Γενικές αρχές και τεχνικές υποδείξεις και πιο συγκεκριμένες οδηγίες για την αξιολόγηση της Έκθεσης Γ΄Λυκείου

1.Οδηγίες-για-την-αξιολόγηση-της-Έκθεσης

2. Από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο – ΠΗΓΗ: e-keimena.gr

Ο καθηγητής ελέγχει και αξιολογεί την πνευματική συγκρότηση του μαθητή και ειδικά την ικανότητά του να κατανοεί ένα πρόβλημα, να παίρνει ορισμένη θέση απέναντι σ’ αυτό και να εκφράζει με σαφήνεια και ακρίβεια τις προσωπικές του σκέψεις.

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Το πρώτο πράγμα που πρέπει να προσέξει ο διορθωτής με την προσεκτική γνώση του γραπτού δοκιμίου είναι αν ο μαθητής κατανόησε σωστά όλες τις απαιτήσεις του θέματος και αν ανταποκρίνεται σ’ αυτές. Γραπτά που δείχνουν ολοφάνερα ότι η σκέψη του μαθητή κινείται έξω από το θέμα βαθμολογούνται με έναν από τους ακέραιους βαθμούς 0, 1, 2, ….20 χωρίς άλλη αναγωγή.

Γενικά στα γραπτά ο διορθωτής πρέπει να προσέξει:

  1. ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ, δηλ. το σύνολο των οργανωμένων σκέψεων που διατυπώνει ο  μαθητής πάνω στο δεδομένο πρόβλημα.

Θετικά στοιχεία θεωρούνται:

  1. Η ξεκάθαρη θέση που παίρνει ο μαθητής απέναντι στο πρόβλημα, η προσωπική του άποψη που μπορεί να είναι αντίθετη με τις ως τώρα γνωστές και παραδεκτές απόψεις, αρκεί να είναι τεκμηριωμένη. Ο βαθμολογητής δεν πρέπει να επηρεάζεται από την προσωπική του άποψη.
  2. Το είδος των γνώσεων – σκέψεων, που χρησιμοποιεί ο μαθητής, για να στηρίξει τη θέση του, και μαζί η κριτική του ικανότητα και η ορθότητα επιλογής των προσφορότερων γνώσεων. Ο βαθμολογητής δηλαδή πρέπει να προσέξει: αν οι γνώσεις είναι αφομοιωμένες και αποτελούν κτήμα του μαθητή, αν ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις του θέματος κι έχουν λειτουργική σχέση μ’ αυτό, αν βασίζονται στα ουσιαστικά γνωρίσματα των δεδομένων εννοιών.
  3. Ο τρόπος που οργανώνει τις σκέψεις του, η ικανότητα του να τους δίνει μορφή λογικών επιχειρημάτων με αποδεικτική δύναμη και αξία.
  4. Ο πλούτος και η ορθότητα των επιχειρημάτων που χρησιμοποιεί για να δικαιολογήσει τις απόψεις του.
  5. Η ελευθερία, η ευρύτητα, η άνεση και η σοβαρότητα της σκέψης, η έλλειψη προκατάληψης και εριστικής διάθεσης.
  6. Τα στοιχεία αυτά ως σύνολο έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα και βαθμολογούνται – λεπτομερώς- από 0 έως 10, με τελική αναγωγή σύμφωνα με τον πίνακα από 0 έως 20/40.

Σφάλματα για το περιεχόμενο θεωρούνται:

