Αρχαία Β΄ Γυμν., Ενότητα 12: ασκήσεις α) ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ Ε.Φ. και β) ΠΟΛΥΣ, ΜΕΓΑΣ

ΕΝOTHTA 12

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗΣ – ΣYNTAΞHΣ

  1. Να συμπληρώσετε τα κενά των παρακάτω φράσεων με τον κατάλληλο τύπο προστακτικής του εἰμί:

α………………. ἐγκρατεῖς καί μηδέν ἄγαν πράττετε.

β.……………… τρίγωνον ΑΒΓ.

γ.     ………………… ἀγαθοί καί μηδέν αἰσχρόν πράττετε.

δ.     Ὦ ξένε,………………………….. ὀμιλητικός καί φιλόνικος.

ε.     Ὑμεῖς………………………. δίκαιοι κριταί.

  1. Να μεταφράσετε τις φράσεις, αφού αναγνωρίσετε γραμματικά τους τύπους της προστακτικής:

α. Μήτε εὐήθης ἴσθι μηδέ κακοήθης.

β. Μή κρίνετε κατ’ ὂψιν, ἀλλά τήν δικαίαν κρίσιν κρίνατε.

γ. Κακά ἐν οἲκῳ κρύπτε.

δ. Μήτε ἀρχέτω ὁ σφόδρα νέος, μήτε συμβουλευέτω, εἰ καί ἄριστα δοκοίη γνώμης έχων.

ε. Μή πᾶσι πίστευε.

  1. Να γράψετε το γ’ ενικό και β’ πληθυντικό πρόσωπο της προστακτικής παρακειμένου των ρημάτων:

ψηφίζω :…………………………………………………………………….

κόπτω :………………………………………………………………………

φεύγω :……………………………………………………………………..

θαυμάζω :………………………………………………………………………………..

κρύπτω :……………………………………………………………………

  1. Να συμπληρώσετε τον πίνακα με τον κατάλληλο τύπο προστακτικής:
ΡΗΜΑ ΕΝΕΣΤΩΤΑΣ ΑΟΡΙΣΤΟΣ ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ
παιδεύεις
κρύπτουσι
χορεύει
στρατεύετε
θαυμάζει

διδάσκουσι

  1. Να συμπληρώσετε με τους κατάλληλους τύπους των επιθέτων πολύς και μέγας τις ακόλουθες προτάσεις:

α. Π………………. καί μ……………………….. κινδύνων ἐλυτρώθησαν.

β. Οὐκ ἐν τῷ π…………. τό εὖ, άλλ’ ἐν τῷ εὖ τό π…………..

γ. Μετά π………. έστράτευσαν δυνάμεως.

δ. Τούτου ἔνεκα οἱ ἄνθρωποι ἐν μ…………….. ἀπορίαις ἦσαν.

ε. Οὗτοι γενναίως τόν μ………  κίνδυνον ἠμύναντο.

στ. Π………. ἀνθρώποις ἡ γλῶττα προτρέχει τῆς διανοίας.

ζ. Μ……… βασιλεῦ, βοήθει ἡμῖν.

η. Ἐν πάνυ π…………. ἔτεσιν εἷς νόμος λέγεται καινός τεθῆναι.

ENOTHTA 15. Ευκτική μέσης φωνής βαρύτονων ρημάτων

  1. Να συμπληρώσετε τις ακόλουθες προτάσεις με τους κατάλληλους τύπους μέσης ευκτικής :

– Οὐκ ἄν τις ζῴῃ, εἰ μή ___________________(τρέφομαι, ενεστ.).

– Εἴθε οὗτοι ___________________(δέχομαι, αόρ. ) τά δῶρα ταῦτα.

– Ἠρώτων τίς ἡ χώρα εἴη καί τίνος ἵπποι ___________________(τρέφομαι, ενεστ.)

– Εἶπεν ὅτι ________________________________________ (παρατάσσομαι, παρακ.) οἱ σύμμαχοι αὐτοῦ.

– Ἠρώτα διά τί _________________________(ὑβρίζομαι, ενεστ.) ὑπ’ αὐτῶν.

– Εἶπεν ὡς ______________________ (βουλεύομαι, γ ’εν. αορ.)  καλῶς περί τε τῶν ἰδίων  καί τῶν δημοσίων.

– ______________ (Πορεύομαι, α’ πληθ. ενεστ.) ἄν οἴκαδε, εἴ τις ἡμᾶς  μή λυποίη.

2. Να συμπληρώσετε τον επόμενο πίνακα με τους τύπους μέσης ευκτικής που σας ζητούνται

 

Ενεστώτας Μέλλοντας Αόριστος Παρακείμενος
Σύ ταράττοιο
Οὗτος σῴζοιτο
Οὗτοι διώκοιντο
Ἡμεῖς φυλαττοίμεθα
Ὑμεῖς πείθοισθε
Οὗτοι ἐργάζοιντο
Οὗτος δέχοιτο
Ὑμεῖς κρύπτοισθε

3. Να συμπληρώσετε τις παρακάτω προτάσεις με τους κατάλληλους τύπους της ευκτικής:

α) Κῦρος ἔλεγεν ὅτι ἡ ὁδὸς ………………………. πρὸς βασιλέα μέγαν εἰς Βαβυλὼνα. (εἰμί, μελλ.).

β) Ἑπεί (=όταν) δὲ ἦν πρὸς (=κοντά) τοῖς ἀγγέλοις, ἀνηρώτα τί …………………… . (βούλομαι, γ’ πληθ. εν.)

γ) Ἐν ᾧ δὲ ὡπλίζοντο, ἧκον λέγοντες οἱ προπεφθέντες σκοποὶ (=ανιχνευτές) ὅτι οὐχ ἱππεῖς εἰσιν ἀλλ’ ὑποζύγια ………………………. . (νέμομαι= βόσκω, ενεστ.)

δ) Ἐφοβεῖτο μὴ οὐ δύναιτο ἐκ τῆς χώρας ἐξελθεῖν τῆς βασιλέως, ἀλλ’………………………… πάντοθεν ὑπὸ τινων ἀποριῶν (=δυσκολιών). (εἴργομαι=εμποδίζομαι, ενεσ.)

ε) Ἡμῖν, ὤ ἄνδρες στρατηγοὶ καὶ λοχαγοὶ, ἔδοξε (= κρίναμε σωαστό) καὶ ὑμᾶς παρακαλέσαι (=να προσκαλέσουμε), ὅπως ………………………….. εἴ τι δυναίμεθα ἀγαθόν. (βουλεύομαι, α’πληθ. αόρ)

ΕΝΟΤΗΤΑ 13. Υποτακτική βαρύτονων ρημάτων μέσης φωνής

                                                    ΑΣΚΗΣΕΙΣ 

1) Να συμπληρώσετε τις παρακάτω προτάσεις με τον κατάλληλο τύπο της υποτακτικής του ρήματος που δίνεται στην παρένθεση:

α) Πλοῖα ὑμῖν πάρεστιν, ὥστε ὀποί ἄν.……………………..(βούλομαι, ενεστ.) ἐξαίφνης ἄν ἐπιπλέοιτε.

β)Ὑποδήματα ὑποδοῦνται (=φορούν), ὅπως  μή…………………………(κωλύομαι, ενεστ.), πορεύεσθαι.

γ ) Ἐάν τούς πρέσβεις Ἀγησιλάου …………………………………..(δέχομαι,αόρ.), τούς συμμάχους προδώσετε.

δ) Δέδοικα (=φοβοῦμαι) μή ὑπό τούτου ἡ ἀλήθεια……………………(ἀποκρύπτομαι, αόρ.).

ε) Βελτίους τούς παῖδας ποιήσετε, ἄν τάς ψυχάς αὐτῶν δεόντως ………………………….… ( παρασκευάζομαι, αόρ.).

2) Να συμπληρώσετε τις ακόλουθες προτάσεις επιλέγοντας την κατάλληλη υποτακτική από τον πίνακα που δίνεται: πείθωμαι, λύσητε, σπουδάζωσιν, φυλάξωνται , βούληται, δύνῃ

 α) Γύμναζε σαυτόν πόνοις ἑκουσίοις, ὅπως ἄν ………………………………. καί τούς ἀκουσίους ὑπομένειν.

β) Τοῖς παισί συμβουλεύσουσιν, ἵνα Ὁμήρου ποίησιν ……………………………………

γ) Πρόθυμοί εἰσιν, ἵνα πᾶσαν φυλακήν ……………………………………

δ) Ἁμαρτήσεται, ἄν ………………………………… τοῦτο πρᾶξαι .

ε ) Ἐγώ τοιοῦτος εἰμι, ὥστε παραυτίκα …………………………………….. τῷ λόγῳ.

στ)Ἐπίορκοι ἔσεσθε, ἤν τάς σπονδάς ………………………………………..

3) Να συμπληρωθούν τα κενά με τον κατάλληλο τύπο του ρήματος στην Υποτακτική μέσης φωνής:

– Τί __________ (πράττομαι, αόρ., α΄ πληθ.).

– Ἐὰν __________ ἡ πόλις, οἱ πολῖται εὐτυχοῦσιν (αὐξομαι, ενεστ.).

– Παρασκευάζομαι, ἵνα __________ τοὺς φίλους (δέχομαι, αόρ.).

– Ἐὰν ὁ ἄρχων τῷ λόγῳ __________, καλῶς διοικεῖ (πείθομαι, ενεστ.).

