ΤΟ ΓΡΑΨΙΜΟ ΚΑΙ Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ

Κατά το γράψιμο πρέπει να ακολουθείτε σταθερά το σχέδιο που έχετε βάλει στη θεματική σας πρόταση και να περιλάβετε αρκετές λεπτομέρειες, ώστε να αναπτύξετε ικανοποιητικά την κεντρική σας ιδέα. Ο αναγνώστης θέλει να τον πληροφορήσετε τι λέει το βιβλίο σε κάθε κεφάλαιο. Γενικά θα πρέπει να συμπεριλάβετε τόσες λεπτομέρειες όσες είναι αρκετές να δώσουν στον αναγνώστη σας μια πλήρη και σύντομη γνώση του έργου.

Α. Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ

Η περίληψή σας θα έχει κυρίως δύο μέρη:

ΜΕΡΟΣ 1: Εισαγωγή

Η εισαγωγή θα δίνει την ταυτότητα του έργου, το κύριο ή τα κύρια πρόσωπα και τη γενική δομή. Επίσης δείχνει την κεντρική σας ιδέα και τη θεματική σας πρόταση.

ΜΕΡΟΣ 2: Η περίληψη

Η περίληψη θα στηριχτεί στη θεματική σας πρόταση. Η ανάπτυξη του θέματός σας πρέπει να ακολουθεί τη μορφή του έργου που συνοψίζετε. Να θυμόσαστε πως ό,τι χαρακτηρίζει το θέμα σας ως θέμα είναι η κεντρική σας ιδέα –η ερμηνεία που δίνετε στο έργο εσείς– και οι θεματικές σας προτάσεις που δίνουν ενότητα στις παραγράφους σας. Θα πρέπει να μη ξεχνάτε ότι πρέπει α) να ακολουθείτε πιστά το έργο που συνοψίζετε, β) να γράφετε με σαφήνεια, ακρίβεια και με δικό σας τρόπο και γ) να διαλέγετε μερικές λέξεις, φράσεις ή χωρία από το έργο, για να δώσετε στον αναγνώστη σας τουλάχιστον μια γεύση από το πρωτότυπο.

Β. ΠΕΡΙΛΗΨΗ κειμένου

Οι βασικές αρχές καθώς και τα βήματα που θα ακολουθήσετε και σε αυτή την περίπτωση θα είναι τα ίδια με αυτά για μια περίληψη λογοτεχνικού έργου. Στην πραγματικότητα, για να έχετε επιτυχία στη συγγραφή μιας περίληψης ενός άρθρου, ενός δοκιμίου ή ενός αποσπάσματος επιστημονικού έργου, θα πρέπει προηγουμένως να έχετε ασκηθεί επαρκώς στη συγγραφή περιλήψεων λογοτεχνημάτων. Και στην περίπτωση αυτή το νόημα του κειμένου θα πρέπει να το αποδώσετε σύντομα (το νέο κείμενο θα κατέχει περίπου το 1/3 του μεγέθους του αρχικού), αφού έχετε επιλέξει το ουσιώδες από το επουσιώδες και με λόγο πυκνό. Συγκεκριμένα η ενδεδειγμένη πορεία που θα πρέπει να ακολουθήσετε θα διακρίνεται από τα παρακάτω στάδια:

Πρώτο στάδιο

  • Τα βασικά βήµατα για τη σύνταξη σωστής περίληψης είναι:
    1. Η προσεκτική ανάγνωση του κειµένου.
    2. Ο εντοπισµός του θεµατικού του κέντρου (δηλαδή του κύριου θέµατος του κειµένου). Σ’ αυτό µπορεί να σας βοηθήσει και ο τίτλος του κειµένου, αφού συχνά αυτός συνοψίζει το κύριο θέµα του κειµένου.
    3. Η µελέτη της δοµής κάθε παραγράφου του κειµένου, προκειµένου να κατανοήσετε τις ιδέες και τον τρόπο που αναπτύσσονται στο κείµενο. Σημειώνετε τις θεματικές προτάσεις των παραγράφων και τις σημαντικές λεπτομέρειές τους.
    4. Η υπογράµµιση των λέξεων – κλειδιών, των λέξεων δηλαδή που αποδίδουν βασικά νοήµατα του κειµένου.
    5. Η γραφή σύντοµων πλαγιότιτλων σε κάθε παράγραφο -κυρίως: αν δεν υπάρχει θεματική πρόταση.
    6. Η διάκριση των επιμέρους ενοτήτων και η καταγραφή του θέματός τους.
    7. Ο εντοπισμός των σχέσεων που υπάρχουν ανάμεσα στις ενότητες.
    8. Σημείωση των συνεκτικών λέξεων ή φράσεων με τις οποίες συνδέονται οι παράγραφοι μεταξύ τους, γιατί βοηθούν στην εύρεση των σχέσεων και την πορεία της σκέψης.
    9. Γραφή της περίληψης: αξιοποιώντας όλα τα παραπάνω.

Δεύτερο στάδιο

Αφού κρατήσετε τις παραπάνω σημειώσεις, τις οργανώνετε σε συνεχή λόγο με αλληλουχία και συνοχή.

  • Αρχικά προτάξτε το θέμα και κατόπιν παρακολουθείστε τους συλλογισμούς του συγγραφέα που έχουν σκοπό να αποδείξουν το θέμα.
  • Επιμένετε στην καταγραφή των σχέσεων μεταξύ των λεπτομερειών και της θεματικής πρότασης, των παραγράφων και της θεματικής ενότητας στην οποία ανήκουν και των ενοτήτων με το κεντρικό θέμα. Έτσι εξασφαλίζετε την ενότητα.
  • Γράφετε σε πλάγιο λόγο και δικό σας λεξιλόγιο. Συνήθως χρησιμοποιούμε τον πλάγιο λόγο. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να γίνεται κατάχρηση του πλαγίου λόγου σε όλη την έκταση της περίληψης. Μπορεί κάποιος να ξεκινήσει μ’ αυτόν, να συνεχίσει σε ουδέτερο ύφος και σε γ’ ενικό πρόσωπο και να επαναφέρει τον πλάγιο λόγο στο τέλος ή σε κάποιο άλλο σημείο της περίληψης. Τονίζεται ότι εξίσου επιτυχημένα μπορεί να αποδοθεί η περίληψη ενός κειμένου σε ευθύ λόγο.
  • Δε σχολιάζετε και δεν αναλύετε το κείμενο. Η περίληψη έχει πληροφοριακό ύφος (τυπικό, απρόσωπο) και δεν σχολιάζει το κείμενο. (Απέχουμε από κάθε είδους κριτική ή σχολιασμό ή αξιολόγηση του αρχικού κειμένου. Ασχέτως αν συμφωνούμε ή όχι με τις απόψεις του συγγραφέα, δεν χρησιμοποιούμε στην περίληψη πρόσθετα στοιχεία που δεν υπάρχουν στο κείμενο ούτε σχόλια, επιδοκιμαστικά ή αποδοκιμαστικά).
  • Αξιοποιείστε το κατάλληλο λεξιλόγιο, το οποίο προσαρμόζεται κάθε φορά στο συγκεκριμένο κείμενο.
  • Τηρείτε τις αναλογίες, ώστε τα μέρη του αρχικού κειμένου να έχουν ανάλογη έκταση στην περίληψη. Αυτό βέβαια εξαρτάται από τη σπουδαιότητά τους.
  • Αποφεύγετε την υπερβολική αφαίρεση και τις γενικεύσεις. Σε γενικές γραμμές στην περίληψη αποφεύγουμε:
    1. τα παραδείγματα, την απαρίθμηση εννοιών και τα ασύνδετα οχήματα, που διευκρινίζουν φαινόμενα και καταστάσεις
    2. τις ερωτήσεις, ευθείες ή πλάγιες (ο λόγος μας γίνεται συντομότερος, αν παρουσιάσουμε αμέσως την απάντηση που δίνεται στο κείμενο ή έστω εννοείται)
    3. τα καλολογικά στοιχεία (παρομοιώσεις, μεταφορές κ.ά.), τις παρενθετικές προτάσεις, τις επεξηγήσεις
    4. τις συγκρίσεις και τις αναλογίες
    5. τις τυχόν νοηματικές επαναλήψεις του κειμένου.

Οδηγίες:

  1. Διαβάστε το κείμενο προσεκτικά. Ερμηνεύστε τις άγνωστες λέξεις. Αν βρείτε μεταφορικές εκφράσεις ερευνήστε τη σημασία που έχουν.
  2. Όταν βεβαιωθείτε ότι καταλάβατε κάθε λεπτομέρεια, ξαναδιαβάστε το κείμενο για να συλλάβετε την κεντρική σκέψη. Ρωτήστε τον εαυτό σας «Για ποιο λόγο μας μιλάει το κείμενο; Τι τίτλο θα μπορούσα να δώσω, αν μου το ζητούσαν;»
  3. Διαβάστε και πάλι το κείμενο να βρείτε τα κύρια σημεία που στηρίζουν την κεντρική σκέψη. Καταγράψτε τα στη σειρά. Αφαιρέστε τις επεξηγήσεις, τα εισαγωγικά, τις μεταφορικές εκφράσεις και τις ασήμαντες λεπτομέρειες.
  4. Σε γενικές γραμμές ακολουθείται το σχεδιάγραμμα της περίληψης, δηλαδή η σειρά των παραγράφων του κειμένου. Όταν υπάρχει αποσπασματικότητα στο κείμενο, π.χ. τα αίτια ενός προβλήματος αναφέρονται στη δεύτερη, την πέμπτη και την έβδομη παράγραφο του κειμένου, στην περίληψη ενδείκνυται να αλλάζει η σειρά των παραγράφων του κειμένου και να αποδίδονται όλα μαζί τα αίτια του προβλήματος. – Δεν κατακερματίζετε το κείμενο της περίληψης σε πολλές επιμέρους παραγράφους. Είναι λάθος να επιχειρείται ο σχηματισμός περίληψης για καθεμιά από τις παραγράφους του κειμένου, και γιατί πολλά -ενδεχομένως μη σημαντικά- στοιχεία θα γραφούν αλλά και γιατί κινδυνεύει να χαθεί η αλληλουχία των νοημάτων και η συνοχή του κειμένου. Συνήθως το κείμενο της περίληψης αποτελούν μία έως τρεις παράγραφοι.
  5. Τηρείται η χρονική σειρά του αρχικού κειμένου. Η χρονική σειρά των γεγονότων ή των ιδεών που ακολουθεί ο συγγραφέας στις παραγράφους πρέπει να ακολουθείται και στην περίληψη.
  6. Συχνά, ο συγγραφέας απευθύνεται σε ανώνυμους ή και φανταστικούς αναγνώστες. Στο κείμενο του μπορεί είτε να ταυτίζεται με αυτούς χρησιμοποιώντας το «εμείς» είτε να αποστασιοποιείται από αυτούς χρησιμοποιώντας το «αυτοί». Αυτές οι διακρίσεις διατηρούνται μέσα στην περίληψη, όπως διατηρείται επίσης η οπτική γωνία του συγγραφέα, π.χ. αν ένας συγγραφέας αναφέρεται στους νέους σε γ΄ πρόσωπο, γιατί ο ίδιος δεν είναι πια νέος, δεν πρέπει, επειδή ο γράφων είναι νέος, να χρησιμοποιεί στην περίληψη του το «εμείς».
  7. Συνοψίστε το κείμενο με δικά σας λόγια. Κάντε την περίληψή σας καθαρή, ομαλή έκθεση του ενός τρίτου ή τετάρτου του αρχικού κειμένου. Συγκρίνετε την περίληψή σας με το αρχικό κείμενο. Βεβαιωθείτε ότι είναι μια καλή ερμηνεία του. Βεβαιωθείτε επίσης ότι δεν έχετε αφαιρέσει καμιά σπουδαία ιδέα. Αν έχετε εκφράσει μια γνώμη ή κρίνατε ένα γεγονός που δεν δίνεται στο πρωτότυπο, διαγράψτε το.
  8. Ξαναδιαβάστε την περίληψή σας, για να βεβαιωθείτε ότι χρησιμοποιήσατε δικό σας λεξιλόγιο και εκφράσατε όλες τις σκέψεις σε κυριολεκτική γλώσσα.
  9. Συμπυκνώστε την περίληψή σας όσο μπορείτε περισσότερο, χωρίς να θυσιάζετε την καθαρότητα ή να απορρίψετε κανένα ενδιαφέρον σημείο. Αν έχετε περιλάβει μερικές ασήμαντες λεπτομέρειες, διαγράψτε τις. Αν έχετε εκφράσει μερικές ιδέες δύο φορές, αφαιρέστε τις. Αν μπορείτε να αντικαταστήσετε μια δευτερεύουσα πρόταση με μια φράση ή μια λέξη που να εκφράσει αυτό που θέλετε εξίσου καθαρά, κάντε το.

ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΥΚΝΩΣΗΣ

α) απαλοιφή ονοματικών ή άλλων προσδιορισμών (π.χ. η όμορφη πόλη = η πόλη )

β) απόδοση εννοιών της ίδιας οικογένειας μ έναν περιεκτικό όρο (π.χ. οι εφημερίδες, τα περιοδικά, η τηλεόραση, το ραδιόφωνο = τα μέσα μαζικής ενημέρωσης)

γ) αντικατάσταση μιας σειρά ενεργειών από μια φράση που συνοψίζει την όλη πράξη (π.χ. ξύπνησε, σηκώθηκε από το κρεβάτι, ντύθηκε, πλύθηκε, έφαγε γρήγορα το πρωινό του, πήρε τη τσάντα του κι έφυγε για το σχολείο = ετοιμάστηκε και πήγε στο σχολείο)

δ) αντικατάσταση μιας περιόδου από τη λεκτική πράξη που δηλώνει (π.χ. Η μητέρα του Νίκου είπε στον καθηγητή της τάξης ότι στο γιο της έτυχε μια οικογενειακή υποχρέωση, κοιμήθηκε αργά και γι’ αυτό δεν ήρθε στο σχολείο τη Τρίτη = Η μητέρα του Νίκου δικαιολόγησε τις απουσίες του γιου της)

ε) η σύμπτυξη στην ίδια περίοδο των νοημάτων δύο ή περισσότερων παραγράφων, στις οποίες παρατηρείται συνάφεια ως προς το περιεχόμενο, μέσω δευτερευουσών προτάσεων.

στ) αντικατάσταση δευτερευουσών προτάσεων από μετοχές (π.χ. Συχνά οι πολιτικοί συνδέονται με διαπλεκόμενα συμφέροντα, γεγονός που τροφοδοτεί αφορμή για ποικίλες αντιδράσεις = προκαλώντας ποικίλες αντιδράσεις)

10. ΑΡΧΗ: µε αναφορά στο κείµενο/συγγραφέα ή απευθείας· αρχίζουμε με τη φράση: «ο συγγραφέας/ αρθρογράφος τον κειμένου αναφέρει /ται, παρουσιάζει, προβάλλει, προβληματίζεται, τονίζει, επισημαίνει, αναφέρει, περιγράφει, σημειώνει, σχολιάζει κτλ…». Ακολουθεί το θεματικό κέντρο του κειμένου, με το οποίο ολοκληρώνεται η περίοδος.

Δόκιμες – Στερεότυπες ενάρξεις περιληπτικού κειμένου

  • Ο δημοσιογράφος στο άρθρο του καταγράφει τον προβληματισμό του αναφορικά…
  • Ο συγγραφέας αναφερόμενος στο ρόλο που διαδραματίζει (η τηλεόραση)
  • αναγνωρίζει…
  • Το άρθρο αυτό θίγει το πολυσυζητημένο (πολύκροτο θέμα)…
  • Ο δημοσιογράφος με αφορμή (την παράδοση στις αστυνομικές αρχές χρηματικού ποσού από νεαρό μετανάστη) διαπιστώνει ότι…
  • Ο συντάκτης του παρόντος κειμένου τονίζει…
  • Στο κείμενο αυτό υποστηρίζεται ότι…
  • Στο κειμενικό αυτό απόσπασμα εκφράζεται η άποψη ότι…
  • Στο δοκιμιακό αυτό κείμενο ο συγγραφέας πραγματεύεται…
  • Σύμφωνα με το άρθρο…
  • Ο επιφυλλιδογράφος εκφράζει την άποψη να προσεγγίσει…
  • Κατά το συγγραφέα η πρωτοφανής έξαρση…
  • Ο κειμενογράφος διαπιστώνοντας την κρίση που διέρχεται η σύγχρονη κοινωνία (…) επιχειρεί …
  • Η θέση του συγγραφέα είναι…
  • Στο δημοσίευμα αυτό ο αρθρογράφος υπερασπίζεται την άποψη…
  • Στο συγκεκριμένο απόσπασμα ο συγγραφέας διαπιστώνει , προσεγγίζει, φωτίζει , διερευνά…
  • Ο δοκιμιογράφος του αποδεικτικού αυτού δοκιμίου επιχειρηματολογεί…
  • Το πρόβλημα που απασχολεί το συγγραφέα…
  • Ο συγγραφέας στο άρθρο του αναφέρεται στο επίμαχο ζήτημα…
  • Σε πρόσφατο δημοσίευμα του Τύπου προβάλλεται…
  • Ο συγγραφέας διατυπώνει την άποψη ότι…

11. Δεύτερη περίοδος: Αποτελεί την περιληπτική διατύπωση της πρώτης παραγράφου.

i) Συνδέεται με την πρώτη περίοδο με τη χρήση μια διαρθρωτικής λέξης ή φράσης.

ii) Έπειτα καταγράφουμε συνοπτικά το περιεχόμενο της πρώτης παραγράφου.

π.χ.: Αρχικά (πρώτα πρώτα, στην αρχή) ο συγγραφέας επισημαίνει / υποστηρίζει / διαπιστώνει / εκτιμά…

12. Επόμενες περίοδοι: Συνεχίζετε με τον ίδιο τρόπο για όλες τις επόμενες παραγράφους με βάση τον πλαγιότιτλο και τις σημειώσεις κάθε παραγράφου. Ο λόγος πρέπει να είναι συνεχής και να διασφαλίζεται η αλληλουχία και η συνοχή των νοημάτων με τις κατάλληλες διαρθρωτικές λέξεις ή φράσεις.

  • π.χ.: Στη συνέχεια, κατόπιν, επίσης τονίζει, παράλληλα επισημαίνει, προσθέτει ακόμα, επιπλέον υποστηρίζει, αντίθετα προβάλλει…

13. Την τελευταία παράγραφο του αρχικού κειμένου τη διαμορφώνετε σε πρόταση κατακλείδα της περίληψης, αρχίζοντας με την κατάλληλη έκφραση.

π.χ. Ο συγγραφέας του κειμένου καταλήγοντας, συμπεραίνει… κτλ.

14. Ο λόγος πρέπει να είναι συνεχής. Χρησιµοποιείστε τις κατάλληλες συνδετικές λέξεις ή φράσεις για να συνδέσετε οµαλά τις ιδέες-πληροφορίες και να δηµιουργήσετε ένα κείµενο µε συνοχή και αλληλουχία νοηµάτων. Προσέξτε τη διάρθρωση του κειμένου της περίληψης με την επιλογή των κατάλληλων διαρθρωτικών λέξεων ή φράσεων. Διάφορα επιρρήματα, σύνδεσμοι, εξαγγελτικές ή συγκεφαλαιωτικές προτάσεις, που υπάρχουν στο αρχικό κείμενο, πρέπει να επισημαίνονται, να αποκωδικοποιούνται και να λαμβάνονται υπ’ όψιν απ’ αυτόν που γράφει την περίληψη, επειδή δίνουν πληροφορίες για την εσωτερική σύνδεση του κειμένου καθώς και για τον τρόπο με τον οποίο εξελίσσεται η επιχειρηματολογία. Ακόμα, λέξεις ή φράσεις που δηλώνουν αιτία, συνέπεια, αντίθεση, προϋπόθεση κ.λπ. πρέπει να τοποθετούνται εύστοχα και από αυτόν που καλείται να αποδώσει την περίληψη ενός κειμένου, ανάλογα βέβαια με το νόημα, ώστε να διασφαλίζεται η μεγαλύτερη δυνατή συνοχή του περιληπτικού κειμένου.

π.χ. Επίσης τονίζει, παράλληλα επισημαίνει, προσθέτει ακόμα, αντίθετα προβάλλει, επιπλέον υποστηρίζει κτλ.

15. Βεβαιωθείτε ότι η δομή των προτάσεων, η γραμματική χρήση, ο συλλαβισμός και η στίξη στην περίληψή σας είναι σωστές.

  • Χρήσιμα ρήματα για την περίληψη κειμένου είναι τα εξής:
    αναφέρει, -εται θεωρεί διαμαρτύρεται
    επισημαίνει, -εται διατείνεται προτείνει, -εται
    αναλύει ,-εται προσθέτει προτρέπει
    υποστηρίζει,-εται διατυπώνει, -εται διαπιστώνει
    ισχυρίζεται εξηγεί κλείνει
    τονίζει, -εται αντικρούει, -εται καταλήγει
    υπογραμμίζει,-εται καταγγέλλει συμπεραίνει
    διευκρινίζει, -εται απευθύνεται  θίγει το θέμα                    
    υπαινίσσεται δηλώνει, -εται διακρίνει,-εται
    παρουσιάζει,-εται

    ΠΡΟΣΟΧΗ: Η περίληψή σας δεν πρέπει να υπερβαίνει τον αριθμό των λέξεων που ορίζεται. (Σε περίπτωση που δεν ορίζεται αριθμός λέξεων, η έκταση της περίληψης είναι περίπου στο 1/3 του κειμένου).

ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ διαβάστε τις 2 σελίδες που ακολουθούν στο συνημμένο αρχείο:

Αξιολ. περίληψης (από φροντ.-αναλυτικά).

Τρομοκρατία – Έκθεση Γ’ Λυκείου – Κριτήριο αξιολόγησης

ΚΕΙΜΕΝΟ: Τρία Νόμπελ ζητούν, τώρα, δίκαιες λύσεις

«Οι τρομοκρατικές επιθέσεις της περασμένης εβδομάδας στις Η.Π.Α. συγκλόνισαν ολόκληρη την ανθρωπότητα και μας θύμισαν με δραματικό τρόπο σε τι αβύσσους μπορεί να μας βυθίσει η απάνθρωπη συμπεριφορά που δείχνουμε οι μεν στους δε.

WTC_attack.jpg

Ήταν ενθαρρυντικό ότι σχεδόν όλος ο κόσμος εναντιώθηκε έντονα σ’ αυτές τις τόσο ειδεχθείς πράξεις που διαλύουν με τρόπο βίαιο και τρομακτικό τη ζωή τόσων αθώων ανθρώπων, των οποίων μόνη έννοια ήταν να εξασφαλίσουν την καθημερινή τους ύπαρξη. Σε τούτη την απερίγραπτη τραγωδία, η αξιοπρέπεια, που κάνει τη συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπινων όντων του πλανήτη να ξεχωρίζει, βρήκε την έκφραση της στην απερίφραστη καταδίκη των τρομερών αυτών πράξεων αγριότητας.

