πλαίσιο, εντός του οποίου η πλειονότητα των πολιτών μπορεί να λαμβάνει αποφάσεις άμεσα ή δια των αντιπροσώπων της, χωρίς ωστόσο να μπορεί να το υπερβεί. Με αυτόν τον τρόπο η φιλελεύθερη δημοκρατία συνδυάζει την αρχή της πλειοψηφίας με τον σεβασμό των δικαιωμάτων που παραδοσιακά προστατεύουν κάθε πολίτη από την αυθαιρεσία των αρχών.

  • Ποιες είναι οι εναλλακτικές πολιτικές ιδεολογίες, οι οποίες αμφισβητούν τη φιλελεύθερη δημοκρατία και ποια τα πολιτικά συστήματα τα οποία στηρίζουν;

α) Οι κοσμοθεωρίες θρησκευτικής προέλευσης, που επιβιώνουν σε θεοκρατικά καθεστώτα, όπως οι διάφορες ισλαμικές δημοκρατίες. Οι φιλελεύθερες δημοκρατίες, όπως και όλες οι μορφές πολιτεύματος των δυτικών κρατών, καταδικάζονται από τους οπαδούς αυτών των καθεστώτων ως άθεες και -στον βαθμό που οι ορθές ηθικές αξίες και αρχές υποτίθεται πως υπαγορεύονται από τη θρησκεία- ως ανήθικες. Τα τελευταία χρόνια τέτοιου είδους καθεστώτα έχουν αποκτήσει αρκετή ισχύ λόγω της απήχησης φονταμενταλιστικών θρησκευτικών αντιλήψεων σε διάφορες χώρες κυρίως της Ασίας και της Αφρικής.

β)  Οι διάφορες μορφές φασιστικής ιδεολογίας, όπως ο φασισμός και ο εθνικοσοσιαλισμός. Η φασιστική ιδεολογία κυριαρχείται από ρατσιστικές και εθνικιστικές αντιλήψεις. Το κράτος,   οργανισμός με ιδιαίτερα φυλετικά ή εθνοπολιτισμικά γνωρίσματα, αναδεικνύεται σε αξία  πολύ σημαντικότερη από τα  ανθρώπινα δικαιώματα. Η φιλελεύθερη δημοκρατία απορρίπτεται από τη φασιστική ιδεολογία ως υπερβολικά ατομιστική. Το δημοκρατικό ιδεώδες της λαϊκής κυριαρχίας και της ισότιμης συμμετοχής των πολιτών στη διακυβέρνηση του κράτους θεωρείται έκφραση πολιτιστικής παρακμής.

γ) Η επαναστατική ιδεολογία που επιδιώκει τον ριζικό σοσιαλιστικό μετασχηματισμό της κοινωνίας.  Επαγγέλλεται την περαιτέρω διεύρυνση και εμβάθυνση της δημοκρατίας με την πραγμάτωση της ουσιαστικής οικονομικής ισότητας των πολιτών. Το κομμουνιστικό πρότυπο, που στηρίζεται στη φιλοσοφία του Καρλ Μαρξ και στην πολιτική σκέψη του ηγέτη της ρωσικής επανάστασης Βλαντιμίρ Ίλιτς Λένιν, υποδεικνύει την υπέρβαση ορισμένων από τις θεμελιώδεις αρχές της  “αστικής”, φιλελεύθερης δημοκρατίας, όπως είναι ο σεβασμός των ατομικών δικαιωμάτων (ιδιαίτερα του δικαιώματος της ιδιοκτησίας). Έτσι, προβάλλεται η ανάγκη της εξουσίας της εργατικής τάξης (της “δικτατορίας του προλεταριάτου”) και της κρατικής ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής, με σκοπό την επίτευξη της ισότητας των πολιτών, και αμφισβητείται η σημασία των  ελευθεριών της αστικής δημοκρατίας. Τελικός στόχος η αταξική κοινωνία. Σύμφωνα με το όραμα του Μαρξ, στην κομμουνιστική κοινωνία του μέλλοντος τα αγαθά θα παράγονται “από τον καθένα ανάλογα με τις ικανότητές του” και θα διανέμονται “στον καθένα ανάλογα με τις ανάγκες του”.

marx-and-lenin.jpg

Φιλοσοφία Β΄Λ., κεφάλαιο 7ο: ΟΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΔΙΚΑΙΟ, ενότητα 1η: ΜΟΡΦΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

1

  • Τι είναι το δίκαιο;

Δίκαιο είναι το σύνολο των κανόνων οι οποίοι ρυθμίζουν με τρόπο υποχρεωτικό τις σχέσεις των μελών μιας οργανωμένης κοινωνίας.