  1. Η προβολή μιας φανερά παράλογης ή ακαθόριστης θέση
  2. Η μη λογική “στήριξη” μιας ορθής θέσης.
  3. Η φτωχή και περιορισμένη επιχειρηματολογία.
  4. Η απλή παράθεση ξένων, αναφομοίωτων γνώσεων.
  5. Ο περιττός φόρτος ιστορικών και άλλων παραδειγμάτων.
  6. Η αναπλήρωση της έλλειψης επιχειρημάτων με παραγγέλματα, συμβουλές, ρητά, γνώμες στοχαστών. Των στοιχείων αυτών είναι αποδεκτή η μετρημένη χρήση και μάλιστα όταν έρχονται σε ενίσχυση των λογικών επιχειρημάτων.
  7. Τα παρείσακτα στοιχεία που δεν περιέχονται στις απαιτήσεις του θέματος.
  8. Τα γενικά και αυθαίρετα συμπεράσματα.
  9. Η ανάπτυξη δευτερευόντων σε σημασία σημείων σε βάρος πρωτευόντων.
  10. Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η αδυναμία του μαθητή να δει την ουσία του προβλήματος και η κίνηση της σκέψης του στην περιφέρεια του θέματος
  11. ΤΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΩΝ ΣΚΕΨΕΩΝ που καθορίζουν το σχέδιο και την οικονομία της έκθεσης.

Θετικά στοιχεία θεωρούνται:

  1. Η λογική διάταξη των σκέψεων, η οργανική και αρμονική σύνδεση μεταξύ τους, έτσι που να βγαίνει η μια μέσα από την άλλη κατά λογική ακολουθία και ακόμη η συγκρότηση των σκέψεων σε πειστικά επιχειρήματα.
  2. Η ορθή κατάταξη των επιχειρημάτων σε κλιμακωτή μορφή.
  3. Η προοδευτική αποκάλυψη και δικαιολόγηση της προσωπικής θέσης.
  4. Η φυσική και αβίαστη κατάληξη σ’ ένα λογικό συμπέρασμα.
  5. Η ανεξαρτησία από προκαθορισμένα γενικά πρότυπα (καλούπια) και η πρωτοτυπία.
  6. Τα στοιχεία αυτά βαθμολογούνται σαν σύνολο λεπτομερώς από 0 έως 4 και με τελική αναγωγή σύμφωνα με τον πίνακα από 0 έως 08/40.

Σφάλματα στη διάρθρωση των σκέψεων θεωρούνται:

  1. Η έλλειψη καθορισμένης πορείας και η άτακτη παράθεση των σκέψεων.
  2. Η έλλειψη ενότητας είτε ανάμεσα στα μέρη (πρόλογο, κύριο θέμα, επίλογο) είτε ανάμεσα στις επιμέρους σκέψεις και επιχειρήματα.
  3. Η κυκλική πορεία στη ανάπτυξη, που δεν προωθεί τη σκέψη με νέες εμπνεύσεις αλλά την επαναφέρει στο σημείο αφετηρίας με επαναλήψεις.
  4. ΤΗΝ ΕΚΦΡΑΣΗ ή ΤΗ ΜΟΡΦΗ. Αυτή αποτελεί το είδος, την ποιότητα του λόγου, που χρησιμοποιεί ο μαθητής, για να διαρθρώσει και να παρουσιάσει το σύνολο των σκέψεών του.

Θετικά στοιχεία θεωρούνται:

  1. Η ακρίβεια της διατύπωσης, η σαφήνεια και η καθαρότητα, η μετρημένη χρήση των εκφραστικών τρόπων.
  2. Η συμφωνία του λόγου με τις απαιτήσεις του περιεχομένου.
  3. Η ομοιομορφία του λόγου σ’ ολόκληρη την έκθεση, που δείχνει  ότι οι διατυπωμένες σκέψεις είναι προσωπικό κτήμα του μαθητή.
  4. Ο λογικός, λεκτικός και εκφραστικός πλούτος.
  5. Τα στοιχεία μορφής στο σύνολο βαθμολογούνται λεπτομερώς από 0 έως 6 με τελική αναγωγή σύμφωνα με τον πίνακα από 0 έως  12/40.