Μ’ αυτή την πλειοψηφία θέλουμε να ενώσουμε την κοινή φωνή μας για να καταδικάσουμε τέτοιες ενέργειες και να εκφράσουμε στην αμερικανική κυβέρνηση, το λαό, και κυρίως σ’ αυτούς που έχασαν συγγενείς και φίλους, την πρόθεση συμμετοχής μας. θα συμμετάσχουμε στον αγώνα τους και ελπίζουμε ότι θα απαλύνει τον πόνο τους το γεγονός ότι τόσοι άνθρωποι ανά τον κόσμο τον συμμερίζονται.

Τα γεγονότα της προηγούμενης εβδομάδας αποτελούν νέα πρόκληση για την απελευθέρωση του κόσμου από τη μάστιγα της τρομοκρατίας. Αυτά τα γεγονότα υπογραμμίζουν πόσο ευάλωτοι είμαστε όλοι απέναντι στην τρομοκρατία. Είθε οι ένοχοι να βρεθούν, να συλληφθούν και να τιμωρηθούν αυστηρά.

Σε μια τέτοια ώρα, ο κόσμος θα πρέπει να διαμορφώσει κοινό μέτωπο προς αυτή την κατεύθυνση. Η τρομοκρατία επιζητεί την επικράτησή τnς πάνω και έξω από νόμους. Τα βήματά μας κατά τnς τρομοκρατίας θα πρέπει να γίνουν με μεγάλη ακρίβεια εντός του διεθνούς και εθνικών δικαίων.

Σε αυτή την περίοδο της επικείμενης κρίσης είναι ανάγκη να επιδειχθεί σύνεση στην άσκηση της εξουσίας του κράτους και της κυβέρνησης. Οι δράσει που θα αναληφθούν δεν θα πρέπει να διογκώσουν τις εντάσεις και να διχάσουν τον κόσμο, γιατί είναι ακριβώς στη μάχη με το διχασμό, όπου η τρομοκρατία βρίσκει πρόσφορο έδαφος.

Η πρόσφατη ιστορία της πατρίδας μας μάς δίδαξε ότι οι διαπραγματεύσεις είναι το πλέον ασφαλές μέτρο για την εξεύρεση μόνιμων λύσεων ακόμα και στα πολιτικά προβλήματα που αντιμετωπίζονται με περισσότερη δυσκολία.

Στον αγώνα και την προσπάθεια για την εξουδετέρωση της τρομοκρατίας οφείλουμε να αντιμετωπίσουμε τα γενεσιουργά αίτια αυτών των προβλημάτων σε ολόκληρο τον κόσμο και να βρούμε δίκαιες λύσεις. Στη Μέση Ανατολή, κυρίως, θα πρέπει να διπλασιάσουμε τις προσπάθειες ώστε να βρούμε δίκαιη και ειρηνική λύση. Αν από τα τραγικά γεγονότα τnς περασμένης εβδομάδας, μπορεί να αναδυθεί σε όλους μας μια νέα βούληση για συνεργασία, ώστε να βρούμε δίκαιες λύσεις για τα προβλήματα που απειλούν την επιβίωση, την ασφάλεια και την ευημερία όλων μας, θα έχουμε αποτίσει το σημαντικότερο φόρο τιμής στους ανθρώπους που έχασαν τη ζωή τους».

Μετά την τρομοκρατική επίθεση τnς 11ης Σεπτεμβρίου στη Νέα Υόρκη,

Φρεντερίκ Ντε Κλερκ, Νέλσον Μαντέλα, Ντέσμοντ ΤούτουFRMANDELA3

desmottuttu100.jpg

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου.  (25 Μονάδες)

Β1. Ποιο θέμα πραγματεύονται οι συγγραφείς του κειμένου και ποια η θέση τους πάνω σε αυτό; (5 Μονάδες)

Β2. Ποιοι τρόποι πειθούς κυριαρχούν στο κείμενο και ποιες προθέσεις των συγγραφέων εξυπηρετούν;      (10 Μονάδες)

Β3. Να εντοπίσετε τα στοιχεία εκείνα που δίνουν διδακτικό /παραινετικό χαρακτήρα στο κείμενο.  (5 Μονάδες)

Β4. Στο κείμενο χρησιμοποιείται ο υποταγμένος μικροπερίοδος λόγος και το α’ πληθυντικό πρόσωπο. Να το ερμηνεύσετε λαμβάνοντας υπόψη σας και τον τίτλο του κειμένου. (5 Μονάδες)

Β.5. α) Να γραφούν τα συνώνυμα των λέξεων: ειδεχθείς, απερίφραστη, μάστιγα, διχασμός, αναδυθεί. (5 Μονάδες)

β) απάνθρωπη, τρομοκρατία, διαπραγματεύσεις, εξεύρεση, εξουδετέρωση. Να βρείτε από ποια συνθετικά αποτελούνται οι παραπάνω λέξεις και να σχηματίσετε από ένα σύνθετο, χρησιμοποιώντας το δεύτερο συνθετικό τους.  (5  Μονάδες)

Γ. Παραγωγή κειμένου

«Από το 2001 και εξής, η έναρξη του σχολικού έτους στην Ελλάδα συμπίπτει με την αποφράδα ημέρα τnς 11nς Σεπτεμβρίου, ημέρα πόνου αλλά και έντονα ανησυχίας για το μέλλον τnς ανθρωπότητας. Μια νέα μορφή «σκοτεινού» πολέμου απειλεί όλους μας, καθώς από εκείνη την ημέρα και εξής, πολλά τρομοκρατικά χτυπήματα με χιλιάδες αθώα θύματα έλαβαν χώρα σε όλες τις γωνιές του πλανήτη. Με την έναρξη λοιπόν του φετινού σχολικού έτους, καλείστε να γράψετε ένα άρθρο (400-500 λέξεων) για το πρώτο φύλλο τnς σχολική σας εφημερίδα, όπου θα αναπτύξετε τις απόψεις σας για το φαινόμενο τnς τρομοκρατίας. Αφού αναφερθείτε συνοπτικά στα συνηθέστερα κίνητρα των τρομοκρατών, επιμείνετε κυρίως στα αίτια αλλά και στις συνέπειες του δυσάρεστου αυτού φαινομένου.»  (40 Μονάδες)

 

 

Διάγραμμα της έννοιας «Τρομοκρατία»

Σύμφωνα με τον Krueger, όπου υπάρχει πλήρης έλλειψη πολιτικών ελευθεριών δεν υπάρχει κίνδυνος τρομοκρατίας, γιατί στις χώρες αυτές, όπου ακόμα και η σκέψη σε στέλνει φυλακή, είναι αδύνατον να οργανωθεί τρομοκρατική οργάνωση.
Στις χώρες με πλήρη πολιτική ελευθερία η τρομοκρατία δεν χρειάζεται, αφού οι πολιτικές και κοινωνικές αλλαγές γίνονται γρήγορα. Επομένως, εκεί όπου η τρομοκρατία ανθεί είναι στις χώρες, όπου υπάρχουν λίγες πολιτικές ελευθερίες, διότι οι κυβερνήσεις αυτών των χωρών δεν είναι αρκετά δικτατορικές, για να τσακίσουν τρομοκρατικές οργανώσεις, αλλά ούτε αρκετά φιλελεύθερες, ώστε να συμβούν γρήγορα πολιτικές και κοινωνικές αλλαγές.

ΟΡΙΣΜΟΣ

Γενικά, η τρομοκρατία (terrorism), αν και δεν υπάρχει διεθνώς συμφωνημένος ορισμός, αποτελεί τη “συστηματική” χρήση ή την απειλή χρήσης βίας, ως αντίδραση ή άσκηση πίεσης από οργανωμένες ομάδες με πολιτικά, θρησκευτικά ή άλλα ιδεολογικά κίνητρα εναντίον ατόμων, ομάδων ή περιουσιών, με απώτερο στόχο τις κυβερνήσεις από τις οποίες προσδοκούν κάποια πολιτικά οφέλη, αλλά όχι την κατάληψη εδάφους. Η τρομοκρατία έχει χρησιμοποιηθεί ακόμη και από τις μυστικές υπηρεσίες των κυβερνήσεων.
Βασικά χαρακτηριστικά της τρομοκρατίας είναι η ανωνυμία και η μυστικότητα των μελών τους, όχι όμως και των οργανώσεων. Τα τρομοκρατικά πλήγματα (δολοφονίες, βομβιστικές ενέργειες, αεροπειρατείες, απαγωγές), γενικά προκαλούν πανικό και αποδιοργάνωση. Τις περισσότερες φορές πλήττουν ακόμη και τον άμαχο πληθυσμό, δηλαδή προκαλούν τον τραυματισμό ή το θάνατο αθώων πολιτών.

ΑΙΤΙΑ
1→ Η ανισομερής οικονομική ανάπτυξη και συμμετοχή στα διεθνή δρώμενα, το έλλειμα εκδημοκρατισμού και χρηστής και αποτελεσματικής διακυβερνήσεως σε πολλές υπανάπτυκτες και αναπτυσσόμενες χώρες και μάλιστα ανεξάρτητα από τον φυσικό τους πλούτο, μεγαλώνει το χάσμα ανάμεσα στις χώρες του Βορρά και του Νότου, καθώς και μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Η φτώχεια, σε συνδυασμό με την έλλειψη παιδείας και την απουσία προοπτικής δημιουργούν ένα εκρηκτικό κοκτέιλ οργής και μίσους που εκτονώνεται προς τις προνομιούχες χώρες μέσω της διεθνούς πλέον βίας, που ονομάζεται «τρομοκρατία».

2→ Φυσικά, ο πλούτος ανήκει στους λίγους, φαινόμενο που προκαλεί εντάσεις, ακόμη και εντός των κρατών, όπου, το λεγόμενο «όριο της φτώχειας» καλύπτει μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού τους.

3→ Περιφερειακές συγκρούσεις, όπως για παράδειγμα το Παλαιστινιακό, που δεν νομιμοποιούν τις επιθέσεις, ούτε είναι η πραγματική αιτία των τρομοκρατικών χτυπημάτων, επιβαρύνουν το κλίμα, φανατίζουν τις μάζες και δημιουργούν συνθήκες για την στρατολόγηση τρομοκρατών.

4→ Ο ισλαμικός φονταμενταλισμός, που στρέφεται εναντίον οποιασδήποτε προσπάθειας εκσυγχρονισμού του Ισλάμ, ακόμη κι αν πρόκειται για δημοκρατική διακυβέρνηση ισλαμικής χώρας και συλλήβδην κατά του δυτικού πολιτισμού, αποτελεί βασική αιτία προκλήσεως και οργανώσεως της «ισλαμικής τρομοκρατίας». Αυτή λειτουργεί, είτε ανεξάρτητα, είτε υποστηρίζεται από εκλεγμένες κυβερνήσεις ή δικτατορικά καθεστώτα και καθοδηγεί τη δράση τρομοκρατών κατά των δυτικών κοινωνιών, εντός των ισλαμικών χωρών ή εκτός αυτών.

5→ Όσον αφορά στην οικονομική διάσταση αυτού του είδους της βίας, η οικονομική εξαθλίωση και φτώχεια, τα απολυταρχικά καθεστώτα και οι δικτατορίες ή τα «επαναστατικά κινήματα» στον ισλαμικό κόσμο επιτείνουν το φαινόμενο. Ο Μπιν Λάντεν και η Αλ-Κάϊντα προσβλέπουν στην ανόρθωση του αραβικού και ισλαμικού κόσμου, μέσω της επιστροφής στη μεσαιωνική «καθαρότητά» του.