  • Τι διερευνά η πολιτική φιλοσοφία;

Η πολιτική φιλοσοφία, όπως και η ηθική, προβάλλει συχνά ιδανικά πρότυπα και μας καλεί να προσπαθήσουμε να τα πραγματώσουμε. Σε αντίθεση με την πολιτική επιστήμη, δεν ενδιαφέρεται απλώς να περιγράψει το ποιες είναι οι υπάρχουσες μορφές πολιτικής οργάνωσης των ανθρώπινων κοινωνιών, αλλά και να υποδείξει το ποιες θα έπρεπε να είναι αυτές οι μορφές πολιτικής οργάνωσης.

  • Τι είναι οι ουτοπίες;

Οι ουτοπίες είναι ιδανικά  μοντέλα πολιτικής οργάνωσης , που δε βρίσκονται πουθενά μέσα στον κόσμο μας και τα οποία πολλοί πιστεύουν πως είναι μάταιο να επιχειρήσουμε να εφαρμόσουμε στην πραγματικότητα.

Η λέξη “ουτοπία” χρησιμοποιείται από τον Τόμας Μορ (1478- 1886) ως τίτλος του βιβλίου του που εκδόθηκε το 1516 και περιγράφει ένα φανταστικό νησί στο οποίο έχει επιτευχθεί η ανθρώπινη ευτυχία.

 Νέα εικόνα bitmap1  Νέα εικόνα bitmap2 Νέα εικόνα bitmap5

Τόμας Μορ (1478 – 1535)

Απεικόνιση του νησιού Ουτοπία, στην αρχική έκδοση του 1516

Εξώφυλλο έκδοσης της «Ουτοπίας» μαζί με τα «Επιγράμματα» του Έρασμου, φίλου του Μορ – 1518

Ωστόσο, η έννοια υπάρχει από την εποχή του Πλάτωνα, η Πολιτεία του οποίου περιγράφει με λεπτομέρειες ένα μεγαλειώδες όραμα αρμονικής και δίκαιης συνύπαρξης των πολιτών μέσα σε μια κοινωνία όπου “οι φιλόσοφοι κυβερνούν” ή “οι κυβερνήτες φιλοσοφούν”. Δυστυχώς, η απόπειρα του συγγραφέα της Πολιτείας να βάλει σε εφαρμογή τις ιδέες του, εκπαιδεύοντας κατάλληλα τον Διονύσιο τον Νεότερο, ηγεμόνα των Συρακουσών, κατέληξε σε παταγώδη αποτυχία και έθεσε σε άμεσο κίνδυνο τη ζωή και την ελευθερία του.

ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ, Κεφ. 9ο, ΕΝΟΤΗΤΑ 4Η: ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ: Περίληψη

Capture(5).jpg

  1. Το πρόβλημα – “Ρηχή” και “βαθιά” οικολογία

Σήμερα έχουμε πλέον βεβαιωθεί ότι η σύγχρονη κοινωνία αντιμετωπίζει μια άνευ προηγουμένου οικολογική κρίση. Μερικά οικολογικά προβλήματα:

·         η καταστροφή του όζοντος της ατμόσφαιρας, το οποίο μας προστατεύει από τις υπεριώδεις ακτίνες του ήλιου, έχει αυξηθεί δραματικά (καρκίνοι του δέρματος).

·         Το φαινόμενο του θερμοκηπίου, που αυξάνει τη μέση θερμοκρασία της Γης έχει προκαλέσει τεράστιες κλιματικές αλλαγές με καταστροφικές συνέπειες.

·         Ρύπανση του περιβάλλοντος…

·         Συνεχής εξαφάνιση φυτικών και ζωικών ειδών, καθώς και η εξάντληση των φυσικών πόρων…

 

=> εφιαλτική εικόνα για το μέλλον του πλανήτη μας.

 

Η έντονη και συστηματική διατάραξη των οικολογικών ισορροπιών πιθανόν να έχει επιπτώσεις ακόμα και στην επιβίωση του ανθρώπινου είδους. Σήμερα έχουμε άμεση ανάγκη να χαράξουμε μια πολιτική που να στοχεύει στο να κληροδοτήσουμε στις μεταγενέστερες γενιές έναν βιώσιμο πλανήτη.

Ο Νορβηγός φιλόσοφος Νάες πρότεινε πρώτος μια διάκριση ανάμεσα στη “ρηχή” και στη “βαθιά” οικολογία. Η “ρηχή” οικολογία συγκεντρώνει το ενδιαφέρον της στη μείωση της ρύπανσης, στη συγκράτηση της αύξησης του πληθυσμού της Γης, στη συντηρητική εκμετάλλευση των φυσικών πόρων και στην προστασία των έμβιων ειδών, καθόσον όλα αυτά συνδέονται με την ανθρώπινη υγεία. Θεωρεί δηλαδή ότι τα προβλήματα μπορούν να αντιμετωπιστούν με διορθωτικές κινήσεις μέσα στο πλαίσιο του υπάρχοντος μοντέλου ανάπτυξης.