Σφάλματα στην έκφραση θεωρούνται:

  1. Η εκφραστική ανακρίβεια, η ασάφεια και αοριστία, το σκοτεινό ύφος και ο επιφανειακός εκφραστικός πλούτος (βερμπαλισμός, κενολογία).
  2. Ο ιστορισμός, ο ρητορισμός, ο λογοτεχνισμός, η φλυαρία, η ωραιολογία.
  3. Η εκφραστική ανομοιομορφία.
  4. Η εκφραστική δυσκαμψία και φτώχεια, που συχνά συνοδεύεται από τη μονότονη επανάληψη λέξεων και εκφράσεων.
  5. Η απεραντολογία με τις φορτικές επαναλήψεις νοημάτων.
  6. Η ανάμειξη της δημοτικής και της καθαρεύουσας.
  7. Τα γραμματικά και συντακτικά λάθη. Η επισήμανσή τους πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τους κανόνες που περιέχουν τα σχολικά εγχειρίδια (Νεοελληνική Γραμματική, Συντακτικό της νέας ελληνικής).
  8. ΤΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΟΛΟΥ

Η προσπάθεια για αξιολόγηση της έκθεσης με την πρόσθεση των επιμέρους βαθμών μπορεί να μην ανταποκρίνεται στο αίτημα για δίκαιη βαθμολόγηση. Ο ίδιος ο διορθωτής αισθάνεται πολλές φορές την ανάγκη να δει το γραπτό στο σύνολό του.

Άλλωστε περιεχόμενο, σχέδιο και μορφή, ουσιαστικά δεν διαχωρίζονται. Γι’ αυτό καλό είναι η βαθμολογία να στηρίζεται στη θεώρηση του συνόλου σε συνδυασμό με την εκτίμηση των επιμέρους στοιχείων.

Με την ευκαιρία αυτή μπορεί ο διορθωτής να λάβει υπόψη του και τη γενική εικόνα του γραπτού.

Θετικά στοιχεία θεωρούνται:

Η ευανάγνωστη μορφή, το καθαρογραμμένο γραπτό, η ορθή χρήση των σημείων στίξης, η ορθή διάκριση παραγράφων.

Αρνητικά στοιχεία είναι:

Η ακαταστασία του γραπτού, η κακή χρήση της στίξης, η έλλειψη παραγράφων, οι συχνές διαγραφές λέξεων και φράσεων, οι μουντζούρες.

ΣΥΝΟΧΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ – ΠΩΣ ΕΠΙΤΥΓΧΑΝΕΤΑΙ

Με τον όρο «συνοχή» εννοούμε τη μορφική σύνδεση (εξωτερική) μεταξύ των προτάσεων ή των παραγράφων. Η συνοχή πραγματοποιείται με λέξεις ή φράσεις που «ενώνουν» (διαρθρώνουν) μικρότερα ή μεγαλύτερα τμήματα του λόγου: προτάσεις, περιόδους, παραγράφους, ενότητες.

Η συνοχή του κειμένου, δηλαδή η εξωτερική σύνδεση των νοημάτων σε επίπεδο μορφής (προτάσεων, περιόδων, παραγράφων, νοηματικών ενοτήτων) υλοποιείται με διάφορους τρόπους.

Με διαρθρωτικές λέξεις που μπορεί να δηλώνουν αντίθεση, επεξήγηση, χρονική σειρά, προσθήκη, έμφαση, παράδειγμα, επιβεβαίωση, όρο, αίτιο-αποτέλεσμα, συμπέρασμα, τρόπο, σκοπό, σύγκριση/διάζευξη, αναλογία/ομοιότητα, διαίρεση/ταξινόμηση, τοπική σειρά, απαρίθμηση επιχειρημάτων, προτροπή, σύνοψη/συμπέρασμα, διάρθρωση κειμένου.

Η συνοχή επιτυγχάνεται και με τους εξής  τρόπους :