6→ Παγκόσμια και περιφερειακά προβλήματα, όπως η προστασία περιβάλλοντος, το διεθνές εμπόριο, η υπόθεση του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, η υποστήριξη κάθε λογής αυταρχικών καθεστώτων κ.λπ. ενισχύουν το αίσθημα της αδικίας και νομιμοποιούν στα μάτια του κόσμου τις επιθέσεις εναντίον οικονομικά και πολιτικά ισχυρών προσώπων.

7→ Η απουσία πολλών πολιτικών ελευθεριών στους πολίτες, η πολιτική σήψη και η έλλειψη κράτους πρόνοιας παράγουν τρομοκρατία.

8→  Κυριαρχία ενστίκτων, νευρώσεις, αισθήματα μειονεξίας.

9 → Ανασφάλεια και αβεβαιότητα για το μέλλον.

10 →  Αλλοτρίωση του ατόμου.

11→ Κρίση ηθικών αξιών και έλλειψη προτύπων.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ
1. Απώλεια της ανθρώπινης ζωής και σωματικές βλάβες.

2. Οι καταστροφικές επιπτώσεις της τρομοκρατίας στις σύγχρονες οικονομίες είναι πολύ μεγάλες. Από τη διεθνή τρομοκρατία έχει επηρεασθεί η πορεία της οικονομίας και ειδικότερα η προοπτική αναπτύξεως και η εξέλιξη της υφέσεως. Υπήρξαν άμεσες συνέπειες στους κλάδους των αεροπορικών εταιρειών, των ασφαλειών και του τουρισμού. Αξίζει επίσης να αναφέρουμε την απειλή για τα συστήματα πληρωμών, για την αγορά χρήματος και κεφαλαίου, καθώς και για τις επενδύσεις. Ωστόσο, η «γενικευμένη αβεβαιότητα» συντηρεί το φόβο στις διεθνείς αγορές, που πλήττουν ειδικά τις ασθενέστερες, οικονομικά, χώρες, με αποτέλεσμα την αναστολή της οικονομικής προόδου.

3. Η τρομοκρατία, ως συστηματική επίθεση κατά των δημοκρατικών δομών των δυτικών κρατών, προξενεί πολιτική αστάθεια και αλλοιώνει το φρόνημα των πολιτών. Φέρνει τις κυβερνήσεις ενώπιον του διλήμματος ή να θεσμοθετήσουν και να ασκήσουν αποτελεσματική καταστολή ή να θεωρηθούν ανίκανες. Ενδεχομένως φθείρει τους όρους της ομαλής δημοκρατικής διακυβερνήσεως, είτε με την ανάδειξη τυχαίων ηγετών, ή με την ανατροπή των κατακτήσεων του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων, που συγκροτούν τη βάση του πολιτισμού μας.

4. Περιορισμός της ελευθερίας, επικράτηση ανασφάλειας και φόβου, αλλαγή των καθημερινών μας συνηθειών.

5. Κυριαρχία της απαισιοδοξίας, στέρηση της ηρεμίας, δημιουργία ψυχολογικών προβλημάτων( πλήξη, άγχος, κατάθλιψη).

6. Πολιτιστική οπισθοδρόμηση, έλλειψη δημιουργικότητας, μαζική κουλτούρα.!

7. Διακυβεύεται η πολιτική σταθερότητα και πληθαίνουν τα περιστατικά επιθετικότητας και αναρχίας.

ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ
− Να ενδυναμωθεί ο ρόλος των Ειδικών Δυνάμεων, οι οποίες θα πρέπει να συνεργάζονται αρμονικά με τις μυστικές υπηρεσίες.

− Να βελτιωθούν οι υπηρεσίες νομικής συνεργασίας σε ζητήματα τρομοκρατίας στον Δυτικό κόσμο.

− Να βελτιωθεί το καθεστώς ενεργειακής ασφάλειας της Δύσης, μέσω του περιορισμού της εξάρτησης από το Μεσανατολικό πετρέλαιο.| Να βελτιωθούν τα μέτρα αποτροπής και προστασίας των πυρηνικών και άλλων εγκαταστάσεων στη Ρωσία, στο Πακιστάν και στην Κεντρική Ασία.

− Είναι αναγκαίο να προωθηθούν δίκαιες και μετριοπαθείς λύσεις για την επίλυση καίριων και χρόνιων προβλημάτων.

− Είναι απαραίτητο η Δύση να παρακολουθεί τις πολιτικές, οικονομικές, πολιτιστικές, εκπαιδευτικές και θρησκευτικές εξελίξεις σε πολλές χώρες, γιατί δεν αποκλείεται από συγκεκριμένα «κενά» να προέρχεται η στρατολόγηση των αυριανών τρομοκρατών.|

− Να υπάρξουν διεθνείς συνεργασίες και να παροχή βοήθειας των ασθενέστερων χωρών από τις ισχυρότερες.

− Όσον αφορά το κοινωνικό επίπεδο κρίνεται απαραίτητο η ανάπτυξη κοινωνικών αρετών (ισότητα, ισονομία), ορθές διαπροσωπικές σχέσεις και καλλιέργεια ηθικοπνευματικών αξιών.

1. ΠΑΙΔΕΙΑ – ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ – ΑΓΩΓΗ – ΜΟΡΦΩΣΗ, 2. ΠΑΙΔΕΙΑ – ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

1. ΠΑΙΔΕΙΑ – ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ – ΑΓΩΓΗ – ΜΟΡΦΩΣΗ

Χάρτης-του-Συμβουλίου-της-Ευρώπης_Παιδεία-της-Δημοκρατίας_Εκπαίδευση-στα-ανθρώπινα-δικαιώματα

ΠΑΙΔΕΙΑ: η κοινωνική λειτουργία που παρέχει γνώσεις και αξίες στον άνθρωπο με στόχο την ηθικοπνευματική και την κοινωνική του ολοκλήρωση. Συμβάλλει στη διατήρηση και την πρόοδο των κοινωνιών.

Η λειτουργία της παιδείας εξυπηρετείται από θεσμούς (οικογένεια, εκπαίδευση, ΜΜΕ, τέχνη και γνήσια ψυχαγωγία) που μεταβιβάζουν πληροφορίες, γνώσεις, αρχές, προβάλλουν πρότυπα και επηρεάζουν καταλυτικά τα παιδιά και τους νέους .

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: η θεσμοθετημένη μορφή παιδείας που παρέχει η πολιτεία στους πολίτες άμεσα, ως κράτος, ή έμμεσα, με ιδιωτικούς φορείς. Προσανατολίζει επαγγελματικά και κοινωνικοποιεί το άτομο.

Η εκπαίδευση στις μέρες μας είναι ο σημαντικότερος φορέας παιδείας, καθώς παρέχει  επιλεγμένη και ιεραρχημένη γνώση σε καθορισμένο χρόνο, διαθέτει ειδικευμένο προσωπικό και στηρίζεται σε αποτελεσματικές μεθόδους διαπαιδαγώγησης.

ΑΓΩΓΗ: η πορεία του ανθρώπου από την έλλειψη συνείδησης σε μια καθοριστική ολοκλήρωση της προσωπικότητάς του.

ΜΟΡΦΩΣΗ: το αποτέλεσμα της αγωγής και της παιδείας. Πρόκειται για την αρμονική ανάπτυξη όλων των πνευματικών και ηθικών δυνάμεων του ανθρώπου με αποτέλεσμα την ολοκλήρωση.

Εκπαίδευση: Ο ρόλος της στη σύγχρονη κοινωνία

turn_on_the_book

1. Αποσκοπεί στη διεύρυνση των νοητικών δυνατοτήτων, τον εξευγενισμό του εσωτερικού κόσμου, την ενεργοποίηση της φαντασίας, την καλλιέργεια της κριτικής ικανότητας και την ενίσχυση της βούλησης του ατόμου.

  1. Απελευθερώνει από προκαταλήψεις, προλήψεις και δεισιδαιμονίες και ενισχύει τον ορθολογισμό.
  2. Συντελεί στην εσωτερίκευση ενός κώδικα ηθικής με αποτέλεσμα να ευνοείται η ειρηνική συμβίωση και ο περιορισμός των φαινομένων κοινωνικής παθογένειας (εγκληματικότητα, τοξικομανία, βία).
  3. Στο βαθμό που εμπνέεται από τα ανθρωπιστικά ιδανικά, μεταβιβάζει στο νέο τις αξίες της ισότητας, του αλληλοσεβασμού, της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της ειρήνης, της δικαιοσύνης.
  4. Επιτρέπει τη διαμόρφωση πολιτικής συνείδησης και εξοικειώνει το νέο με τους πολιτικούς θεσμούς και τους τρόπους συμμετοχής στα κοινά.
  5. Προάγει την κοινωνικότητα, διαμορφώνοντας ευνοϊκό κλίμα στον τομέα των διαπροσωπικών σχέσεων.
  6. Συντελεί στο συγκερασμό της πολιτιστικής παράδοσης και των επιστημονικοτεχνικών επιτευγμάτων του παρόντος και δίνει στη νέα γενιά τη δυνατότητα να θέσει τις βάσεις για τη δημιουργία ενός πολιτισμού απαλλαγμένου τόσο από την προγονοπληξία, όσο και από την τυφλή μίμηση ξένων στοιχείων.
  7. Παρέχει τις προϋποθέσεις για επαγγελματική αποκατάσταση και κατάκτηση μιας ανώτερης κοινωνικοοικονομικής θέσης.
  8. Όταν συνδέεται με την αγορά εργασίας, συμβάλλει στην οικονομική ανάπτυξη της χώρας και την άνοδο του βιοτικού επιπέδου.

2. ΠΑΙΔΕΙΑ – ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

democracy

Δημοκρατική συνείδηση : στηρίζεται στην ελευθερία, το σεβασμό, τη δικαιοσύνη. Πολίτης κι όχι υπήκοος, αυτός που έχει βιώσει τις αρχές τις δημοκρατίας.

Η ΓΝΩΣΗ είναι επίσης μια έννοια αλληλένδετη με τη δημοκρατία, αφού  αποτελεί θεμέλιο για τη δημοκρατία, γιατί λαοί απαίδευτοι δεν είναι σε θέση να στεριώσουν τη δημοκρατία, παρασύρονται εύκολα από δημαγωγούς και φήμες, κρίνουν και αποφασίζουν άκριτα ή με βάση τα μικροπολιτικά συμφέροντα. Η δημοκρατία θέλει να την εκπροσωπούν πολλοί καλλιεργημένοι κι όχι λίγοι επιτήδειοι.

Δημοκρατικό σχολείο Δημοκρατικοί  πολίτες
Στηρίζεται στο διάλογο διαλλακτικά, ισορροπημένα άτομα, όχι φανατικά
Όχι αυταρχισμός εκ μέρους των διδασκόντων, ελευθερία στην έκφραση μαθητών ελεύθερες προσωπικότητες, δίχως απωθημένα
καλλιέργεια κριτικής σκέψης, όχι στείρα γνώση πολίτες προβληματισμένοι, όχι                     παθητικοί δέκτες.
σεβασμός της προσωπικότητας νέου βιώνουν την έννοια του σεβασμού
  • Μαθητικά συμβούλια: Μαθαίνουν να διεκδικούν τα δικαιώματα τους, πρωταγωνιστούν στην κοινωνική ζωή, δίχως να είναι απλοί θεατές.
  • Ανθρωπιστικό περιεχόμενο σπουδών: Μετάγγιση αξιών, σωστών προτύπων που καλλιεργούν όλες τις ψυχικές, ηθικές και πνευματικές δυνάμεις που συνιστούν την ανθρώπινη προσωπικότητα.
  • Ισοτιμία – ίσες ευκαιρίες στους νέους. Διεκδικούν την ισονομία στην πολιτεία.