– __________ (α΄ πληθ.) τοῖς θεοῖς, ἵνα καλῶς βαίνῃ ἡ ἐκστρατεία (θύομαι, αόρ.).

– __________ (α΄ πληθ.) ἀγαθοὶ πολῖται εἶναι, ὦ συμπολῖται (βούλομαι, ε-νεστ.).

– Ὁ διδάσκαλος εὐτυχὴς ἐστι, ἐὰν οἱ μαθηταὶ ὀρθῶς __________ (ἀποκρίνομαι, ενεστ.).

– Ὁ ὀκνηρὸς προφάσεις εὑρίσκει, ἵνα __________ τὰ δέοντα ποιῆσαι (ἀναβάλλομαι, ενεστ.).

– __________ (α΄ πληθ.) τοὺς πολεμίους, ὦ συμπολῖται (ἀμύνομαι, ενεστ.).

– Οὗτοι άκούουσι τῶν ἀσμάτων, ἵνα __________ τῇ μουσικῇ (τέρπομαι, ε-νεστ.).

– Οἱ ἀκοντισταὶ βάλλουσι τοῖς ἀκοντίοις, ἵνα __________ τοὺς πολεμίους (τρέπομαι, ενεστ.).

– Πέρσαι παρασκευάζονται, ἵνα __________ ἐπὶ τοὺς ἕλληνας (στρατεύομαι, αόρ.)

4) Να γραφούν τα ρήματα στην ίδια έγκλιση, στον ίδιο χρόνο, στο ίδιο πρόσωπο αλλά στον άλλο αριθμό:

ἁρπάζωμαι ……………………….

κολάσησθε ……………………….

δεδιδαγμένος ᾖς ……………………….

διαπορευσώμεθα ……………………….

ὑβρισμένος ὦ ……………………….

δικάζητε ……………………….

ψηφίσησθε ……………………….

μνημονεύωνται ……………………….

καταρρίπτῃ ……………………….

ταράττωνται ……………………….

δανείζητε ………………

παιδεύσησθε………………

 

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ: ΕΝΟΤΗΤΕΣ 1-5

  1. Να δώσετε το πρόσωπο που ζητείται σε όλους τους χρόνους της υποτακτικής (ενεστώτας, αόριστος, παρακείμενος):

Β’ ενικό του θύω…………………………………………………………….

Γ’ ενικό του χορεύω………………………………………………………..

Β’ πληθυντ. του κρύπτω……………………………………………………

Α’ πληθ του φροντίζω……………………………………………………….

Γ’ πληθ του στρατεύω………………………………………………………

Γ’ ενικό του τρίβω…………………………………….

Γ’ πληθ του ταράττω………………………………………………………..

Β’ πληθ του βλάπτω…………………………………………………………

Α’ πληθ του σπουδάζω………………………………………………………

Β’ ενικό του γυμνάζω………………………………………………………

  1. Να κλιθούν σε όλους τους χρόνους της υποτακτικής: ἀλλάττω, πταίω.
  2. Να κλιθεί το επίθετο: βραδύς – βραδεία – βραδύ
  3. Να μεταφέρετε τις φράσεις στην πτώση που ζητείται στην παρένθεση:

Παχύς άνήρ      …………………………………. (γεν ενικ.)

Γλυκεία μήτηρ   ………………………………… (δοτ. πληθ.)

Δασύ ……………….. (αιτιατ. Πληθ.)

Πλατεία οδός …………………………………… (αιτ. ενικ)

Ηδύς οίνος ………………………………………… (δοτ. ενικ)

Θρασύς νέος ……………………………………… (δοτ. πληθ.)

Οξύς θόρυβος …………………………………… (ονομ. πληθ.)

  1. Να κλιθούν τα ουσιαστικά: ο νιπτήρ, ο ήγήτωρ, τό γένος, ο πατήρ, ο Αγαθοκλής, ή βαθμίς, ο κήρυξ, ο ποιμήν, ό Λάκων, ο αγκών.
  2. Να μεταφέρετε τις προτάσεις στον άλλο αριθμό.
  • Αί μητέρες τρέφουσι τας θυγατέρας.
  • «Ό αγαθός ανήρ μάχεται τω βαρβάρω.
  • Τα έθνη ταῡτα φίλια τοῖς Έλλησιν εστίν.
  • Ό πατήρ φροντίζει του κτήματος.
  1. Να γίνει σύνταξη στις παρακάτω προτάσεις.
  • Απαντες μετεϊχον τής γιορτής.
  • Η ανθρώπινη φύσις εστί πονηρά.
  • Ουτος περεκάλεσε τούς Βοιωτούς ξυμμάχους γενέσθαι.
  • Έγώ ουκ αν γενοίμην Αναιδής.
  • Οι στρατηγοί ουκ ανέχονται ακουειν των ρητόρων.
  1. Να βρείτε τη μορφή της απρόσωπης σύνταξης και να κάνετε σύνταξη.
  • Δυνατόν εστι τω στρατηγω αίρεισθαι τά συμφέροντα.
  • Δίκαιόν έστι τους αγαθούς άρχειν του δήμου.
  • Τούς δικαστάς δεΐ δικαίους είναι.
  • Δηλον εστι Κυρον φιλομαθέστατον είναι.
  • Προσήκει τοις πολίταις προθύμως πείθεσθαι τω άρχοντι.
  • Τοις φαύλοις εξεστι τά τυχόντα ποιειν.
  • Τοις αγαθοις ου πρέπει λέγειν ψευδή.
  • Άξιόν εστι ήμιν επαινέσαι τήν αρετήν των προγόνων.
  1. Να μεταφέρετε τα ρήματα στον τύπο της οριστικής που ζητείται στην παρένθεση.
  • Εργάζομαι (γ’ ενικ αορίστου) ………………………………………….
  • Όρίζω (β’ ενικό παρακειμένου) ……………………………………….
  • Τάττομαι (α’ πληθυντικό μέλλοντα) ……………………………………..
  • Συνάγω (α ‘ πληθυντικό παρατατικού) ……………………………
  • εκπαιδεύομαι (β’ ενικό παρατατικού) …………………………….
  • Διώκομαι (β’ πληθυντικό παρακειμένου) ………………………..
  • Συμπάσχω (β’ πληθυντικό παρατατικού) …………………………
  • Ράπτω (γ’ πληθυντικό μέλλοντα) ……………………………………
  • Οικίζω (β’ ενικό αορίστου) …………………………………………….
  • Κόπτομαι (γ’ πληθυντικό υπερσυντέλικου) ………………………
  • Συναλλάσσομαι (β’ ενικό παρακειμένου)…………………………….

Ιλιάδα, ραψ. Σ, στ. 478-616

aspis-Kathlenn-Vail

Η ασπίδα του Αχιλλέα – Εκπαιδευτική τηλεόραση

  1. Ομήρου Ιλιάδα Σ: από Ελένη Μουτάφη: Εικαστική αναπαράσταση της Ιλιάδας μέσα από έργα ζωγραφικής στο youtube.
  2. Η ασπίδα του Αχιλλέα: από ΒΟΥΛΑ ΤΡΕΝΤ
  3. «ΙΛΙΑΔΑ» ΟΜΗΡΟΥ, Ραψωδία Σ (στίχ. 478-616)
  4. Ιλιάδα, Σ 478-616, Ο Ήφαιστος κατασκευάζει την πανοπλία του Αχιλλέα-Περιγραφή της ασπίδας ΔΟΜΗ: 1Η ΕΝΟΤΗΤΑ: στ.478-488: Κατασκευή της ασπίδας – Εικονογράφηση: κοσμικά στοιχεία. 2Η ΕΝΟΤΗΤΑ: στ.489-5…         Πηγή: Ιλιάδα, ραψ.Σ, στ.478-616

ΔΟΜΗ:

  • 1Η ΕΝΟΤΗΤΑ: στ.478-488: Κατασκευή της ασπίδας – Εικονογράφηση: κοσμικά στοιχεία.
  • 2Η ΕΝΟΤΗΤΑ: στ.489-507: Εικονογράφηση: μια πόλη σε καιρό ειρήνης.
  • 3Η ΕΝΟΤΗΤΑ: στ.508-539: Εικονογράφηση: μια πόλη σε καιρό πολέμου.
  • 4Η ΕΝΟΤΗΤΑ: στ.540-571: Εικονογράφηση: σκηνές από το γεωργικό βίο.
  • 5Η ΕΝΟΤΗΤΑ: στ.572-588: Εικονογράφηση: σκηνές από τον κτηνοτροφικό βίο.
  • 6Η ΕΝΟΤΗΤΑ: στ.589-605: Εικονογράφηση: ο χορός.
  • 7Η ΕΝΟΤΗΤΑ: στ.606-616: Εικονογράφηση: ο Ωκεανός – Κατασκευή των άλλων όπλων – Αναχώρηση της Θέτιδας.

ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ ΣΚΗΝΩΝ : Καθώς ο Αχιλλέας θα βαδίζει προς το θάνατο θα κρατά στα χέρια του απεικόνιση σκηνών από τη ζωή.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ : Ο Ήφαιστος κατασκεύασε για τον Αχιλλέα μια μεγάλη και δυνατή ασπίδα και τη διακόσμησε με διάφορες εικόνες. Φιλοτέχνησε στην επιφάνειά της τη γη, τον ουρανό, τη θάλασσα, τον ήλιο, το φεγγάρι και όλα τα άστρα, δυο πολιτείες: στην πρώτη γίνονταν γάμοι με χορούς και γλέντια και στην αγορά της είχε στηθεί δίκη, ενώ στη δεύτερη γινόταν πόλεμος με παρόντες τους θεούς του πολέμου, σκηνές από τη γεωργική ζωή: το όργωμα, το θερισμό και τον τρύγο, σκηνές από την κτηνοτροφική ζωή: ένα κοπάδι βοδιών που του επιτίθενται δυο λιοντάρια, ένα κοπάδι προβάτων στο λιβάδι και στάνες , μια σκηνή χορού  με νέους και νέες , με τον αοιδό με τη φόρμιγγα  στη μέση  και γύρω γύρω τον κόσμο που διασκέδαζε , και τέλος  τον Ωκεανό. Έφτιαξε εκτός από την ασπίδα και θώρακα, περικεφαλαία και κνημίδες.

Η ασπίδα του Αχιλλέα σύμφωνα με τον John Flaxman

aspida-Quatremere de Quincy- Flaxman.jpg

Στον κεντρικό και στον περιφερειακό κύκλο: το σύμπαν  και ο Ωκεανός, τα κοσμικά στοιχεία που κλείνουν και περιορίζουν την ανθρώπινη ζωή και δράση.

Ανάμεσα, σε ομόκεντρους κύκλους απεικονίζονται 9 σκηνές από την κοινωνική και αγροτική ζωή: Η γαμήλια πομπή, απονομή δικαιοσύνης, μια πολιτεία πολιορκημένη, το όργωμα, ο θερισμός, ο τρύγος, ένα κοπάδι βοδιών απειλείται από λιοντάρια, ένα βοσκοτόπι και τέλος ο χορός.

Αφηγηματικές τεχνικές

Στην ενότητα κυριαρχεί η έκφραση (περιγραφή ενός έργου τέχνης) με πλήθος εικόνων και επιθέτων: περιγραφή ανθρώπων, πραγμάτων, τόπων, περιγραφή έργων τέχνης. Η περιγραφή της ασπίδας του Αχιλλέα είναι μια φανταστική έκφραση, καθώς περιγράφεται ένα έργο τέχνης, όπως έχει δημιουργηθεί στη φαντασία του ποιητή με τη βοήθεια των καλλιτεχνικών παραστάσεων που έχει δει σε άλλα έργα. Ο ποιητής παρουσιάζει την εικόνα στο σύνολό της και στη συνέχεια επικεντρώνεται στις χαρακτηριστικές λεπτομέρειες. Δίνεται συνολικά η εικόνα, μετά αναλύεται στα επιμέρους με επισήμανση του ουσιαστικού. Οι εικόνες και οι σκηνές συνδυάζουν οπτικά, κινητικά και ακουστικά στοιχεία, είναι παραστατικές και ζωηρές και έχουν ρεαλιστικά στοιχεία. Η περιγραφή εμπλουτίζεται με αφηγηματικά στοιχεία.

aspidaMurray-Rylland.jpg

Ο λειτουργικός ρόλος της περιγραφής της ασπίδας.

  •  Ο ποιητής δεν περιγράφει μια πραγματική ασπίδα με τρομακτικές μυθικές παραστάσεις που εμπνέουν φόβο στον εχθρό. Οι επιλογές του εξυπηρετούν τις ποιητικές του σκοπιμότητες.
  •  Σ’ ένα κατεξοχήν πολεμικό έπος παρεμβάλλεται (ως διακόσμηση ενός εργαλείου πολέμου) όλος ο κόσμος στην ατέλειωτη ποικιλία του, απλός, αληθινός, οικείος, οργανωμένος με τάξη και αρμονία σ’ ένα όλο. Από επικός ποιητής ο Όμηρος γίνεται ζωγράφος και υμνητής της ζωής.
  • Ο εχθρός που αντίκριζε την ασπίδα του Αχιλλέα, αντίκριζε μια εικόνα του Σύμπαντος, που κανείς ζωντανός δε θα μπορούσε να έχει: αντίκριζε τον ίδιο του το θάνατο!
  • Διασπά τη βαριά πένθιμη ατμόσφαιρα ανάμεσα στις συγκλονιστικές στιγμές που προηγήθηκαν (απόφαση θανάτου, θρήνος Αχιλλέα, Μυρμιδόνων) και σε αυτές που ακολουθούν (εκδικητική μανία Αχιλλέα, μάχες, θάνατος Έκτορα). Η περιφημότερη επιβράδυνση (επική άνεση) της Ιλιάδας. Ο ακροατής χαλαρώνει, προετοιμάζεται για την ένταση που έπεται.
  • Αυτή την ασπίδα με τη ζωή σ’ όλη της την πληρότητα – ομορφιά θα κρατάει ο Αχιλλέας οδεύοντας προς το θάνατο.

Ομηρικός πολιτισμός: Υψηλό επίπεδο υλικού πολιτισμού:

  • Οι μεταλλουργοί ήταν αξιόλογοι τεχνίτες – εμπνευσμένοι καλλιτέχνες. Τα μέταλλα που χρησιμοποιήθηκαν στις πέντε «δίπλες» της ασπίδας: χαλκός, κασσίτερος, χρυσός. Στις ανάγλυφες παραστάσεις: χρυσός, ασήμι, χαλκός, χάλυβας και κασσίτερος. Ενδεικτικά σημεία της τέχνης – τεχνικής του Ήφαιστου (στ. 547-8, 563-4, 573, 589-90, 609-12).

ifaistos-thetis.jpg

  • Βιοτεχνία: κατεργασία πρώτων υλών –κατασκευή ενδυμάτων – υφαντική  –  ραπτική (λινά ρούχα, χιτώνες), κατασκευή μουσικών οργάνων (αυλοί, κιθάρες, ποιμενικές φλογέρες), αγγειοπλαστική.
  • Αγροτική και ποιμενική ζωή : τέχνη καλλιέργειας γης, γεωργικά εργαλεία, παρασκευή ψωμιού από αλεύρι , κατανάλωση κρέατος, αμπελουργία, κοπάδια προβάτων και βοδιών, στάνες για τα ζώα και καλύβες για βοσκούς.
  • Οικοτεχνία- βιοτεχνία : λινά ρούχα, χιτώνες, υφαντική, ραπτική , κατασκευή μουσικών οργάνων, αγγειοπλαστική , τεχνίτες κάθε είδους.
  • Αστρονομία: προσπαθούσαν να προσδιορίσουν τη θέση των άστρων. Στους  στ. 482 – 488 παρουσιάζονται στοιχεία αστρονομίας. Οι αρχαίοι Έλληνες επηρεάστηκαν από τους Βαβυλώνιους και τους Αιγύπτιους και οι γνώσεις τους αξιοποιούνταν στη ναυσιπλοΐα. 
  • Πολιτική και κοινωνική οργάνωση
  • Θεσμός γάμου και οικογένειας
  • Γαμήλια έθιμα
  • Θεσμός δικαιοσύνης
  • Χορός
  • Μουσική και τραγούδι
  • Πολεμική τέχνη (στρατός, λεηλασίες, πολιορκίες, πολεμικά συμβούλια, ενέδρες, όπλα, συνήθεια να αφαιρούν τα όπλα από το σώμα του νεκρού αντιπάλου)

44 Σ ασπίδα αχιλλέα .jpg

Η παρουσία του ποιητή

  • Στ. 602-605: ο ποιητής τοποθετεί καθαρά το εαυτό του ως αοιδό για πρώτη και μοναδική φορά μέσα στην Ιλιάδα στην τελευταία σκηνή του χορού, στην πιο εύθυμη απ’ αυτές που παριστάνονται στην ασπίδα. Έμμεσα δηλώνει την προτίμησή του στη χαρά της ζωής.
  • Τον ποιητή μπορεί ν’ αντιπροσωπεύει και ο ίδιος ο Ήφαιστος, που με την τέχνη του αναπαριστά βασικές πλευρές της ανθρώπινης ζωής.
  • Εξάλλου, η ασπίδα με την απεικόνιση ολόκληρης της ζωής μπορεί και να συμβολίζει για τον ποιητή την δύναμη και την αθανασία της τέχνης του, που έπλασε ένα τέτοιο αριστούργημα.

ΡΑΨΩΔΙΑ Π, στ.684-867: Περιλ. απόδοση, δομή, βασικά θέματα, βίντεο, χαρακτ/σμοί, αφηγημ. τεχνικές, εκφρ. μέσα, πολιτιστικά και ιδεολογικά στοιχεία, επιπλέον σχόλια κι απαντήσεις σε ερωτήσεις

25η μέρα της Ιλιάδας

Περιληπτική απόδοση της ενότητας (από το Γ. Παπαθανασίου:http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/Yliko/OMHROS-ILIADA/Iliada/Iliada23.htm )

Οι Μυρμιδόνες εξοπλίζονται γρήγορα και εξορμούν με ασυγκράτητη μανία. Οι Τρώες υποχωρούν τρομαγμένοι, ενώ οι Αργίτες ξεθαρρεύουν και τους τρέπουν σε άτακτη φυγή. Στην καταδίωξη πρωτοστατεί ο Πάτροκλος, ο οποίος σκοτώνει τόσους πολλούς εχθρούς, που μπορεί κανείς να μιλήσει για αριστεία. Ανάμεσα στα θύματά του είναι ο γιος του Δία και αρχηγός των Λυκίων Σαρπηδόνας και ο ηνίοχος του Έκτορα Κεβριόνης. Ο Πάτροκλος, μεθυσμένος από τις επιτυχίες του, έχει ξεχάσει την εντολή του Αχιλλέα να μην απομακρυνθεί από τα πλοία και συνεχίζει την καταδίωξη έως τις Σκαιές πύλες. Μόνο ένας θεός θα μπορούσε πλέον να τον σταματήσει.