  • με έμμεση αναφορά στην προηγούμενη παράγραφο η οποία γίνεται:
    1. με επανάληψη της τελευταίας ιδέας της προηγούμενης περιόδου ή παραγράφου
    2. με επανάληψη της κεντρικής ιδέας της προηγούμενης περιόδου ή παραγράφου
    3. με επανάληψη μιας λέξης ή φράσης της προηγούμενης περιόδου ή παραγράφου
    4. με παράλειψη μιας λέξης ή φράσης της προηγούμενης παραγράφου πχ. Ο καθηγητής μίλησε πολύ αυστηρά στους μαθητές. Προσπάθησε να τους δώσει να καταλάβουν το λάθος τους .
    5. με ερώτηση
  • με αντικατάσταση μιας λέξης με αντωνυμία (δεικτική ή αναφορική), με επιρρήματα (πχ. τοπικά, χρονικά, τροπικά) π.χ. Η Μαρία είπε στην Ελένη όλη την αλήθεια. Της εξήγησε ότι… (αντικατάσταση με αντωνυμία).
  • με επανάληψη μιας σημαντικής λέξης ή φράσης πχ. Ο καθηγητής μίλησε πολύ αυστηρά στους μαθητές. Προσπάθησε να τους δώσει να καταλάβουν το λάθος του
  • με τη χρήση μιας συνώνυμης λέξης ή φράσης Η μάχη τελείωσε γρήγορα. Η συμπλοκή κράτησε μόλις τρεις ώρες.

Τρόποι έναρξης μιας θεματικής περιόδου:

  • «Είναι γνωστό ότι…»
  • «Δεν υπάρχει αμφιβολία..»
  • «Είναι κοινά παραδεκτό..»
  • «Είναι γεγονός ότι…»
  • «Είναι ευρύτατα διαδεδομένη η άποψη….»
  • «Αποτελεί κοινό τόπο ότι ..»
  • «Είναι κοινός τόπος…»
  • «Κατά κοινή ομολογία…»
  • «Υποστηρίζεται συχνά ότι…»
  • «Λέγεται συχνά ότι…»

Συνδετικές λέξεις – φράσεις που συνδέουν τη θεματική πρόταση με τις λεπτομέρειες

  • «Ειδικότερα…»
  • «Πράγματι…»
  • «Πιο συγκεκριμένα…»
  • «Αναλυτικότερα…»
  • «Γι΄ αυτό λοιπόν…»
  • «Με άλλα λόγια…»
  • «Φυσικά…»
  • «Βέβαια…»
  • «Αναντίρρητα…»
  • «Έτσι..»
  • «Οπωσδήποτε…»
  • «Αρχικά…»
  • «Στην περίπτωση αυτή…»
  • «Αυτό ισχύει στο μέτρο που….»
  • «Είναι αλήθεια ότι…»
  • «Η διαπίστωση αυτή δεν αποτελεί λεκτική υπερβολή»
  • «Εκείνο που έχει ιδιαίτερη σημασία…»
  • «Με αφετηρία τη θέση αυτή…»
  • «Κατά συνέπεια είναι ανάγκη…»
  • «Σε μια τέτοια περίπτωση….»
  • «Στο πλαίσιο αυτό κατανοούμε…»
  • «Με δεδομένα τα παραπάνω δεν εκπλήσσει το γεγονός ότι…»

Ενδεικτικοί τρόποι έναρξης της περιόδου κατακλείδας

  • «Αβίαστα, λοιπόν, συνάγεται το συμπέρασμα…»
  • «Συνοψίζοντας μπορούμε να επισημάνουμε…»
  • «Γίνεται, επομένως, εύκολα αντιληπτό…»
  • «Εύκολα, λοιπόν, μπορεί ο καθένας να συμπεράνει…»
  • «Από όλα τα παραπάνω γίνεται φανερό…»
  • «Εύκολα, λοιπόν, οδηγούμαστε στο συμπέρασμα…»
  • «Συμπερασματικά, έχει καταστεί σαφές…»

Συμπληρωματικά όταν θέλουμε:

1) Να αποδείξουμε τις αιτίες – παράγοντες σε μια παράγραφο, μπορούμε, ενδεικτικά να χρησιμοποιήσουμε τους παρακάτω τρόπους:

  • Στη διαμόρφωση (του αρνητικού αυτού παράγοντα) σημαντικότατο ρόλο διαδραματίζει …
  • Τα βαθύτερα αίτια (της κοινωνικής αυτής μάστιγας) πρέπει να αναζητηθούν…
  • Το φαινόμενο αυτό συνδέεται άμεσα…
  • Αυτό που κυρίως ευθύνεται για την έξαρση…
  • Το πρόβλημα αυτό ανάγεται σε πολλά και σύνθετα αίτια…
  • Θα άξιζε όμως ν’ αναρωτηθεί κανείς σε ποιους λόγους οφείλεται…
  • Δεν πρόκειται , ωστόσο, ν’ ανακαλύψουμε τα πραγματικά αίτια του νοσηρού αυτού φαινομένου, αν δεν λάβουμε υπόψη…

2) Να οργανώσουμε παραγράφους, για να καταδείξουμε τη θετική ή αρνητική επίδραση ενός παράγοντα, ενδεικτικά μπορούμε να ξεκινήσουμε με τους παρακάτω τρόπους :

  • Όλα αυτά έχουν ως αποτέλεσμα…
  • Το ίδιο (θετικά ή αρνητικά) αντανακλά η ύπαρξη του παράγοντα (αυτού) στην
  • ατομική και κοινωνική ζωή…
  • Ανυπολόγιστες, όμως, είναι οι επιπτώσεις…
  • Στις (θετικές ή αρνητικές) επιπτώσεις συγκαταλέγονται…
  • Ένα άλλο σύμπτωμα, όχι αμελητέο, είναι και τούτο…

3) Να προτείνουμε τρόπους αντιμετώπισης ενός θετικού ή αρνητικού παράγοντα, μπορούμε να αξιοποιήσουμε τους παρακάτω τρόπους έναρξης :

  • Το νοσηρό αυτό φαινόμενο θα αντιμετωπισθεί ριζικά, αν…
  • Επιτακτική προβάλλει η ανάγκη της άμεσης δραστηριοποίησης…
  • Αποφασιστικής σημασίας κρίνεται η συμβολή…
  • Σημαντικός είναι ο ρόλος που μπορεί να διαδραματίσει…
  • Αμετάθετο χρέος έχουμε …
  • Χωρίς όμως την εκδήλωση της ατομικής και συλλογικής προσπάθειας η αντιμετώπιση του προβλήματος καθίσταται δυσχερής…

4) Ενδεικτικές χρηστικές φράσεις που μπορούν να λειτουργήσουν ως αρχή γενικά της παραγράφου, αλλά και ως μετάβαση μεταξύ των παραγράφων (εναρκτικές – μεταβατικές φράσεις) :

  • Είναι περιττό να τονιστεί …
  • Είναι απαραίτητο να επισημανθεί…
  • Ξεχωριστός λόγος, όμως, πρέπει να γίνει…
  • Είναι χρήσιμο να τονιστεί επίσης…
  • Είναι φανερό ότι…
  • Προχωρώντας διαπιστώνουμε ότι…
  • Ελάχιστοι θα μπορούσαν να αρνηθούν ότι…
  • Πολλοί θα συμφωνούσαν με την άποψη…
  • Επεκτείνοντας το συλλογισμό μας, θα λέγαμε…
  • Προβάλλει, όμως, στο σημείο αυτό μια βαρυσήμαντη αντίρρηση…

 

 

Μεσσιανισμός

Μεσσιανισμός: η πίστη των Εβραίων στη μελλοντική έλευση του Μεσσία, ο οποίος θα έσωζε τον εβραϊκό λαό. Κατ’ επέκταση η πίστη στον μελλοντικό ερχομό ενός μεσσία και γενικότερα ενός σωτήρα (λ.χ. στο πολιτικό ή εθνικό επίπεδο), δηλαδή σε ένα πρόσωπο με εξαιρετικές ικανότητες (χαρισματικό ηγέτη), το οποίο και θα λυτρώσει τον λαό ή το έθνος από τα προβλήματά του.