Επίδραση του δημοκρατικού πολιτεύματος  στο σχολείο

Το δημοκρατικό πολίτευμα «αναπαράγει» τις αξίες του και τα πρότυπά του μέσω των φορέων κοινωνικοποίησης, όπως το σχολείο. «Περνάει» τις αξίες του με το περιεχόμενο των σπουδών, την προσφερόμενη γνώση, τις πολιτιστικές εκδηλώσεις και το κλίμα που καλλιεργεί.

Γι’ αυτό το δημοκρατικό πολίτευμα καλλιεργεί το σεβασμό, την ελευθερία, τη δικαιοσύνη, το τρίπτυχο πάνω στο οποίο στηρίζεται η δημοκρατία.

Επίδραση του σχολείου στο δημοκρατικό πολίτευμα 

Οι νέοι που στο σχολείο έχουν βιώσει τα ιδανικά και τις αξίες της δημοκρατίας , σαν πολίτες λειτουργούν με βάση αυτές. Διεκδικούν τα δικαιώματά τους και τη στάση ζωής τους είναι αυτή που είχαν σαν μαθητές. Αναγνωρίζουν πως τα δικαιώματα συνυφαίνονται με ισομεγέθεις υποχρεώσεις και η ελευθερία τους σταματά εκεί που αρχίζει η ελευθερία των άλλων.

Πανελλήνιες – θέματα σχετικά με τρόπους πειθούς

  1. Πανελλήνιες εξετάσεις 2012

Να βρείτε τους δύο τρόπους πειθούς που χρησιμοποιεί η συγγραφέας στην τελευταία παράγραφο και να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με μία αναφορά για κάθε τρόπο.  

«Ιδού η απαρχή της προσπάθειας για γνώση και για αυτογνωσία, ιδού το πρώτο ερωτηματικό, το για πάντα αναπάντητο, ιδού η αυγή του μυστηρίου που οδήγησε τον άνθρωπο να γίνει πλάστης αθάνατου έργου, δημιουργός δηλαδή θεών. ∆άμασε η ελληνική τέχνη το ζώο πριν ανακαλύψει τον τέλειο άνθρωπο. Το συντροφικό συναπάντημα του ανθρώπου με τους θεούς διδάσκει η αρχαία αισθητική, στην προσπάθειά της να αιχμαλωτίσει την τέλεια μορφή την πάντα μετέωρη και πάντα τεταμένη προς μια ιδεατή πληρότητα, προς ένα αέναο γίγνεσθαι. Να γιατί η αρχαία τέχνη θα μένει πάντα πρωτοποριακά επίκαιρη και ζωντανή: είναι η τέχνη πυξίδα και σταθερός προσανατολισμός, αυτή που δεν γνώρισε αμηχανίες και αγνοεί τα αδιέξοδα, γι’ αυτό και εμπνέει κάθε αναγέννηση, γι’ αυτό και μένει η βάση κάθε πνευματικής παλιννόστησης προς το ουσιώδες, δηλαδή τη δημιουργία ελευθερίας.»

2. Πανελλήνιες 2003

Ποιους τρόπους και ποια µέσα πειθούς χρησιµοποιεί ο συγγραφέας στην τέταρτη και πέµπτη παράγραφο του κειµένου; Να δώσετε ένα παράδειγµα για κάθε περίπτωση.

4η

Θα έπρεπε, ακόµα, από εδώ και εµπρός οι άνθρωποι (µιλάω για τις πλούσιες χώρες) να δεχτούν ένα αξιοπρεπές αλλά λιτό βιοτικό επίπεδο και να παραιτηθούν από την ιδέα ότι ο κεντρικός στόχος της ζωής τους είναι να αυξάνεται η κατανάλωσή τους κατά 2 µε 3% το χρόνο. Για να το δεχτούν αυτό, θα έπρεπε κάτι άλλο να δίνει νόηµα στη ζωή τους. Αυτό το άλλο είναι η ανάπτυξη των ανθρώπων αντί για την ανάπτυξη των σκουπιδοπροϊόντων.

5η

Η ανάπτυξη, βέβαια, των ανθρώπων αντί για την ανάπτυξη των σκουπιδοπροϊόντων θα απαιτούσε µιαν άλλη οργάνωση της εργασίας, η οποία θα έπρεπε να παύσει να είναι αγγαρεία και να γίνει πεδίο προβολής των ικανοτήτων του ανθρώπου˙ µιαν αληθινή δηµοκρατία που θα συνεπαγόταν τη συµµετοχή όλων στη λήψη των αποφάσεων˙ µιαν άλλη οργάνωση παιδείας, ώστε να διαπλάθονται πολίτες ικανοί «να άρχουν και να άρχονται βάσει των νόµων» σύµφωνα µε τη θαυµάσια έκφραση του Αριστοτέλη.

3. Πανελλήνιες 2006

«Η μεγάλη αντοχή […] στη χαρά της νίκης». Στη συγκεκριμένη παράγραφο να διερευνήσετε:

α. Ποιον τρόπο πειθούς επιστρατεύει ο συγγραφέας;

β. Ποια μέσα πειθούς χρησιμοποιεί; Να αναφέρετε ένα παράδειγμα για κάθε περίπτωση.

Η μεγάλη αντοχή του πνευματικού δημιουργού γεννιέται και συντηρείται, κατά κύριο λόγο, από την ψυχή του. Η φλογερή αγάπη προς το έργο του και η πίστη η αδιάσειστη στον προορισμό αυτού του έργου είναι οι μεγάλες πηγές της δύναμής του. Αυτές δεν τον αφήνουν (και στην περίπτωση ακόμη της κλονισμένης υγείας) να λυγίσει. Ο άνθρωπος που αγαπάει και πιστεύει αυτό που κάνει, ζει όρθιος με την ψυχή του. Αυτή τον διατηρεί ακμαίο, νέο, δροσερό. Και επειδή την αγάπη και την πίστη τη βρίσκει μόνο εκείνος που με ορισμένη πνευματική τοποθέτηση δίνει περιεχόμενο, πρόγραμμα, νόημα στη ζωή του, και δικαίωση του μόχθου του θεωρεί την εκτέλεση αυτού του προγράμματος (την «πλήρωση του νοήματος» της ζωής), η πνευματική τοποθέτηση είναι, σε τελευταίαν ανάλυση, το στοιχείο που τροφοδοτεί την αντοχή του δημιουργού (απέναντι στη φθορά που φέρνει ο κάματος, αλλά και απέναντι στους κλυδωνισμούς της ζωής, στο φυσικό και στον ηθικό «πόνο»). Ο κοινός άνθρωπος που δεν είναι κατά τον ίδιο τρόπο τοποθετημένος, εύκολα εξαντλείται και καταρρέει όταν χτυπηθεί από ένα ανεπάντεχο δεινό ή όταν η υπέρμετρη δουλειά αρχίσει να φθείρει την υγεία του. Ο πνευματικά τοποθετημένος δημιουργός δεν γκρεμίζεται εύκολα ούτε από τη νόσο, ούτε από τα γερατειά, ούτε από τις απογοητεύσεις και τα πένθη, τα ατυχήματα της ζωής, και όπως ο πολυάσχολος και προκομμένος άνθρωπος δεν «ευκαιρεί»,  καθώς λέμε, ν’ αρρωστήσει, έτσι κι αυτός, με την προσήλωσή του στο νόημα που έχει δώσει στη ζωή του, δεν «ευκαιρεί» ούτε τον κόπο να αισθανθεί ούτε τη φθορά — και φτάνει στο τέρμα του βίου σαν τον αθλητή που πέφτει επιτέλους για να αναπαυθεί στη χαρά της νίκης.

4. Επαναληπτικές Πανελλήνιες 2009

Να εντοπίσετε στο κείμενο δύο (2) περιπτώσεις επίκλησης στην αυθεντία.

Κάθε γλώσσα είναι καθρέφτισμα της νοοτροπίας και της ηθοτροπίας των ανθρώπων του οικείου λαού, αλλά και στοιχείο έκδηλο της διαφοριστικής του από τους «ξένους» λαούς ιδιοσυστασίας του. Είναι όμως και παιδαγωγός των ανθρώπων κάθε λαού η εθνική του γλώσσα, καθώς με την εκμάθηση και χρήση της η κάθε γενεά του εμβαπτίζεται κάπως στον πολιτισμό, τον δημιουργημένο από τις προηγούμενες γενεές του. Αποτελεί άρα για κάθε λαό η γλώσσα του κύριο πνευματικό αγαθό του. Και είναι πρώτιστο καθήκον των συγγραφέων και των δημοσιογράφων, ως υπεύθυνων για τη διαφύλαξη του εθνικού αυτού πλούτου η αδιάλειπτη μέριμνα προς ανεπιτήδευτη καλλιέπεια, με ορθή χρήση των λέξεων και άψογη τήρηση των κανόνων της γραμματικής, της φιλοσοφικής αυτής νομοθεσίας της γλώσσας. Και αυτό ισχύει κατ’ εξοχήν, όταν πρόκειται για την υπό διάπλαση πάλι στην εποχή μας ελληνική γλώσσα, την δίκαια υμνημένη στην αρχαία μορφή της από τον Gibbon, ως «μουσικώτατη και γονιμώτατη γλώσσα…» και από τον Παλαμά […] με στίχους του ποιήματος «Ασκραίος»: «τα λόγια της ευφραίνουν / των αηδονιών τα ονείρατα και των περιστεριών / και τους αλαφροΐσκιωτους μαγεύουν». Εξ άλλου, την ευλαβική φροντίδα για τη γλώσσα παραγγέλλει ο Διονύσιος Σολωμός, ο εμπνευσμένος αυτός αλαφροΐσκιωτος,  με τη δήλωσή του «Μήγαρις έχω άλλο στο νου, πάρεξ ελευθερία και γλώσσα;».

Πανελλήνιες 2009

Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί ως τρόπο πειθούς και την επίκληση στην αυθεντία. Να εντοπίσετε το συγκεκριμένο τρόπο πειθούς στο κείμενο και να αιτιολογήσετε τη χρήση του.

Υπάρχουν σοβαροί λόγοι να πιστεύουμε πως ο πολιτισμός μας έχει παρεκκλίνει, αν δεν έχει πάρει ολότελα στραβό δρόμο κάτω από την επίδραση σκοτεινών εκμεταλλευτών. Μόνη ελπίδα να διορθωθεί η πορεία του,  όσο θα είναι ακόμα καιρός, το βιβλίο. Ο Βολταίρος είχε πει κάποτε πως τον κόσμο τον κυβερνάνε τα βιβλία. Σήμερα πρέπει ένας άλλος λόγος, ακόμα πιο κρίσιμος, να ειπωθεί:  Πως ο κόσμος, αν σωθεί, θα το χρωστάει στο βιβλίο. Γιατί αυτό το γκόλφι της ανθρωπιάς έχει τη δύναμη να ξορκίζει τα δαιμόνια, να εξυγιαίνει την ατμόσφαιρα, να οπλίζει τη λυτρωτική φαντασία, να ξυπνάει την αυτογνωσία, ν’ ανάβει το μάτι, να στυλώνει το φρόνημα, να ψυχώνει το χέρι. Η μάχη του ανθρώπου δεν θα χαθεί ενόσω θα υπάρχει καταφυγή του Λόγου, το βιβλίο.

5. Πανελλήνιες 2007

Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί ως τρόπο πειθούς, εκτός των άλλων, και την επίκληση στην αυθεντία. Να εντοπίσετε δύο περιπτώσεις επίκλησης στην αυθεντία.