αριστεία Πατρόκλου.jpg

Πράγματι, το πρώτο χτύπημα θα το δεχτεί από το χέρι του Απόλλωνα. Μες στην ορμή του δεν έχει αντιληφθεί την παρουσία του θεού-προστάτη της πόλης, που με μια κίνηση τον αφοπλίζει. Στη συνέχεια τον πληγώνει με το δόρυ του ο ικανότατος γιος του Πάνθου Εύφορβος. Το τελειωτικό χτύπημα θα το δώσει ο Έκτορας. Ο Πάτροκλος λίγο πριν ξεψυχήσει προφητεύει στον Έκτορα το θάνατό του, αλλά ο πρόμαχος των Τρώων, τυφλωμένος από τη νίκη του, τον χλευάζει και δείχνει να μην ακούει.

ο θάνατος του Πατρόκλου.jpgΔΟΜΗ:

1Η ΕΝΟΤΗΤΑ: στ.684-711: Ο Πάτροκλος καταδιώκει τους Τρώες μέχρι τα τείχη της Τροίας, όπου τον σταματά ο Απόλλωνας.

2Η ΕΝΟΤΗΤΑ: στ.712-732: Ο Απόλλωνας πείθει τον Έκτορα να ξαναμπεί στη μάχη.

3Η ΕΝΟΤΗΤΑ: στ.733-750: Ο Πάτροκλος σκοτώνει τον Κεβριόνη.

4Η ΕΝΟΤΗΤΑ: στ.751-782: Η μάχη γύρω από το νεκρό Κεβριόνη.

5Η ΕΝΟΤΗΤΑ: στ.783-804: Τα τελευταία κατορθώματα του Πάτροκλου – Η επέμβαση του Απόλλωνα.

6Η ΕΝΟΤΗΤΑ: στ.805-817: Ο Εύφορβος λογχίζει τον Πάτροκλο.

7Η ΕΝΟΤΗΤΑ: στ.818-854: Ο Έκτορας λογχίζει τον Πάτροκλο και συνομιλεί μαζί του.

8Η ΕΝΟΤΗΤΑ: στ. 855-867: Το ξεψύχισμα του Πάτροκλου.

Απόσπασμα από την ταινία «Τροία» όπου αναπαριστάται ο θάνατος του Πατρόκλου.

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ:

1)      Η επέμβαση του Απόλλωνα.

2)      Ο ρόλος του Εύφορβου.

3)      Η μοίρα και ο θάνατος.

4)      Ο διάλογος Έκτορα – Πάτροκλου.

5)      Η ψυχή.

6)      Ο θάνατος του Πάτροκλου, ο θάνατος του Έκτορα και ο θάνατος του Αχιλλέα.

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΠΡΟΣΩΠΩΝ:

–          ΠΑΤΡΟΚΛΟΣ: : Τα κατορθώματα του Πάτροκλου στην αρχή καταδεικνύουν την ανδρεία και την αριστεία του. Μόνο όταν επενέβη ο Απόλλωνος μπόρεσε να ηττηθεί. Αφενός: γενναίος, ιδιαίτερα συμπαθής, θαρραλέος, τολμηρός, αφετέρου: εγωιστής, υβριδιακή φιγούρα (υβριδικός=αυτός που αποτελείται από δυο στοιχεία διαφορετικής φύσης, που είναι ενωμένα μεταξύ τους με αντικανονικό τρόπο), αφού παρακούει τις εντολές του Αχιλλέα και ξεχνάει τις προειδοποιήσεις του Απόλλωνα, εν τέλει εξιλαστήριο θύμα του Δία. Λίγο πριν ξεψυχήσει παρουσιάζεται τολμηρός και διορατικός, αφού προφητεύει τον θάνατο του Έκτορα.

–          ΕΚΤΟΡΑΣ: Ο Έκτορας, ενώ είχε αποδείξει πόσο θαρραλέος και ικανός πολεμιστής είναι, σκοτώνει τον Πάτροκλο, όταν είναι τραυματισμένος και άοπλος, επιδεικνύοντας μια αλαζονική και υβριστική συμπεριφορά. Είναι ειρωνικός απέναντι στον ετοιμοθάνατο και ασεβής, λέγοντάς του ότι το σώμα του θα το φάνε τα όρνια. Τελικά αποτελεί μια τραγική φιγούρα, που αυτοαπατάται, αφού πιστεύει ότι μπορεί να σκοτώσει τον Αχιλλέα.

–          ΕΥΦΟΡΒΟΣ: Εξαίρετος ιππομάχος, ύπουλος, ανέντιμος, δειλός.

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ-ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΑ ΜΕΣΑ

  • Προοικονομία: στ. 686-687, 688-691, 692-693, 700-701, 707-709, 730, 799-800,852-854
  • Επική ειρωνεία: στ. 721-725, 744-750, 832-836, 838-842, 860-861
  • Σχήμα αποστροφής: στ. 744, 754, 787, 812-3, 843.
  • Μεταφορές: (στ- 691) –«έβαλε φωτιά στα στήθη» (στ. 792) –«έστριψαν τα μάτια»
  • Παρομοιώσεις: (στ 705) –«ως δαίμων»- / (στ. 752-753) –«την ορμήν είχε λεονταριού… φονεύει» (στ.786) –«ωσάν θεός» (στ. 823-829) –«ως λέοντας… εθανάτωσε».
  • Προσωποποιήσεις: (στ. 699) «εμάνιζεν η λόγχη»- (στ. 780) –«χωρίς να θέλ’ η μοίρα»
  • Επίθετα: (στ. 742) –«λαμπρόν θρόνον»- / (στ. 744) – «Πάτροκλε ιππόμαχε» / (στ. 788) – «τρομακτικός Φοίβος» / (στ. 791) – «παλάμην πετακτήν» / (στ. 833) – «φτερόποδα Έκτορα»
  • Εικόνες: (στ. 862-863) «μες… χώμα».

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Στίχοι: i) 831: όταν μια πόλη κυριευόταν, οι άνδρες θανατώνονταν και οι γυναίκες κατέληγαν δούλες, ii) 855-857: Οι αρχαίοι πίστευαν πως η ψυχή θρηνεί όταν αφήνει το σώμα για να πάει στον Άδη.

ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

– η αριστεία των ηρώων – η υστεροφημία – ο ηρωισμός – η παρέμβαση των θεών

Σχολιασμός διδακτικής ενότητας από τη Δ. Δημητροπούλου: slides 16-17

και από την Ευαγγελία Πατέρα (6 slides).

Σημειώσεις

στ. 686 συμπληρωματικά σχόλια: ποια τύφλωσις!: στο πρωτότυπο ο ποιητής αποκαλεί τον Πάτροκλο νήπιο, χαρακτηρισμός που προοιωνίζεται κάτι κακό. Είναι φανερό και από τα επόμενα ότι η άτη έχει χτυπήσει τον ήρωα και ξεχνάει τις εντολές του Αχιλλέα (στ. 87 κ.εξ.). Είναι λογικό μετά τις απανωτές επιτυχίες, με αποκορύφωμα τη νίκη του επί του Σαρπηδόνα, η αυτοπεποίθηση του Πάτροκλου να έχει ενισχυθεί υπερβολικά. Ο ποιητής τονίζει πρώτα την προσωπική ευθύνη του ήρωα, που δεν υποχωρεί μετά τη διάσωση των πλοίων, όπως του είχε ζητήσει ο Αχιλλέας, αλλά δεν ξεχνάει και τη βουλή του Δία, που συμφωνεί απόλυτα με το βιβλικό μωραίνει Κύριος ον βούλεται απολέσαι (στ. 688-691).

στ. 688 του Δί’ αξίζει ο νους: ο Πάτροκλος είναι καταδικασμένος σε θάνατο και αυτό οφείλεται σε δύο αιτίες: η ορμή του ήρωα αποδίδεται στην αδυσώπητη βουλή του Δία, αλλά και ο ίδιος ο ήρωας είναι υπεύθυνος, αφού ξεχνάει τις εντολές του Αχιλλέα και βαδίζει με ολέθρια αυτοπεποίθηση στο χαμό του.

στ. 692 συμπληρωματικά σχόλια: «Ποιον πρώτον Ποιον πρώτον και ποιον ύστερον εγύμνωσες στην μάχην, Πάτροκλε, οπόταν οι θεοί σ’ εκάλεσαν στον Άδην;»ενώ η τυπική εισαγωγή σε καταλόγους πεσόντων απαιτεί ερώτημα που απευθύνει ο ποιητής στη Μούσα ή στον εαυτό του (πρβ. Ε 703, Ξ 508 κ.α.), εδώ το ερώτημα δίνεται σε β’ πρόσωπο, σε μια συγκινητική αποστροφή του ποιητή προς τον ήρωα, όπως σε πολλά σημεία αυτής της ενότητας (στ. 744, 754, 787, 812-813, 843). Η αποστροφή αυτού του τύπου, εκτός των άλλων, εκφράζει τη συμπάθεια και τη συμπόνια του ποιητή για τον ήρωα.

στ. 700 ο Φοίβος: Στη συγκεκριμένη περίπτωση αντιδρά ο Φοίβος, προστάτης της Τροίας, όπως είχε προβλέψει ο Αχιλλέας (στ. 94).