Ο μεσσιανισμός ως νοοτροπία χαρακτηρίζει περισσότερο τους ανθρώπους εκείνους που ζουν σε ανελεύθερες ή θεοκρατικές κοινωνίες, που δεν ενθαρρύνουν την ανάπτυξη ελεύθερου πνεύματος στους πολίτες∙ πνεύματος που θα τους επέτρεπε να αποδεσμευτούν από τη μοιρολατρική αντιμετώπιση της ζωής και να διεκδικήσουν πιο αποφασιστικό ρόλο στη διαμόρφωση της ακολουθούμενης πολιτικής και στη λήψη αποφάσεων. Ωστόσο, η ανησυχητική πτυχή του ζητήματος είναι πως πλέον παρατηρείται η εμφάνιση μιας ανάλογης νοοτροπίας ακόμη και σε δημοκρατικές πολιτείες, οι οποίες θα έπρεπε -λογικά- να γαλουχούν πολίτες με διαρκές και ενεργό ενδιαφέρον για τα πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα∙ πολίτες με αυξημένη πίστη στην αξία της προσωπικής τους συμμετοχής, και φυσικά πολίτες που δεν θα είχαν την ψευδαίσθηση πως το κράτος οφείλει να περιμένει και να προσδοκά ένα χαρισματικό ηγέτη για να λύσει τα όποια του προβλήματα.

Αίτια εμφάνισης του μεσσιανισμού

– Ο μεσσιανισμός συνδέεται κυρίως με τα ανελεύθερα ή θεοκρατικά καθεστώτα, τα οποία στην προσπάθειά τους να κάμψουν τις όποιες διαθέσεις αμφισβήτησης της εξουσίας, επιχειρούν να παρουσιάσουν τον εκάστοτε ηγέτη ως μοναδικά χαρισματικό ή εκλεκτό. Σε τέτοιου είδους καθεστώτα, ωστόσο, είναι ευκολότερη η ανάλογη χειραγώγηση των πολιτών, καθώς οι ελευθερίες είναι περιορισμένες και δεν δίνεται βήμα έκφρασης στις αντιτιθέμενες φωνές. Ενώ, η έλλειψη δημοκρατικής εμπειρίας, επιτρέπει την απρόσκοπτη αξιοποίηση κάθε πιθανού μηχανισμού προπαγάνδας, χωρίς να υπάρχει η δυνατότητα αντίδρασης από τη μεριά των πολιτών.

– Στις δημοκρατικές κοινωνίες, ωστόσο, η εμφάνιση του μεσσιανισμού συνδέεται με την ολοένα ενισχυόμενη τάση των πολιτών να μη συμμετέχουν ενεργά στις δημοκρατικές διαδικασίες, αφού σταδιακά έχουν χάσει την εμπιστοσύνη στη δυνατότητά τους να επηρεάζουν τις πολιτικές αποφάσεις και επιλογές. Οι πολίτες απογοητευμένοι από τη διαιώνιση των οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων, τείνουν να υιοθετούν μια μοιρολατρική στάση απέναντι στην πραγματικότητα που τους καθιστά παθητικούς και πειθήνιους δέκτες κάθε νέας εξέλιξης.

– Αντιστοίχως, η παρατεταμένη κρίση σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο, οδηγεί τους πολίτες σε μια απορριπτική στάση απέναντι στις υπάρχουσες και ήδη δοκιμασμένες πολιτικές δυνάμεις. Οι πολίτες αρχίζουν, δηλαδή, να πιστεύουν πως οι παλαιοί πολιτικοί δεν έχουν την ικανότητα, τις γνώσεις ή τη θέληση να επιλύσουν τα χρόνια προβλήματα, και στρέφονται έτσι προς νέα πρόσωπα, στα οποία εναποθέτουν όλες τους τις ελπίδες για την ύπαρξη μιας θεαματικής βελτίωσης. Παραγνωρίζοντας, βέβαια, το γεγονός πως χωρίς την ενεργή συμμετοχή και αποφασιστικότητα των ίδιων των πολιτών δεν μπορεί να προκύψει καμία «θαυματουργή» ή ανέλπιστη βελτίωση του οικονομικού κλίματος.