Το αναπόφευκτο ατόπημα του ανθρωπισμού είναι η διολίσθησή του στον ατομικισμό. Ο Humanismus (ανθρωπισμός, ουμανισμός) κατάντησε Individualismus (ατομικισμός). Λέμε άνθρωπος και εννοούμε άτομο. Μιλούμε για τον πολίτη και έχουμε στον νου τον ιδιώτη. Αναφερόμαστε στον εαυτό μας και εξυπονοούμε το εγώ μας σε τέτοιο βαθμό, ώστε να λησμονούμε τον άλλο που συνυπάρχει μαζί μας και το όλον μέσα στο οποίο συνανήκει το εγώ μας μαζί με καθένα άλλο του. Οι λογοτέχνες προφήτευαν από τον προπερασμένο αιώνα ήδη: «Όλοι στον αιώνα μας χώρισαν και γίνανε μονάδες, ο καθένας αποτραβιέται στη μοναξιά του, ο καθένας απομακρύνεται απ’ τον άλλον, κρύβεται και κρύβει το έχει του και καταλήγει ν’ απωθεί τους ομοίους του και ν’ απωθείται απ’ αυτούς» (Ντοστογιέφσκι).

[…]Για να υπερβεί ο ανθρωπισμός την κρίση του απαιτείται να προβεί σε μια μόνο σωτήρια πρωτοβουλία: να αποποιηθεί τον ατομικισμό. Για να μιλήσουμε με την γλώσσα των ποιητών μας: «Το καίριο στη ζωή αυτή κείται πέραν του ατόμου. Με τη διαφορά ότι, αν δεν ολοκληρωθεί κανείς ως άτομο —κι όλα συνωμοτούν στην εποχή μας γι’ αυτό— αδυνατεί να το υπερβεί» (Ελύτης). Ο ανθρωπισμός χρειάζεται, αλλά δεν αρκεί έτσι όπως κατάντησε, δηλαδή σαν ατομικισμός.  Απαιτείται ο ανθρωπισμός και περιττεύει ο ατομικισμός. Είναι επιτακτική ανάγκη των καιρών μας να περάσουμε από την εξατομίκευση του ανθρώπου στον εξανθρωπισμό του ατόμου. Με δυο λόγια, πρέπει να απελευθερώσουμε τον ανθρωπισμό από τον ατομικισμό. Όταν ο άνθρωπος αυτοπεριορίζεται στο άτομο, τότε αυτοχειριάζεται υπαρξιακά. Ο ατομικισμός είναι το καρκίνωμα του ανθρωπισμού.

Ευάγγ. Παπανούτσου, «Το δίκαιο της πυγμής» (απαντήσεις στις δύο πρώτες ασκήσεις του σχολικού βιβλίου Γ’ Λ. και επιχειρηματολογία για το ένα σκέλος της 3ης άσκησης)

  1. Στο απόσπασμα που διαβάσατε ο συγγραφέας αξιολογεί το παραπάνω επιχείρημα και επισημαίνει την αδυναμία του. Συγκεκριμένα αμφισβητεί την αλήθεια της πρώτης προκείμενης κρίσης και αμφιβάλλει, επομένως, αν μπορεί να μας οδηγήσει σε ασφαλές συμπέρασμα. Να αναδιατυπώσετε με δικά σας λόγια τα επιχειρήματα με τα οποία ο συγγραφέας θέτει υπό αμφισβήτηση την πρώτη προκείμενη κρίση.

Ο συγγραφέας αμφισβητεί την πρώτη προκείμενη αξιοποιώντας τις θεωρητικές ενστάσεις που αυτή εγείρει. Έτσι, τα επιχειρήματά του δεν αφορούν την ηθική πτυχή του ζητήματος, αλλά τη θεωρητική πτυχή, η οποία βασίζεται σε συλλογισμούς της λογικής.

Το πρώτο επιχείρημα, λοιπόν, του συγγραφέα έγκειται στο γεγονός πως δεν είναι λογικό ή αναγκαίο να συμπεραίνει κανείς πως ό,τι συμβαίνει τώρα -ή ό,τι συνέβαινε μέχρι τώρα- θα συνεχίσει να συμβαίνει και στο μέλλον -κι επιπλέον ότι αξίζει να συνεχίσει να συμβαίνει.

Το δεύτερο επιχείρημα του συγγραφέα αποτελεί η άποψή του ότι ο άνθρωπος αν και έχει φερθεί μέχρι τώρα με αγριότητα, χρησιμοποιώντας τη βία για την επίλυση των διαφορών του, αυτό δε σημαίνει πως χρειάζεται απαραίτητα να συνεχιστεί επ’ άπειρον, σκέψη που ενισχύεται με ένα ακόμη επιχείρημα: τίποτε δεν εμποδίζει το να αλλάξει η ροή της ιστορίας…

Άλλωστε ο συγγραφέας θεωρεί πως ό,τι συνιστά κατάσταση της φύσης δεν χρειάζεται κατ’ ανάγκη να εκλαμβάνεται κι ως δεοντολογικός κανόνας. Η σκέψη αυτή, πως ό,τι δηλαδή είναι φυσικό δεν είναι απαραίτητα και αξιόπρακτο, αποτελεί το τρίτο επιχείρημα του συγγραφέα. Η υπεροχή του ισχυρότερου, ως εκ τούτου, κι η βίαιη συμπεριφορά, αντιστοίχως, αν και βρίσκουν εφαρμογή στη φύση, δεν μπορούν, και δεν πρέπει, να θεωρηθούν ως λογικές επιλογές σε μια κοινωνία, όπου η ηθική κι ο σεβασμός του συνανθρώπου οφείλουν να έχουν κυρίαρχη θέση.

  1. Συζητήστε την άποψη του συγγραφέα (παρ. 4) ότι, αν είναι αναγκαίο να επιλέξουμε ανάμεσα στο να αδικήσουμε ή να αδικηθούμε, η «φυσική μας τάση» είναι να προτιμήσουμε το πρώτο, αλλά επιλέγοντας το δεύτερο «τιμούμε την ανθρωπιά μας».

Ο συγγραφέας επισημαίνει ορθώς πως όταν ένας άνθρωπος βρίσκεται σε πλεονεκτική θέση, γιατί πιθανώς είναι ισχυρότερος (είτε βιολογικά είτε οικονομικά είτε άλλως) κι έρχεται αντιμέτωπος με το ενδεχόμενο να αδικηθεί από κάποιον άλλο -υποδεέστερο-, είναι λογικό να προτιμήσει να αμυνθεί με τρόπο επιθετικό, αδικώντας δηλαδή πρώτα εκείνος. Ωστόσο αυτό το βίαιο ένστικτο δεν συνιστά πάντοτε την ορθότερη επιλογή. (Ο συγγραφέας βέβαια δεν αναφέρεται στις περιπτώσεις κατά τις οποίες τίθεται σε κίνδυνο η ζωή του ανθρώπου, οπότε η αυτοάμυνα αποτελεί μονόδρομο, αλλά στις κοινωνικές, πολιτικές και οικονομικές εκείνες περιπτώσεις, όπου το άτομο επιλέγει συνειδητά να αδικήσει κάποιον, για να εξυπηρετήσει το προσωπικό του συμφέρον). Η επίγνωση της αδυναμίας που διακρίνει αρκετούς συνανθρώπους μας, μάλιστα, θεωρητικά μας υποδεικνύει την ανάγκη παραμερισμού της εγωιστικής θέασης των πραγμάτων και μας ωθεί σε μια αλληλέγγυα συμπεριφορά. Κάθε άνθρωπος, επομένως, καλείται να συνειδητοποιήσει και να αποδεχτεί πως το να παραμερίζει κάποτε το προσωπικό του συμφέρον προς όφελος ενός συνανθρώπου του που βρίσκεται σε πιο δυσμενή θέση αποτελεί μια αναγκαία και πολύτιμη πράξη αλτρουισμού.

ΑΣΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ: Στις σελίδες για διάλογο ανάμεσα στους νέους, που άνοιξε γνωστό περιοδικό, εμφανίστηκε μεταξύ άλλων και η παρακάτω άποψη. Αποφασίζετε να ασκήσετε κριτική σ’ αυτή την άποψη με ένα κείμενό σας 150 – 200 λέξεων.

  1. «Ο άντρας έχει από τη φύση του ηγετικές ικανότητες, τις οποίες δεν διαθέτει η γυναίκα, όπως φαίνεται από αναρίθμητα ιστορικά παραδείγματα. Δικαιολογημένα, επομένως, και στην εποχή μας οι άντρες κατέχουν ηγετικές θέσεις σε διάφορους τομείς, όπως πχ. στην πολιτική, την επιστήμη, την εργασία κ.τ.λ. Προσπαθήστε α) να επισημάνετε τα αδύνατα σημεία των επιχειρημάτων της αντίθετης άποψης β) να προβάλετε τα κατάλληλα αντεπιχειρήματα».

Εντοπίζω τα αδύνατα σημεία αυτής της θέσης:

  1. Αναγνωρίζει ότι η ηγετική ικανότητα είναι εγγενές γνώρισμα του άντρα. Η επιστήμη όμως δεν έχει αποδείξει κάτι τέτοιο ως αποκλειστικό προνόμιο του αντρικού φύλου.
  2. Η ηγετική ικανότητα δεν έγκειται σε βιολογικούς προδιαθεσιακούς παράγοντες αλλά σχετίζεται με κοινωνικούς – περιβαλλοντικούς παράγοντες = κοινωνικό περιβάλλον, ανδροκρατούμενη κοινωνία που δίνει προνόμια και προβάδισμα στους άντρες να προκριθούν σε πρωταγωνιστικούς ρόλους, ενώ αντίθετα τις γυναίκες τις καθηλώνει με αμέτρητες προκαταλήψεις και στερεότυπα για το ρόλο και τη θέση της σε αυτήν. Οι ίδιοι οι άντρες βρίσκοντας βολική αυτή την παγιωμένη κατάσταση την υποστηρίζουν και τη συντηρούν ως αυταπόδεικτη. Άλλωστε τα αγόρια μεγαλώνουν και ανατρέφονται σε οικογένειες με πατριαρχικά κατάλοιπα και ως εκ τούτου αφομοιώνουν ανάλογες αντιλήψεις και τις εφαρμόζουν στην ενήλικη ζωή τους. Η αγωγή των αγοριών ενθαρρύνει την αυτενέργεια, την πρωτοβουλία, το δυναμισμό που οδηγούν πιο γρήγορα στη χειραφέτησή τους και στην ανάπτυξη ηγετικών γνωρισμάτων. Προς επίρρωση αυτής της κατάστασης το κοινωνικό σύστημα προσφέρει στους άντρες ευκαιρίες να αναρριχηθούν σε ηγετικές θέσεις σε αντίθεση με τις γυναίκες για τις οποίες επιφυλάσσεται η μητρική αποστολή ως καθήκον απαγορευτικό για κάθε άλλη φιλοδοξία και δραστηριότητα. Στο παρελθόν το σύστημα απαγόρευε στις γυναίκες να μορφωθούν, να ασκήσουν πολιτικά καθήκοντα κτλ. Ακόμα και σήμερα σε πολλές χώρες της Ανατολής με έντονο το θεοκρατικό στοιχείο, μεσαιωνικές αντιλήψεις κυριολεκτικά «ενταφιάζουν» τις γυναίκες κάτω από το μανδύα της σεμνότητας και της αρετής, καταπνίγοντας κάθε δημιουργική διάθεση και ορμή.
  3. Παραθέτω ιστορικά παραδείγματα ως τεκμήρια : ηρωικές φυσιογνωμίες γυναικών που διακρίθηκαν σε ηγετικούς ρόλους: π.χ. Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα, Μαντώ Μαυρογένους, Αικατερίνη της Ρωσίας, Μαρία Κιουρί, Ίντιρα Γκάντι, Μ. Θάτσερ κ.ά.
  4. Σήμερα έχει ολότελα καταρριφθεί ο μύθος των καθαρά αντρικών επαγγελμάτων, οι γυναίκες έχουν κυριεύσει παραδοσιακά αντρικά επαγγελματικά οχυρά, έχουν πρόσβαση στην εκπαίδευση και διακρίνονται στους περισσότερους τομείς με τους οποίους καταπιάνονται.