στ. 702-705 συμπληρωματικά σχόλια: Και τρεις εσκάλωσε φορές… ο ήρως: ο αριθμός τρία είναι τυπικός, όχι μόνο στον Όμηρο, αλλά γενικά στις λαϊκές διηγήσεις μέχρι σήμερα (βλ. και σχόλ. Α 54). Τυπικό επικό σχήμα είναι και η τριπλή επίθεση ενός ήρωα που αποκρούεται την τέταρτη φορά..(πρβλ. και παρακάτω στ. 784 κ.εξ.).

στ. 702 κ.εξ.: συμπληρωματικά σχόλια: Το τυπικό σχήμα «τρεις… αλλά την τέταρτη φορά» δημιουργεί αγωνία στο ακροατήριο, που θα περίμενε ότι η τέταρτη προσπάθεια θα απέβαινε μοιραία για τον Πάτροκλο σύμφωνα με το παραδοσιακό μοτίβο. Ο ποιητής όμως τον «σώζει» αυτή τη φορά από τον Απόλλωνα και παρατείνει τη μάχη, αυξάνοντας έτσι και την αγωνία μας, μέχρι την εμφάνιση και πάλι του ίδιου τυπικού σχήματος των τριών (στ. 784 κ.εξ.), που θα είναι πλέον μοιραίο.

στ. 709 ούδ’ ο Αχιλλεύς: ο θεός πληροφορεί τον Πάτροκλο ότι η πόλη δε θα κυριευτεί από κανέναν από τους δύο, αφού και ο Αχιλλέας θα σκοτωθεί πριν από την άλωσή της.

στ. 717 ο Άσιος: ο ποιητής υπογραμμίζει τη συγγενική σχέση του με τον Έκτορα, γιατί έτσι δικαιολογείται το γεγονός ότι ο Έκτορας θα δώσει προσοχή στα λεγόμενά του.

στ. 744 κ.εξ. συμπληρωματικά σχόλια: Είναι η τελευταία φορά που ο Πάτροκλος γελά με τις νίκες του· σε λίγο η αριστοτελική περιπέτεια επέρχεται. Τα λόγια του ήρωα έχουν τον γνωστό κυνισμό των θριαμβολογιών αυτού που πλανάται και αγνοεί ότι και το δικό του τέλος πλησιάζει. Ανάλογη περίπτωση τραγικής άγνοιας θα επιδείξει σε λίγο και ο Έκτορας (στ. 829 κ.εξ.).

στ. 757 κ.εξ.: «κι εκείν’ οι δυο πιάσθηκαν εις τον νεκρόν επάνω  σαν δυο λεοντάρια στο βουνό, της πείνας λυσσιασμένα,   μάχονται μεγαλόψυχα για σκοτωμένο ελάφι.
Παρόμοια ποίος τον νεκρόν να πάρει Κεβριόνην
ο Έκτωρ και ο Πάτροκλος, μάχης δεινοί τεχνίται,
με τον αλύπητον χαλκόν ν’ αντισφαγούν ζητούσαν»
 συμπληρωματικά σχόλια: Η παρομοίωση («δυο λεοντάρια»)  δηλώνει ισότιμη μάχη. Σε άλλες περιπτώσεις το ισχυρότερο ζώο επικρατεί, όπως στους στ. 487-489, όπου ο Πάτροκλος είναι το λιοντάρι και ο Σαρπηδόνας ταύρος, ή στους στ. 823-826, όπου λιοντάρι είναι ο Έκτορας και ο Πάτροκλος παραβάλλεται με κάπρο. Παρ’ όλα αυτά ο στ. 753, όπου ο Πάτροκλος παρομοιάζεται με λιοντάρι που δέχεται τραύμα στο στήθος, είναι μια ακόμη προσήμανση του θανάτου του ήρωα.

στ. 786 ωσάν θεός: Η εξομοίωση του Πάτροκλου με θεό δικαιολογεί την επέμβαση του Απόλλωνα· μόνο ένας θεός μπορεί τώρα να τον καταβάλει.

στ. 787 σου εφάνη: η ξαφνική αποστροφή προς τον ήρωα φανερώνει τα αισθήματα συμπάθειας του ποιητή γι’ αυτόν, αλλά και τη συναισθηματική του φόρτιση λόγω του θανάτου που πλησιάζει.

στ. 805 θεοκρούομαι: παθαίνω σκοτοδίνη από κτύπημα θεού. Ο Απόλλωνας αφαιρεί από τον Πάτροκλο τη θεϊκή πανοπλία του Αχιλλέα, ώστε ευκολότερα να νικηθεί από τους θνητούς Εύφορβο και Έκτορα στη συνέχεια. Το μόνο όπλο του Πάτροκλου που δεν ανήκει στη θεϊκή πανοπλία του Αχιλλέα, το δόρυ, θα σπάσει στα δύο (στ. 801-802).

στ. 808 Εύφορβος: αδελφός του Πολυδάμαντα.

στ. 814-815: «άρπαξε και μες στον στρατόν εσύρθη, δεν εστάθη ν‘ αντιταχθεί στον Πάτροκλον, αν και ξαρματωμένον άρπαξε…»: Ο Εύφορβος υποχωρεί, αν και ο Πάτροκλος είναι άοπλος και τραυματισμένος. Η δειλή συμπεριφορά του Τρώα σε συνδυασμό με τον έπαινο των πολεμικών του επιδόσεων (στ. 809-812) τονίζει ακόμα περισσότερο την ανδρεία του Πάτροκλου.

στ. 822 κατήφεια στους Αχαιούς εχύθη: η θλίψη που προκαλεί στους Έλληνες ο θάνατος του Πάτροκλου είναι ένας ακόμη τρόπος με τον οποίο ο ποιητής τονίζει τη σημασία της απώλειας και το μέγεθος της ανδρείας του ήρωα.

στ. 837 άθλιε: δυστυχισμένε. Ο Έκτορας, γεμάτος έπαρση, κομπάζει και πέφτει σε πλάνη, με αποτέλεσμα να διαστρεβλώνει τις εντολές του Αχιλλέα (στ. 839-842, βλ. στ. 86 κ. εξ.).

στ. 852-854: «ολίγες ειν οι μέρες σου· και ιδού σε παραστέκει
η μοίρα η παντοδύναμη κι η ώρα του θανάτου,
οπού απ’ το χέρι αδάμαστο θα πέσεις του 
Αχιλλέως ολίγες…»: Τα λόγια του Πάτροκλου είναι προφητικά. Συνήθως οι μελλοθάνατοι στον Όμηρο είχαν μαντικές ικανότητες.».  Τα λόγια του Πάτροκλου είναι προφητικά. Συνήθως οι μελλοθάνατοι στον Όμηρο είχαν μαντικές ικανότητες.

στ. 866-867 οι αθάνατοι: τα ονομαστά άλογα του Αχιλλέα, Ξάνθος και Βαλίος.

users.sch.gr/…-ILIADA/Iliada/Iliada25.htm

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΑΠΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΑ ΦΙΛΟΛΟΓΟ: Ο θάνατος του Πάτροκλου

 «Ο Απόλλων, ο σύμμαχος των Τρώων, για τον οποίον ο Αχιλλεύς είχε ρητά προειδοποιήσει τον Πάτροκλο, αναλαμβάνει τώρα δράση. Απωθεί τον Πάτροκλο από το τρωικό τείχος, και ο ποιητής χρησιμοποιεί την ίδια έκφραση — «τρεις φορές… μα την τέταρτη» — που είχε χρησιμοποιήσει και όταν ο Απόλλων εμπόδισε το θριαμβευτή Διομήδη να πλησιάσει τον Αινεία (Ε 431 κ.εξ.). Εκεί ο θεός υπενθυμίζει στο Διομήδη το πελώριο χάσμα που χωρίζει θεούς και ανθρώπους· εδώ (κάτι που έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία) ο ποιητής παρουσιάζει το θεό να προειδοποιεί τον Πάτροκλο πως δεν είναι τόσο ισχυρός όσο ο Αχιλλεύς, και πως ακόμη και ο Αχιλλεύς θα πεθάνει, προτού πατήσει την Τροία. Το ακροατήριο θα γνωρίζει πως ο Απόλλων θα συνεργήσει, επίσης, στο φόνο του Αχιλλέως. […]

Έρχεται το ηλιοβασίλεμα· τρεις φορές ο Πάτροκλος εφορμά και σε μιαν ιμπρεσσιονιστική, δίχως προηγούμενο, φράση σκοτώνει εννέα ανθρώπους κάθε φορά· η τέταρτη φορά σημαίνει και το τέλος του ίδιου του Πάτροκλου, διότι ο Απόλλων πλησιάζει «τρομερός» (789· η λέξη είναι εμφαντικά τοποθετημένη στην αρχή του στίχου) μα αόρατος και του τινάζει μακριά τα όπλα και την πανοπλία. Η σκηνή είναι συμβολική, διότι η θεϊκή πανοπλία δεν αρμόζει του Πατρόκλου, που δεν έχει θεϊκή καταγωγή· εδώ εμφαίνεται και η δεξιοτεχνία του ποιητή, διότι μια πανοπλία φτιαγμένη από τα χέρια του Ηφαίστου είναι, υπονοουμένως, άτρωτη, οπότε θα ήταν αδέξιο να διατρυπηθεί. Επιπλέον, διακρίνεται επιπρόσθετη συμπάθεια για τον άοπλο τώρα ήρωα, ο οποίος όχι μόνο στέκει αποσβολωμένος από το χτύπημα των θεών, αλλά και τραυματίζεται από άλλον, προτού φονευθεί από τον Έκτορα. Πέρα από όλα τούτα, ο ποιητής χρησιμοποιεί τη δράση, για να απεικονίσει, πίσω από τον επικείμενο θάνατο του Πατρόκλου, το μελλοντικό φόνο του Έκτορος από τον Αχιλλέα· διότι, καθώς παρακολουθούμε το μεγαλόπρεπο κράνος με το λοφίο του να κυλά στη σκόνη, ακούμε: «Κι όμως άλλοτε το φουντωμένο ετούτο / το κράνος οι θεοί δεν άφηναν να κυλιστεί στη σκόνη, / μόνο το μέτωπο διαφέντευε τ’ ωραίο και το κεφάλι / του ισόθεου του Αχιλλέα· μα του Έχτορα το ‘δινε τότε ο Δίας / να το φορέσει στο κεφάλι του — σιμά ήταν κι ο χαμός του» (796¬800 [μτφρ. Ν. Καζαντζάκη – Ι.Θ. Κακριδή]). Τούτη η εξαίσια τεχνική του συνδυασμού της παρούσας δράσης με τη μελλοντική έκβαση που αυτή συμβολίζει επαναλαμβάνεται και όταν ο Αχιλλεύς πενθεί τον Πάτροκλο.