Από την άλλη πλευρά, η “βαθιά” οικολογία ζητά επιπλέον μια νέα φιλοσοφία (μεταφυσική και ηθική) στις σχέσεις ανθρώπου – φύσης και μια, λίγο ως πολύ, ριζική αλλαγή του κοινωνικοοικονομικού μας συστήματος… Δεν είναι λοιπόν δυνατόν μια οικονομία “δυτικού” τύπου να αντιμετωπίσει δραστικά το πρόβλημα του περιβάλλοντος.

Στη “βαθιά” οικολογία υπάρχουν πολλές τάσεις. Μια ακραία, αλλά αρκετά δημοφιλής (κυρίως στην Αμερική) τάση της στρέφεται στις ανατολικές “θεοσοφικές” θεωρίες και, σε μερικές ακόμη πιο ακραίες περιπτώσεις, στον πρωτογονισμό… Μια αρμονική συμβίωσή μας με τη φύση προϋποθέτει αλλαγή της συμπεριφοράς μας απέναντί της, η οποία με τη σειρά της προϋποθέτει αλλαγή των αξιών μας.

Ενδιαφέρουσα είναι και μια φεμινιστική τάση που διαμορφώθηκε μέσα στο ευρύτερο ρεύμα της “βαθιάς” οικολογίας. Η λογική της τάσης αυτής είναι η εξής: οι αξίες που χαρακτηρίζουν τη σύγχρονη κοινωνία είναι η επιθετικότητα, η βία, ο ανταγωνισμός και η τάση για κυριαρχία. Οι αξίες αυτές είναι από τη φύση τους ανδροκρατικές ή πατριαρχικές. Η επιθετική στάση μας απέναντι στη φύση μπορεί να οδηγήσει σε οικολογική καταστροφή. Μήπως λοιπόν, για να ξεπεράσουμε τη σημερινή κρίση, έχουμε ανάγκη από αλλαγή των παραπάνω “ανδροκρατικών” (ή “πατριαρχικών”) αξιών; (Να υιοθετηθούν: Ηπιότητα, η συνεργασία, η ευαισθησία, η ισορροπία, η ανάπτυξη των εσωτερικών ανθρώπινων ιδιοτήτων, η φροντίδα, η αγάπη κτλ.;). Οι οικοφεμινίστριες τις ονομάζουν “γυναικείες” αξίες. Έτσι, μέσα από το ίδιο αξιολογικό πρίσμα, βλέπουν τη λύση τόσο του προβλήματος των σχέσεων ανθρώπου-φύσης όσο και αυτού της ισότητας των φύλων.

  1. Ανθρώπινες αξίες και περιβάλλον

Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε μια τάση για επέκταση της ηθικής πέρα από τις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων, ώστε αυτή να αγκαλιάσει και τις σχέσεις ανθρώπου-φύσης… Έτσι, ένα κίνημα για τα δικαιώματα των ζώων, που όλο και διευρύνεται παγκοσμίως, θεωρεί ότι η βαναυσότητα απέναντι στα ζώα είναι κάτι αφ’ εαυτού κακό… Με τη νέα λοιπόν τάση οδηγούμαστε σε μια ανθρωποποίηση της φύσης. Συμπερασματικά, διαπιστώνουμε ότι υπάρχουν δυναμικές τάσεις που προωθούν νέες αντιλήψεις περί ηθικής. Πάντως, ακόμα και χωρίς την επέκταση της ηθικής στη φύση, μπορούμε να έχουμε αλλαγή της συμπεριφοράς μας απέναντί της, μέσα από τη συνειδητοποίηση ότι η καταστροφή της φύσης είναι επιζήμια για τον άνθρωπο. Έτσι, η προστασία της φύσης γίνεται χάριν του ανθρώπου, και τότε το πρόβλημα μετατρέπεται πάλι σε ηθικό πρόβλημα σχέσεων μεταξύ ανθρώπων. Σίγουρα όμως η ακραία αντίληψη (που ακόμα και σήμερα επικρατεί σε μεγάλο βαθμό) ότι ο άνθρωπος είναι δεσπότης και κυρίαρχος της φύσης, την οποία και αντιλαμβάνεται με έναν μηχανιστικό τρόπο, αποτελεί φραγμό για το ξεπέρασμα της οικολογικής κρίσης.