«Παιδεία» – θέματα πανελλαδικών

1ο

Γ΄ Τάξη Ημερησίων Λυκείων (Ιούνιος 2000)

ΚΕΙΜΕΝΟ

Μια σημαντική πρόκληση στο ξεκίνημα του 21ου αιώνα είναι με ποιον τρόπο θα διαφυλαχθούν τα ιδανικά της ειρήνης, της ελευθερίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης. Η απάντηση είναι: κατάλληλη αγωγή και παιδεία. Το ίδιο ισχύει για τα ηθικά διλήμματα που θέτει η ασύλληπτη επιστημονική πρόοδος (κλωνοποίηση, παραγωγή ανθρώπινων εμβρύων, μεταλλαγμένα προϊόντα, οικολογικές καταστροφές κ.ά.). Το κράτος πρόσφερε ως τώρα εκπαίδευση και λιγότερο παιδεία. Η ευρύτερη καλλιέργεια είναι προσωπική κατάκτηση που απαιτεί θυσίες. Η δια βίου εκπαίδευση και κατάρτιση μετατοπίζει το κέντρο βάρους από το κράτος στο άτομο, το οποίο οφείλει να έρθει σε επαφή με πολλούς τομείς γνώσης σε διάφορες μορφές της. Η μετάβαση από την τοπική στην παγκόσμια κοινωνία προϋποθέτει γλωσσομάθεια, ανοχή στη διαφορετικότητα και στον πολυπολιτισμό, πνεύμα συνεργασίας και συναδέλφωσης στο «παγκόσμιο χωριό», στο οποίο έχει μεταβληθεί ο πλανήτης μας. Και εδώ στην Ελλάδα έχουν γίνει ορατές οι πολλαπλές όψεις της παγκοσμιοποίησης στην κοινωνιολογική και οικονομική εκδοχή της. Tα όρια των εθνικών κρατών, στην παραδοσιακή μορφή τους, εξαλείφονται, καθώς διακινούνται εκατομμύρια άνθρωποι, αγαθά και ιδέες με απίστευτη ταχύτητα. Η εμμονή όμως στα οικονομικά συμφέροντα και στους κανόνες της ελεύθερης αγοράς, η επιβολή του καταναλωτικού προτύπου της αφθονίας, το διευρυνόμενο χάσμα ανάμεσα στα φτωχά και στα πλούσια κράτη, η κρίση της δημοκρατικής συμμετοχής και του κράτους πρόνοιας, η κοινωνική περιθωριοποίηση και ο αποκλεισμός και τόσα άλλα προβλήματα πού αντιμετωπίζει ο κόσμος δημιουργούν κλίμα ανησυχίας για το μέλλον.
Η αισιοδοξία για την πορεία του κόσμου κατά την τρίτη χιλιετία μπορεί να προκύψει από τον επαναπροσδιορισμό του ρόλου και της αποστολής της εκπαίδευσης. Το παλιό μοντέλο που ισχύει ακόμη στην Ελλάδα και το οποίο στηρίζεται σε ποσοτικά κριτήρια (συσσώρευση γνώσεων στο παραδοσιακό γνωσιοκεντρικό σχολείο) πρέπει να αντικατασταθεί από ποιοτικά κριτήρια. Η απλή παροχή γνώσεων δεν ωφελεί πια. Οι μαθητές και οι φοιτητές, όπως και κάθε άνθρωπος, πρέπει να μάθουν να αξιοποιούν τις ευκαιρίες για μάθηση, που τους δίνονται σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους.
Στην έκθεση, της Διεθνούς Επιτροπής της UNESCO για την εκπαίδευση στον 21° αιώνα τονίζεται ότι η δια βίου εκπαίδευση πρέπει να στηρίζεται στους παρακάτω τέσσερις πυλώνες, που αποτελούν διαφορετικά είδη μάθησης:

  1. Μαθαίνω πώς να αποχτώ τη γνώση, συνδυάζοντας ικανοποιητικά μια ευρύτατη γενική παιδεία με τη δυνατότητα εμβάθυνσης σε ορισμένα θέματα.
  2. Μαθαίνω να ενεργώ με τέτοιον τρόπο, ώστε να αποκτώ όχι μόνο επαγγελματική κατάρτιση αλλά και γενικότερα τη δυνατότητα να αντιμετωπίζω διάφορες καταστάσεις και να εργάζομαι αρμονικά σε ομάδες.
  3. Μαθαίνω να συμβιώνω, κατανοώντας τους άλλους και έχοντας επίγνωση των κοινωνικών αλληλεξαρτήσεων -συμβάλλοντας στην πραγματοποίηση κοινών δράσεων και στη διευθέτηση των συγκρούσεων-, με σεβασμό στις αξίες του πλουραλισμού, της αμοιβαίας κατανόησης και της ειρήνης.
  4. Μαθαίνω να ζω με τέτοιον τρόπο, ώστε να αναπτύσσω την προσωπικότητά μου και να μπορώ να ενεργώ με μεγαλύτερη αυτονομία και περισσότερη κρίση και προσωπική υπευθυνότητα. Για τον λόγο αυτόν η εκπαίδευση δεν πρέπει να παραμελεί την ανάπτυξη των ατομικών δυνατοτήτων, τη μνήμη, τη λογική κρίση, την αίσθηση του ωραίου, τις φυσικές ικανότητες του ατόμου και τη δεξιότητα της επικοινωνίας, με παράλληλη ευαισθησία στη χρήση της μητρικής γλώσσας.

(Κείμενο από τον ημερήσιο τύπο)

ΘΕΜΑΤΑ – ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

Α. Το παραπάνω άρθρο δημοσιεύθηκε πρόσφατα σε εφημερίδα. Να παρουσιάσετε στην τάξη σας το περιεχόμενο του άρθρου αυτού με μια περίληψη 100 – 120 λέξεων.

Μονάδες 25

Β1. Με ποια νοηματική σχέση συνδέονται μεταξύ τους η πρώτη και η δεύτερη παράγραφος του κειμένου; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.

Μονάδες 5

Β2. Να αναλύσετε τη δομή της τελευταίας παραγράφου (δομικά στοιχεία/μέρη, τρόπος /μέθοδος ανάπτυξης).

Μονάδες 5

Β3. «Η μετάβαση από την τοπική στην παγκόσμια κοινωνία απαιτεί …».
α) μόνο την εκμάθηση της μητρικής γλώσσας
β) ανεξαρτησία και αυτονομία δράσης
γ) αποδοχή κάθε κοινωνικής και πολιτισμικής ιδιαιτερότητας
δ) καλλιέργεια τοπικιστικού πνεύματος.
Ποια από τις παραπάνω φράσεις (α, β, γ, δ) συμπληρώνει σωστά, σύμφωνα με το κείμενο, το νόημα της πρότασης που σας δίνεται; Να τη γράψετε στο τετράδιό σας και να αιτιολογήσετε με συντομία την επιλογή σας.

Μονάδες 5

Β4. Να αποδώσετε σε 5-6 σειρές το νόημα της παρακάτω φράσης του κειμένου: «Το κράτος πρόσφερε ως τώρα εκπαίδευση και λιγότερο παιδεία «.

Μονάδες 5

Β5. Να γράψετε ένα αντώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις: Συμμετοχή, τοπική, ταχύτητα, αφθονία, ανευθυνότητα.

Μονάδες 5

Γ. Τώρα που έφτασε η στιγμή της αποφοίτησής σας από το Λύκειο, αξιοποιώντας τις εμπειρίες της σχολικής σας ζωής, να γράψετε μια επιστολή προς τον Υπουργό Παιδείας, στην οποία να διατυπώνετε τεκμηριωμένα τις απόψεις σας για τις αλλαγές που θα θέλατε να γίνουν στο σχολείο, προκειμένου αυτό να ανταποκρίνεται αποτελεσματικότερα στις απαιτήσεις της σύγχρονης κοινωνίας. (500 – 600 λέξεις).

Μονάδες 50

2ο:

2004

  1. Γ΄ Τάξη Ημερησίων Λυκείων (Ιούνιος)

ΚΕΙΜΕΝΟ
Ένας ξένος συγγραφέας έχει κάνει την παρατήρηση ότι, αν ο Δάσκαλος δεν πλουτίζει ούτε ανακαινίζει τα επιστημονικά του εφόδια και τις επαγγελματικές του δεξιότητες, είναι γιατί έχει να κάνει πάντοτε με παιδιά, ανώριμους δηλαδή και με περιορισμένη ικανότητα ανθρώπους, που εύκολα δεσπόζει στον κύκλο τους. Επομένως, του λείπει ο «ανταγωνισμός» με ομοίους του, που είναι πάντοτε έτοιμοι και πολλές φορές ικανοί να του αμφισβητήσουν την υπεροχή, όπως συμβαίνει στα άλλα επαγγέλματα. Δεν χρειάζεται να «πολεμήσει» σκληρά και προς σκληρούς αντιπάλους, σαν τους βιοπαλαιστές· μέσα στην τάξη είναι ο «ένας», «ο παντογνώστης», «ο φωτισμένος». Ποια δύναμη και ποια σοφία μπορούν ν’ αντιπαρατάξουν στο «πνεύμα» του οι μικροί μαθητές; Και για τούτο επαναπαύεται στα λιγοστά πνευματικά του κεφάλαια.
Αξιοπρόσεχτη η παρατήρηση. Δεν αληθεύει όμως τη δική μας εποχή. Γιατί σήμερα και τα παιδιά είναι πολύ διαφορετικά από άλλοτε και ο αέρας, το «κλίμα» του σχολείου έχει αλλάξει. Παλαιότερα ο μαθητής περίμενε να φωτιστεί αποκλειστικά και μόνο από το Δάσκαλό του. Σήμερα οι πηγές των πληροφοριών έχουν πολλαπλασιαστεί σε βαθμό εκπληκτικό και οι κρουνοί τους (η εφημερίδα, το περιοδικό, το ραδιόφωνο, η τηλεόραση) ρέουν μέσα στο σπίτι. Μπορεί λοιπόν ο μαθητής, ανάλογα με τη δύναμη και την όρεξή του, να προμηθεύεται ελεύθερα και απεριόριστα «ειδήσεις» από όλες τις περιοχές της ανθρώπινης περιέργειας: ιστορικές, γεωγραφικές, βιολογικές, ανθρωπολογικές, φυσικής, χημείας, κοσμογραφίας, ηλεκτρολογίας, κάθε λογής «τεχνικής».
Έπειτα, το σημερινό «παιδί» έχει λευτερωθεί από τους «κληρονομικούς» ενδοιασμούς, τις πλεγματικές αναχαιτίσεις που παλαιότερα έκαναν το μαθητή να σκύβει παθητικά το κεφάλι και να δέχεται αδιαμαρτύρητα την «αυθεντία» του Δασκάλου, του οποιουδήποτε Δασκάλου. Σηκώνεται και διατυπώνει με θάρρος προς κάθε κατεύθυνση τις απορίες, τις αντιρρήσεις, τις δικές του γνώμες. Και επειδή σήμερα σειέται παντού το κοινωνικό έδαφος από τα προβλήματα που έχουν γεννήσει οι οικονομικές εξελίξεις και οι πολιτικές ζυμώσεις σε όλες τις χώρες του κόσμου, η «αμφισβήτηση» έχει εισβάλει στα σχολεία και έχει κάνει δύσκολο το έργο του Δασκάλου.
Πάρε το λοιπόν απόφαση. Δεν είσαι πια ο «τυχερός» Δάσκαλος των αρχών του αιώνα μας, που ήξερε και πίστευε «ακριβώς» (ή περίπου ακριβώς) όσα περίμεναν να ακούσουν από αυτόν τα ολιγαρκή και ντροπαλά παιδιά του σχολείου εκείνης της εποχής. Είσαι (οφείλεις να είσαι, δεν μπορείς παρά να είσαι) ο Δάσκαλος ενός άλλου καιρού κι ενός άλλου κόσμου, που πρέπει να πλησιάσεις μια ταραγμένη νεότητα, ορμητική και απαιτητική, και να τη βοηθήσεις να βρει το δρόμο της.
Πρόσεξε πόσο συγκρούονται οι γνώμες των συναδέλφων σου, όταν χαρακτηρίζουν τη σημερινή Νεότητα συγκρίνοντάς την με την παλαιότερη.
Σπάνια βρίσκεται κανείς να την εγκωμιάσει. Οι πιο πολλοί την κατηγορούν ότι έχασε τη φιλοπονία, το φιλότιμο, τη ντροπή, τις αρετές που κάνουν τον νέο άνθρωπο συμπαθητικό, αγαπητό.
Μη βιαστείς να συμφωνήσεις μαζί τους. Εσύ να κάνεις προσεχτικές παρατηρήσεις και να σχηματίσεις τη δική σου γνώμη.
-Πώς;- Αυτό είναι το μυστικό σου. Πάντως, όχι με απειλές και με λοιδορίες ούτε με ειρωνείες και σαρκασμούς. Αλλά με την πειθώ, που είναι τόσο πιο αποτελεσματική, όσο επιχειρείται πιο πολύ με το ζωντανό παράδειγμα, παρά με τα άψυχα λόγια. Πρώτα όμως να κερδίσεις την εμπιστοσύνη του Νέου.