Ο Έκτωρ καρφώνει το ξίφος του στον Πάτροκλο, που ήδη έχει πληγωθεί από τον ασήμαντον Εύφορβο· «πέφτει βαρύς», και δεδομένου ότι του έχει ήδη αφαιρεθεί η πανοπλία, ο ποιητής με προσοχή αντικαθιστά το υπόλοιπο του στερεότυπου στίχου — «και πάνω του βροντήξαν τ’ άρματά του» — με το ποιητικώς δραστικότερο «κι ο στρατός των Αχαιών βαριά λυπήθηκε» (822). […] Κατόπιν ο Έκτωρ εκφωνεί τον καθιερωμένο κομπασμό πάνω από τον νικημένο αντίπαλό του, μα αποκαλύπτει έτσι ότι έχει πλήρως παρανοήσει την κατάσταση, αφού νομίζει πως ο Αχιλλεύς έστειλε τον Πάτροκλο στη μάχη, περιφρονητικά, για να τα βγάλει πέρα με τον Έκτορα. Η επιθανάτια ρήση του Πατρόκλου αρνείται στον Έκτορα τη δόξα της νίκης, αφού αυτή ανήκει στον Απόλλωνα και μετά από κείνον στον Εύφορβο· στη συνέχεια, ο Πάτροκλος προλέγει και πάλι το φόνο του Έκτορος από τον Αχιλλέα – οι τελευταίες του λέξεις είναι το όνομα και οι τιμητικοί τίτλοι του βασιλιά, φίλου και εκδικητή του: του Αχιλλέως. Η υπερφίαλη απόκριση του Έκτορος προεικονίζει την οίηση και την ανοησία που θα επιδείξει (στη ραψωδία Σ), όταν αποφασίσει να κρατήσει τους άνδρες του στο πεδίο της μάχης τη στιγμή που ο Αχιλλεύς επιστρέφει ο ίδιος στη μάχη.

Ακόμη κι αν αφήσουμε κατά μέρος τις σύγχρονες αντιλήψεις περί αθλητικού πνεύματος, είναι σαφές ότι η παρέμβαση του Απόλλωνος εις βάρος του Πατρόκλου, επιπρόσθετα προς τον τραυματισμό του τελευταίου από τον Εύφορβο, στερεί τον Έκτορα από μεγάλο μέρος της δόξας που θα του χάριζε η θανάτωση του Πατρόκλου — οι τελευταίες λέξεις του αποσκοπούν στο να επιστήσουν την προσοχή στο ζήτημα τούτο. Η παρέμβαση αυτή δε μοιάζει καθόλου με την παρέμβαση της Αθηνάς στη μονομαχία μεταξύ Αχιλλέως και Έκτορος, η οποία προσδίδει κλέος στον νικητή. Εδώ ο σκοπός του ποιητή δεν είναι να δοξάσει τον Έκτορα, αφού θα του δοθούν πολλές τέτοιες ευκαιρίες αργότερα, πριν από το δικό του φόνο. Προς το παρόν ο Πάτροκλος πρέπει να γίνει το κέντρο της προσοχής και της συμπάθειάς μας, κι έπειτα από αυτόν ο Αχιλλεύς, διότι εκείνου τα αισθήματα πρέπει να κυριαρχούν στον νου μας για τις επόμενες ραψωδίες. Στη ραψωδία που ακολουθεί, η αφήγηση συνεχίζεται όχι με τα κατορθώματα του Έκτορος, όπως συνηθίζεται μετά από τη νίκη ενός ήρωα, αλλά με τον θάνατο του Ευφόρβου, του οποίου η συμμετοχή στη θανάτωση του Πατρόκλου έχει ήδη κολάσει το κλέος του Έκτορος». (Edwards M.W.,  σελ. 362-364).

Απαντήσεις σε ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου

4. α) Ο σταδιακός αφοπλισμός του Πατρόκλου ακολουθεί πορεία από «πάνω» προς τα «κάτω». Ο Φοίβος πρώτα αφαιρεί το κράνος. Ο ποιητής επιμένει στην πτώση του κράνους, το οποίο πέφτει με γδούπο και «μολύνεται» για πρώτη φορά. Ο αφοπλισμός συνεχίζεται: σπάζει το κοντάρι, το μόνο όπλο που μπορούσε να σπάσει, αφού δεν ανήκε στον Αχιλλέα, πέφτει η ασπίδα με τον τελαμώνα της και λύνεται ο θώρακας. Μαζί με τον τελευταίο «λύθηκαν» και τα «μέλη» του Πατρόκλου (στ. 805).

β) Ο αφοπλισμός του Πατρόκλου ήταν αναγκαίος και έπρεπε να γίνει από ένα θεό, επειδή ο Πάτροκλος δεν είναι μόνο «ωσάν θεός» σε αυτή τη φάση της αριστείας του, αλλά και ζωσμένος με θεϊκά άρματα, μάλλον ηφαιστότευκτα, τα οποία οι Ολύμπιοι είχαν χαρίσει στον Πηλέα, τον πατέρα του Αχιλλέα. Σίγουρα φορώντας τα ο ήρωας ήταν άτρωτος. Εξάλλου ο Πάτροκλος αυτή τη στιγμή βρίσκεται στο πιο ψηλό σκαλοπάτι, μοιάζει θεός και δεν μπορούν να τον καταβάλουν οι θνητοί αντίπαλοί του. Μόνο θεοκρουσμένο και άοπλο θα μπορέσουν να τον νικήσουν.  Με τον αφοπλισμό του από έναν θεό -και μάλιστα με δόλιο τρόπο- εξαίρεται η γενναιότητα του ήρωα.

5. Στους στίχους 799-800 ο ακροατής προειδοποιείται ότι το κράνος του Αχιλλέα θα το πάρει αργότερα ο Έκτορας να το βάλει υπεροπτικά στο κεφάλι του. Όμως το κράνος, που δόθηκε με αγάπη από τον ίδιο τον Αχιλλέα, για να γίνει σκέπη προστασίας στο κεφάλι του συντρόφου του, γίνεται τώρα στο κεφάλι του Έκτορα προσήμανση του θανάτου του. Η προσήμανση γίνεται πιο συγκεκριμένη όταν ο Πάτροκλος, με τη μαντική ικανότητα που αποκτούν οι ετοιμοθάνατοι στον ομηρικό κόσμο, προφητεύει στον Έκτορα ότι ο θάνατός του πλησιάζει – θα σκοτωθεί σύντομα από τον Αχιλλέα (στ. 851-854).

6. α) Στην ήττα και στο θάνατο του Πατρόκλου συμπράττουν θεοί και άνθρωποι. Συγκεκριμένα: α. Ο Απόλλων πλησιάζει αθέατος τον ήρωα, τον χτυπάει πισώπλατα και του αφαιρεί ένα-ένα τα όπλα. β. Στη συνέχεια έρχεται η σειρά των ανθρώπων: ο Εύφορβος χτυπάει από πίσω δόλια με τη λόγχη του τον άοπλο Πάτροκλο και τρέχει να κρυφτεί ανάμεσα στους συντρόφους του. γ) Το τρίτο και αποφασιστικό χτύπημα το δίνει ο Έκτορας, ο οποίος πληγώνει τον Πάτροκλο θανάσιμα στην κοιλιά.