(Ε. Π. Παπανούτσος, «Η Παιδεία το μεγάλο μας πρόβλημα», Αθήνα 1976, Διασκευή)

ΘΕΜΑΤΑ – ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

Α. Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε (80-100 λέξεις).

Μονάδες 25

Β1. Σε μια παράγραφο 70-80 λέξεων να διατυπώσετε την άποψή σας για το περιεχόμενο του παρακάτω αποσπάσματος: «Σήμερα οι πηγές των πληροφοριών έχουν πολλαπλασιαστεί σε βαθμό εκπληκτικό και οι κρουνοί τους (η εφημερίδα, το περιοδικό, το ραδιόφωνο, η τηλεόραση) ρέουν μέσα στο σπίτι».

Μονάδες 5

Β2. Να βρείτε τη δομή και τους τρόπους ανάπτυξης της δεύτερης παραγράφου.

Μονάδες 5

Β3. Ποια είναι η συλλογιστική πορεία (παραγωγική – επαγωγική) του παρακάτω συλλογισμού; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.
– όπου απουσιάζει ο ανταγωνισμός, ο άνθρωπος δεν πλουτίζει τα εφόδιά του.
– σε παλαιές εποχές απουσίαζε ο ανταγωνισμός.
‘Αρα, ο άνθρωπος σε παλιές εποχές δεν πλούτιζε τα εφόδιά του.
Να αξιολογήσετε τον παραπάνω συλλογισμό ως προς την αλήθεια, την εγκυρότητα και την ορθότητά του. (Να θεωρήσετε ότι οι προκείμενες ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα).

Μονάδες 8

Β4. α. Αφού λάβετε υπόψη τη σημασία που έχουν οι παρακάτω φράσεις στη δεύτερη παράγραφο του κειμένου, να σημειώσετε στο τετράδιό σας σε ποιες από αυτές η γλώσσα λειτουργεί αναφορικά και σε ποιες ποιητικά.
i. … σήμερα τα παιδιά είναι διαφορετικά.
ii. …το «κλίμα» του σχολείου έχει αλλάξει.
iii. …ο μαθητής περίμενε να φωτιστεί από το Δάσκαλο.
iv. … οι κρουνοί ρέουν μέσα στο σπίτι.

Μονάδες 4

β. παντογνώστης, αποκλειστικά, εκπληκτικό: Να αναλύσετε τις λέξεις στα συνθετικά τους και από το δεύτερο συνθετικό της κάθε λέξης να σχηματίσετε μια δική σας (απλή ή σύνθετη) λέξη.

Μονάδες 3

Γ. Ως τελειόφοιτος να γράψεις ένα άρθρο 400-500 λέξεων για την τοπική εφημερίδα. Στο άρθρο αυτό, με βάση τη σχολική σου εμπειρία, να αναφέρεις τι προσφέρει το σχολείο για την αντιμετώπιση του καθημερινού καταιγισμού των πληροφοριών και την ένταξη των τελειοφοίτων στην κοινωνία. Ποιες αλλαγές θα πρότεινες για τη βελτίωση αυτών των προσφορών του σχολείου;

Μονάδες 50

3ο:

 2010ΚΕΙΜΕΝΟ

Με τον όρο αυτομόρφωση περιγράφουμε μία σύνθετη εκπαιδευτική διαδικασία της οποίας θεμελιώδης κινητήρια δύναμη είναι ο ίδιος ο άνθρωπος, ο οποίος, έχοντας επίγνωση των αναγκών και των επιθυμιών του, καλείται να συμβάλει αποφασιστικά στην πορεία της εκπαιδευτικής και επαγγελματικής του κατάρτισης. Σε αυτή την ατομική, και πολλές φορές εξαιρετικά δύσκολη, πορεία κατάκτησης νέων γνώσεων, δεν ενεργεί μόνος του, όπως θα μπορούσαμε να υποθέσουμε με βάση το πρώτο συνθετικό της λέξης αυτο-μόρφωση. Ο άνθρωπος δεν δραστηριοποιείται μέσα σε ένα κοινωνικό κενό, αλλά μέσα σε ένα κοινωνικό περιβάλλον. Βρίσκεται δηλαδή σε συνεχή επικοινωνία με τους άλλους, σε επαφή και ανταλλαγή με τους επίσημους ή ανεπίσημους εκπαιδευτικούς θεσμούς, με ποικίλους οργανισμούς και κέντρα κατάρτισης, ακόμη και όταν οι νέες τεχνολογίες του επιτρέπουν να μαθαίνει και να εργάζεται σε φυσική απόσταση από τους άλλους.
Με αυτή την έννοια, οι διαδικασίες και οι πρακτικές αυτομόρφωσης στη σημερινή εποχή δεν σημαίνουν την απουσία των άλλων, θεσμών και ατόμων, ούτε την κοινωνική απομόνωση του καθενός ατόμου, αλλά την ενεργητική στάση του, αφού το ίδιο αποφασίζει, άλλοτε αυτοβούλως και άλλοτε κάτω από την πίεση συγκεκριμένων αναγκών, να εκπαιδευθεί. Η ενεργητική στάση συνίσταται στο ότι ο άνθρωπος καλείται να διαμορφώσει μαζί με τους άλλους συμμετέχοντες (οργανισμούς, εκπαιδευτές, εκπαιδευόμενους) το περιεχόμενο, τη διαδικασία και τους τρόπους της εκπαίδευσής του.
Όμως οι πρωταρχικοί παράγοντες που καθιστούν την αυτομόρφωση αναγκαία για τα άτομα των σύγχρονων κοινωνιών είναι οι νέες επιστημονικές και τεχνολογικές ανακαλύψεις και οι συνεπακόλουθες μεταμορφώσεις της αγοράς εργασίας. Μία από τις συνέπειες αυτών των αλλαγών είναι ότι πολλά επαγγέλματα χάνουν γρήγορα την αξία και τη χρησιμότητά τους, ενώ οι γνώσεις και οι δεξιότητες που τα άτομα κατέκτησαν στα πρώτα στάδια της ζωής τους καθίστανται ανεπαρκείς για το παρόν και το μέλλον. Η συνολική τεχνολογική αναδιάρθρωση της εργασιακής δραστηριότητας στερεί όλο και περισσότερο στα άτομα τη δυνατότητα να διατηρούν μία και μοναδική επαγγελματική ταυτότητα σε όλη τη διάρκεια της ενεργού ζωής τους. Κατά συνέπεια, ανεξάρτητα από τις ψυχοκοινωνικές συνέπειες αυτής της κατάστασης για τα άτομα, οι νέοι άνθρωποι των τεχνολογικών κοινωνιών καλούνται να αλλάξουν δύο ή τρία επαγγέλματα στην επαγγελματική πορεία τους. Το γεγονός αυτό επιβάλλει στα άτομα να κατακτούν διαρκώς γνώσεις, να ανανεώνουν τις δεξιότητές τους, να αποκτούν γρήγορα νέες ειδικεύσεις, δηλαδή, να εκπαιδεύονται συνεχώς.
Η εκπαίδευση δεν νοείται πια ως η απλή, κανονιστική μετάδοση γνώσεων από τις μεγαλύτερες γενιές στις νεότερες, όπως την όριζε ο E. Durkheim κατά τον 19ο αιώνα. Και τούτο επειδή, τόσο το περιεχόμενο της εκάστοτε εκπαιδευτικής πράξης όσο και ο χρόνος που αφιερώνεται σε αυτήν, αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης ανάμεσα στις διαφορετικές γενιές, τα δύο φύλα και τις διαφορετικές κουλτούρες των ανθρώπων, γεγονός που παρατηρείται σε όλες τις σύγχρονες πρακτικές της καθημερινής ζωής. Η εκπαιδευτική πράξη καθίσταται επομένως μια διαδικασία που δεν περιορίζεται στο χώρο (το σχολείο) και το χρόνο (περίοδος της νεότητας), αλλά επεκτείνεται σε όλη τη διάρκεια της ζωής και πέραν των σχολικών τειχών.

Αλεξάνδρα Κορωναίου, Εκπαιδεύοντας Εκτός Σχολείου, 2002 (Διασκευή)

ΘΕΜΑΤΑ – ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

 Α1. Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε (100-120 λέξεις).

Μονάδες 25

 Β1. Να αναπτύξετε σε μια παράγραφο 80 έως 100 λέξεων το περιεχόμενο του παρακάτω αποσπάσματος του κειμένου: … οι νέοι άνθρωποι των τεχνολογικών κοινωνιών καλούνται να αλλάξουν δύο ή τρία επαγγέλματα στην επαγγελματική πορεία τους …

Μονάδες 12

 Β2. α) Με ποιον τρόπο αναπτύσσεται η τελευταία παράγραφος του κειμένου; (Η εκπαίδευση δεν νοείται … των σχολικών τειχών) (μονάδες 4)
β) Να εντοπίσετε τα δομικά μέρη της ίδιας παραγράφου του κειμένου (μονάδες 3)

Μονάδες 7

 Β3. α) Να γράψετε ένα α ν τ ώ ν υ μ ο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις: ατομική, επιτρέπουν, ανεπαρκείς, διαφορετικές, επεκτείνεται. (μονάδες 5)
β) Να γράψετε ένα σ υ ν ώ ν υ μ ο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις: συνεχή, χρησιμότητα, συνέπειες, δεξιότητες, καθίσταται. (μονάδες 5)

Μονάδες 10

 Β4. Να επισημάνετε τρία χαρακτηριστικά γνωρίσματα επιστημονικού λόγου στο κείμενο που σας δίνεται.

Μονάδες 6

 Γ1. Σε άρθρο που θα δημοσιευθεί στην εφημερίδα του σχολείου σας να αναφερθείτε στη σημασία της αυτομόρφωσης και να προτείνετε τρόπους πραγμάτωσής της σε όλη τη διάρκεια της ζωής του ανθρώπου. (500-600 λέξεις).

Μονάδες 40