β) Η ήττα του Πατρόκλου δίνεται με τέτοιο τρόπο που θα τη ζήλευαν πολλές νίκες. Τη στιγμή που ο ήρωας μοιάζει ανίκητος σαν θεός, μόνο ένας θεός μπορεί να προκαλέσει την ήττα του. Ο θεός πλησιάζει αόρατος τον ήρωα τον χτυπάει με δόλιο τρόπο πισώπλατα και του αφαιρεί τα όπλα. Ο Εύφορβος, που τον χτυπάει στη συνέχεια, παρουσιάζεται πλατιά από τον ποιητή, για να εξαρθεί έτσι η ανδρεία του Πατρόκλου. Δεν είναι τυχαίος Τρώας, αλλά ένας ικανότατος πολεμιστής. Κι όμως πλησιάζει με πανουργία τον άοπλο και ζαλισμένο ήρωα, τον χτυπάει από πίσω και βιάζεται να κρυφτεί ανάμεσα στους συντρόφους του. Το τρίτο και αποφασιστικό χτύπημα είναι του Έκτορα. Παρόλο που ο πρόμαχος των Τρώων είναι ο μόνος που στέκεται «εμπρός» στον πληγωμένο ήρωα, το χτύπημά του σε έναν άοπλο και τραυματισμένο αντίπαλο είναι κάπως άνανδρο, έστω κι αν αυτό δεν γίνεται ύπουλα. Έτσι το κατόρθωμα του Έκτορα μειώνεται πολύ. Ο ποιητής όμως συνεχίζει να πλέκει το εγκώμιο του Πατρόκλου και τη στιγμή ακόμη που το άστρο του βασιλεύει: η επιγραμματική φράση «και κατήφεια στους Αχαιούς εχύθη» (στ. 822) εξαίρει με δωρική λιτότητα την πολύτιμη παρουσία του Πατρόκλου όσο πολεμούσε δίπλα στους συμπολεμιστές του. Ο ποιητής με αυτούς τους τρόπους φροντίζει να κρατήσει τον Πάτροκλο όσο πιο ψηλά γίνεται.

Ιλιάδα, Ι 225 – 431 – Μετάφραση Θεόδωρου Μαυρόπουλου, περιληπτική απόδοση περιεχομένου, σχόλια και απαντήσεις σε ερωτήσεις βιβλίου

Axilleas,Odysseas,Phoenix,Ajax,After Bernard Picart,1710-1711.jpg

Μετάφραση, σχόλια από Γ. Παπαθανασίου

Η πρεσβεία στον Αχιλλέα: ό,τι διαβάσαμε στην τάξη: από τη συνάδελφο φιλόλογο Ευαγγελία Πατέρα.

ΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ

Εκ μέρους των απεσταλμένων του Αγαμέμνονα, πρώτος παίρνει το λόγο ο Οδυσσέας και περιγράφει τη δεινή κατάσταση στην οποία έχουν περιέλθει οι Αχαιοί: οι Τρώες έχουν αναθαρρήσει και έχουν στρατοπεδεύσει πολύ κοντά στα ελληνικά πλοία και ο Έκτορας γεμάτος έπαρση από τα ευνοϊκά σημάδια του Δία απειλεί ότι θα κάψει τα πλοία και θα εξολοθρέψει τους Αχαιούς. Ο Ιθακήσιος βασιλιάς εκμυστηρεύεται το φόβο του ότι η μοίρα των Ελλήνων είναι να αφήσουν τα κόκαλά τους στην Τροία και γι’ αυτό θα φέρει ευθύνη και ο ίδιος ο Αχιλλέας. Η σωτηρία βρίσκεται στα χέρια του χολωμένου ήρωα, γι’ αυ­τό, πριν είναι αργά, πρέπει να επιστρέψει στη μάχη. Ο Οδυσσέας τού θυμίζει ακόμα τις συμβουλές του πατέρα του, του Πηλέα, ότι πρέπει να είναι πράος, για να τιμηθεί από τους Έλληνες, και τον προτρέπει να εγκαταλείψει το θυμό του. Ο Αγαμέμνων έχει μετανιώσει για την υβριστική συμπεριφορά του και εί­ναι έτοιμος να επανορθώσει προσφέροντας πολλά πλούσια δώρα, άλλα αμέ­σως τώρα και άλλα μετά την άλωση της Τροίας και την επιστροφή στην πατρί­δα, όπου μάλιστα υπόσχεται να τον κάνει γαμπρό δίνοντάς του σπουδαία προί­κα. Τέλος, του ζητάει να λυπηθεί το στρατό. Οι Αχαιοί θα τον τιμήσουν σαν θεό και, σκοτώνοντας τον Έκτορα, θα κερδίσει μεγάλη δόξα.

Η απάντηση του Αχιλλέα δεν είναι ενθαρρυντική για τα μέλη της μεσολα­βητικής αποστολής. Ο θυμωμένος ήρωας δηλώνει ότι θα παραμείνει αμετακί­νητος στην απόφασή του. Δεν έχει κανένα κέρδος, λέει, να βάζει τη ζωή του σε κίνδυνο πολεμώντας, αφού και αυτός που απέχει από τον αγώνα και αυτός που πολεμάει με ανδρεία παίρνουν την ίδια αμοιβή. Εξάλλου την αιχμάλωτη γυναί­κα, τη Βρισηίδα, που την αγαπούσε πολύ, του την αφαίρεσε άδικα ο Αγαμέ­μνων. Όσο για τα δώρα του Αγαμέμνονα, τα περιφρονεί. Στη συνέχεια δηλώ­νει αποφασισμένος να αναχωρήσει την επόμενη κιόλας μέρα για τη Φθία, όπου τον περι­μένει μια άδοξη αλλά μακροχρόνια ζωή. Την επιστροφή συνιστά και στους άλ­λους Αχαιούς. Τελειώνοντας το λόγο του, προτείνει στο Φοίνικα να κοιμηθεί εκεί και, αν θέλει και το πρωί να φύγει μαζί του για την πατρίδα. Η εντύπωση που άφησε η σκληρή απάντηση του Αχιλλέα στην ομάδα των τριών απεσταλμένων ήταν βαριά· σάστισαν όλοι και σώπασαν.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

  1. Εκτός από την απαρίθμηση των δώρων που υπόσχεται ο Αγαμέμνονας, ποιοι είναι οι άλλοι βασικοί άξονες (κυρίες ιδέες) του λόγου του Οδυσσέα; Αφού τους επισημάνετε, να σχηματίσετε με αυτούς ένα γενικό διά­γραμμα, το οποίο να αποτυπώνει τη δομή (κατασκευή) του λόγου του βα­σιλιά της Ιθάκης.

Ο Οδυσσέας στο λόγο του:

α. Τονίζει την κρισιμότητα της κατάστασης και τους δικαιολογημένους φό­βους.

β. Επισημαίνει ότι ο Δίας ενθαρρύνει τους Τρώες με καλούς οιωνούς.

γ. Εξαίρει τη θεόδοτη δύναμη του Έκτορα.

δ. Υπογραμμίζει ότι θα είναι πια αργά, αν τώρα δεν σπεύσει ο Αχιλλέας να βοηθήσει τους Αχαιούς.

ε. Επικαλείται τις συμβουλές του Πηλέα, όταν έστελνε το γιο του στον πόλε­μο, να είναι μετριοπαθής στο θυμό του.

στ. Απαριθμεί τα πολλά και εξαίρετα δώρα που θα δώσει ο Αγαμέμνων στον Αχιλλέα, αν αυτός αφήσει το θυμό του και προστρέξει να βοηθήσει τους Αχαιούς.

ζ. Κινεί τον οίκτο για τους Αχαιούς που κινδυνεύουν και οι οποίοι θα τον τι­μήσουν σαν θεό.

η. Ερεθίζει τον ήρωα να φονεύσει τον Έκτορα και να κερδίσει άμετρη δόξα.

  1. Αφού απαριθμήσετε τα δώρα που υπόσχεται ο Αγαμέμνονας, να γράψετε αν νομίζετε ότι αυτά θα μπορούσαν να ικανοποιήσουν τον Αχιλλέα, ώστε να αποβάλει το θυμό του και να επιστρέψει στη μάχη. Να δικαιολογήσε­τε την απάντησή σας λαμβάνοντας υπόψη σας το χαρακτήρα του Πηλείδη, όπως τον γνωρίσαμε έως εδώ.

Τα δώρα που υπόσχεται ο Αγαμέμνων διακρίνονται:

α. Σε αυτά που θα δοθούν αμέσως: επτά καινούριοι τρίποδες, δέκα τάλαντο χρυσού, είκοσι όμορφοι λέβητες, δώδεκα γενναία άλογα, επτά γυναίκες από τη Λέσβο και, τέλος, η Βρισηίδα.

β. Σε αυτά που θα δοθούν μετά την πτώση της Τροίας: ένα καράβι πολύτιμα λάφυρα και είκοσι όμορφες Τρωαδίτισσες.

γ. Σε αυτά που θα δοθούν όταν επιστρέψουν στην πατρίδα: μία κόρη του Αγαμέμνονα για σύζυγο και πολύ μεγάλη προίκα, μέρος της οποίας θα είναι ε­πτά πλούσιες πόλεις της Πελοποννήσου.

Τα δώρα του Αγαμέμνονα είναι πράγματι πολύτιμα· μπροστά σ’ αυτές τις υλικές προσφορές θα υποχωρούσε κάθε συνηθισμένος άνθρωπος, όχι όμως ο Αχιλλέας, ο οποίος αποτελεί το πρότυπο του ομηρικού ηρωικού ιδανικού. Η προσβολή και η ταπείνωση που υπέστη ο ήρωας δεν ξεπληρώνονται με υλικά αγαθά, αλλά με το ίδιο τίμημα. Νιώθει θιγμένος στην τιμή του και γι’ αυτόν το λόγο δεν υποχωρεί μπροστά στην προσφορά των υλικών αγαθών.

  1. Θυμηθείτε με ποια λόγια επαινεί τη ρητορική δεινότητα του Οδυσσέα ο Τρώας Αντήνορας (Γ 216-223): ο λόγος που μόλις διαβάσατε (Ι 225-306) δικαιολογεί το εγκώμιο του Αντήνορα ή όχι; Να αιτιολογήσετε την άπο­ψή σας.

Στους στίχους 216-223 της ραψωδίας Γ ο Τρώας Αντήνορας επαινεί τη δύ­ναμη των λόγων του Οδυσσέα που «σαν πυκνές χιονόψιχες […] πετιόνταν». Ο λόγος του δηλαδή ήταν σφιχτοδεμένος και πυκνός, με λογική συνοχή και οργά­νωση. Ο λόγος που απευθύνει ο Οδυσσέας προς το χολωμένο Αχιλλέα δικαιο­λογεί το εγκώμιο του Αντήνορα. Η κατασκευή του λόγου του είναι αριστουργηματική, η επιλογή και ο πλούτος των επιχειρημάτων του καθώς και η τοποθέ­τησή τους στη σωστή θέση προσδίδουν πειστικότητα και δείχνουν τον Ιθακήσιο βασιλιά αντάξιο της φήμης του. Το κύριο θέμα, ότι μετάνιωσε ο Αγαμέμνων και προτείνει συμφιλίωση, το περιβάλλει με άλλα στοιχεία που θα κινήσουν τον οίκτο, τη φιλοδοξία και τη φιλοτιμία του χολωμένου ήρωα. Διάχυτη είναι σε όλο το λόγο η προτρεπτική διάθεση· το κύρος των δικών του προτροπών το ισχυροποιεί με την αναφορά του στις πατρικές συμβουλές του Πηλέα. Είναι φανερό ότι ο βασιλιάς της Ιθάκης με επιχειρήματα λογικά, ηθικά και συναι­σθηματικά προσπαθεί να επηρεάσει το συνομιλητή του και να τον κάνει να ξεχάσει το θυμό του. Η δομή και το περιεχόμενο του λόγου του δικαιολογούν τη φήμη του ως δεινού ρήτορα.

  1. Λαμβάνοντας υπόψη σας ότι ένας πατέρας γνωρίζει καλά το παιδί ίου και διαβάζοντας τη συμβουλή που δίνει ο Πηλέας στον Αχιλλέα (Ι 254- 258) τι συμπεραίνετε σχετικά με το χαρακτήρα του ήρωα;

Ο Πηλέας συμβούλεψε τον Αχιλλέα, πριν αυτός αναχωρήσει για την Τροία, να αποφεύγει τις συγκρούσεις και να προσπαθεί να είναι πράος, αν θέ­λει να τον τιμήσουν οι Αχαιοί. Μέσα από αυτές τις πατρικές συμβουλές προ­βάλλει ο εριστικός χαρακτήρας του ήρωα, η έλλειψη αυτοκυριαρχίας και πρα­ότητας. Άλλα στοιχεία του χαρακτήρα του Αχιλλέα που τονίζονται είναι ο ορ­μή και το πάθος.

  1. Ο Αχιλλέας από την αρχή του λόγου του δηλώνει ότι «ασάλευτη θα μείν’ η θέλησίς» του (Ι 310). Αυτή η άρνησή του να υποχωρήσει επαναλαμβά­νεται συχνά (λαϊτμοτίβ: επαναλαμβανόμενο μοτίβο) σε όλη την έκταση του λόγου του. Να επισημάνετε τις φράσεις και τους ανάλογους στίχους που εκφράζουν την ανυποχώρητη στάση του ήρωα.

Η άρνηση του Αχιλλέα να υποχωρήσει και να επιστρέψει στη μάχη επανα­λαμβάνεται στα εξής χωρία:

α. στίχ. 314-315: «μήτ’ ο Αγαμέμνων, μήτε των άλλων Αχαιών κανείς δεν θα με πείσει».

β. στίχ. 345: «μ’ απάτην, ας μην προσπαθεί τον γνώστην του να πείσει».

γ. στίχ. 356-357: «Και αφού τον θείον Έκτορα να πολεμήσω πλέον δεν θέλω».

δ. στίχ. 374: «Έργο κανένα εγώ μ’ αυτόν ουδέ συμβούλια θέλω».

ε. στίχ. 386: «την πληγωμένην μου ψυχήν δεν θα πραΰν’ ο Ατρείδης».

στ. στίχ. 425-426: «διότι αυτό που εσκέφθηκαν στο χέρι τους δεν είναι, δεν κα­τορθώνεται, αφού εγώ θα μείνω στον θυμόν μου».


ΡΑΨΩΔΙΑ I 225 – 431 (σχόλια: Γ. Δημητροπούλου)

Ο ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ-ΑΝΤΙΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ

Ο λόγος του Οδυσσέα

Πρόλογος (στ. 225-227)  Προσφώνηση Αχιλλέα – φιλοφρόνηση για το πλούσιο δείπνο
Κύριο μέρος (στ. 228-306)
1. Η δεινή θέση των Αχαιών: απειλητική στρατοπέδευση Τρώων κοντά στα αχαϊκά πλοία, εύνοια του Δία στους Τρώες, αλαζονικές απειλές του Έκτορα.
2. Εκκλήσεις – αντίστοιχα επιχειρήματα για επιστροφή του Αχιλλέα.
• Έκκληση σωτηρίας – πρόβλεψη ότι θα μετανιώσει, αλλά θα είναι αργά.
• Έκκληση παραμερισμού του θυμού – υπόμνηση συμβουλών Πηλέα για αυτοκυριαρχία, ηπιότητα.
• Έκκληση παραμερισμού του θυμού – απαρίθμηση δώρων από τον Αγαμέμνονα.
• Έκκληση για οίκτο στο στράτευμα – το δέλεαρ της δόξας, κέντρισμα φιλότιμου.

Η ρητορική δεινότητα του Οδυσσέα
• Χρησιμοποιεί επιχειρήματα αντικειμενικά – λογικά και συναισθηματικά – ηθικά.
• Λαμβάνει υπόψη του τον χαρακτήρα του Αχιλλέα (ευαίσθητος σε θέματα τιμής, ευερέθιστος, φιλότιμος και φιλόδοξος) και επιλέγει αντίστοιχα επιχειρήματα/προτροπές.
• Αποφεύγει να θίξει θέματα που θα όξυναν την ατμόσφαιρα (η έριδα, η στάση των άλλων αρχηγών)
• Κλιμακώνει τα επιχειρήματά του αφήνοντας για το τέλος τα πιο πειστικά (το δέλεαρ της δόξας).

Ο λόγος του Αχιλλέα
• Προσφωνεί το συνομιλητή του, τονίζει την ευθύτητα του ήθους – την ανυποχώρητη στάση του.
• Δεν αξίζει να πολεμά εφόσον δεν αναγνωρίζεται η προσφορά του.
• Αντιπαραθέτει τη Βρησηίδα στην Ελένη, αναρωτιέται αν μόνο οι Ατρείδες έχουν δικαίωμα να αγωνίζονται για τις γυναίκες τους.
• Ειρωνεύεται τον Αγαμέμνονα και το τείχος προβάλλοντας τη γενναιότητά του.
• Ανακοινώνει την πρόθεσή του να αναχωρήσει για τη Φθία.
• Επανέρχεται στην αδικία που υπέστη, συνιστά προσοχή στους άλλους.
• Περιφρονεί / απορρίπτει τα δώρα του Αγαμέμνονα.
• Αναφέρει το χρησμό της Θέτιδας, προτιμά μια άδοξη μακρόχρονη ζωή από τη δόξα του θανάτου.
• Συνιστά και στους άλλους επιστροφή στην πατρίδα, προτείνει στο Φοίνικα να γυρίσει μαζί του.

Το ήθος του Αχιλλέα
Ευθύς, ειλικρινής, ανυποχώρητος στην άρνησή του, προκλητικά αδιάφορος στα προβλήματα των συμπολεμιστών του,αξιοπρεπής, περήφανος, φιλότιμος και εύθικτος. Πικρία, πληγωμένος εγωισμός και αίσθημα αδικίας τον κάνουν ειρωνικό και εκδικητικό, να επιζητά την ολοκληρωτική ταπείνωση και τον άκρατο εξευτελισμό του Αγαμέμνονα, του οποίου η έμπρακτη μεταμέλεια και η γενναιόδωρη προσφορά δεν αρκεί να μεταπείθει τον χολωμένο ήρωα. Αποτέλεσμα της πίκρας του είναι και η ελάχιστα πειστική προτίμησή του στην μακροχρόνια πλην άδοξη ζωή του φιλήσυχου οικογενειάρχη.

Αξίες που προβάλλονται στο λόγο του Αχιλλέα
Ειλικρίνεια: στ. 309-313, ευγνωμοσύνη: στ. 316 – 334, τιμή: στ. 319, δόξα: στ. 414-415, αγάπη για τη γυναίκα – σύντροφο: στ. 340-343, δικαιοσύνη – αδικία : στ. 335-336, 344-345, 367-368, 375, 387.

Στοιχεία αφηγηματικής τεχνικής
1. Επαναλαμβανόμενο μοτίβο: η άρνηση του Αχιλλέα να υποχωρήσει επαναλαμβάνεται σε όλη την έκταση του λόγου του (στ. 310, 315, 345, 356-357, 374,386,425-6) αποκαλύπτοντας το πείσμα, πάθος του.
2. Σχήμα αδυνάτου: στ. 379-386, 388-391. Έμφαση στην ανυποχώρητη στάση του ήρωα.
3. Παρομοίωση: στ. 323-327. Έμφαση στην αυταπάρνηση, προσφορά του ήρωα και στην αχαριστία που εισέπραξε ως αμοιβή.