– Η απουσία ουσιαστικής παιδείας και η διαβρωτική μαζοποίηση έχουν οδηγήσει στη δημιουργία μιας μεγάλης ομάδας πολιτών που αδυνατούν να κατανοήσουν τη δύναμη που έχουν τα μέλη μιας κοινωνίας στον επηρεασμό και στη διαμόρφωση κάθε νέας πολιτικής εξέλιξης. Πρόκειται για πολίτες που περιμένουν επί της ουσίας κάποιον άλλον να τους υποδείξει ποιες θα πρέπει να είναι οι απόψεις τους και η στάση τους απέναντι στα πράγματα, χωρίς οι ίδιοι να είναι ικανοί να σχηματίσουν κατά τρόπο αυτόνομο μια άποψη για την τρέχουσα πολιτική κατάσταση. Τέτοιου είδους πολίτες είναι, εύλογα, εύκολο να καθοδηγηθούν προς μιας συγκεκριμένη πολιτική θέση, και ακόμη πιο εύκολο να εξωθηθούν στην ειδωλοποίηση και στην αποθέωση ενός πολιτικού προσώπου, το οποίο θα έχει υποτιθέμενα την ικανότητα να επιλύσει κάθε πιθανό πρόβλημα της χώρας.

– Οι πολίτες παρακολουθώντας τις τοπικές, αλλά και τις διεθνείς εξελίξεις, τείνουν να σχηματίσουν την εντύπωση πως όλες οι αλλαγές κι όλες οι δημιουργούμενες συνθήκες προκύπτουν βάσει κάποιου «κρυφού» σχεδιασμού από τα ισχυρά κράτη, τα οποία ενορχηστρώνουν κάθε πολιτική κίνηση και απόφαση των μικρότερων κρατών. Τους δημιουργείται, έτσι, η αίσθηση πως η δική τους δράση και η δική τους αντίληψη είναι χωρίς αξία, εφόσον όλα είναι ήδη αποφασισμένα και προκαθορισμένα. Αίσθηση που βυθίζει σε ακόμη μεγαλύτερη μοιρολατρία τους πολίτες και τους απογυμνώνει από κάθε διάθεση ουσιαστικής συμμετοχής στα πολιτικά δρώμενα του τόπου τους.

Συνέπειες του μεσσιανισμού

– Ο μεσσιανισμός αποτελεί σημαντικό πλήγμα για τη δημοκρατία, εφόσον ωθεί τους πολίτες στην άκριτη αποδοχή των υποσχέσεων -όσο υπερβολικές κι αν είναι αυτές- και των θέσεων που παρουσιάζει ένα πολιτικό πρόσωπο -ο ηγέτης μιας πολιτικής παράταξης-, με άμεσο αποτέλεσμα την εν λευκώ παραχώρηση της εξουσίας σε λαϊκιστές και δημαγωγούς. Οι πολίτες παραπλανούνται από τις τεχνικές του λαϊκισμού και πείθονται πως το εκάστοτε πολιτικό πρόσωπο είναι ο χαρισματικός εκείνος ηγέτης που θα επιλύσει διαμιάς τα χρόνια προβλήματα της χώρας, χωρίς καμία παραχώρηση σε ό,τι αφορά τα δικαιώματα και τις απαιτήσεις του λαού.

– Ο μεσσιανισμός οδηγεί στη δημιουργία κλίματος διαρκούς ανασφάλειας, στο πλαίσιο του οποίου οι πολίτες αισθάνονται αδύναμοι και ευάλωτοι, εφόσον θεωρούν πως οι ίδιοι δεν έχουν τη δύναμη να αλλάξουν τα πολιτικά δεδομένα, και πως όλα εξαρτώνται από τις αποφάσεις και τη δράση ενός και μόνο προσώπου. Οι πολίτες οδηγούνται, έτσι, στη μαζοποίηση και στη δραστική υποτίμηση της αξίας; που έχει στην πραγματικότητα η δική τους δράση και αντίληψη.

– Ο μεσσιανισμός οδηγεί τους πολίτες σε μια τελείως λανθασμένη εντύπωση πως είναι παράλληλα αδύναμοι και ανεύθυνοι. Οι πολίτες, δηλαδή, θεωρούν, όχι μόνο, πως δεν μπορούν επί της ουσίας να αλλάξουν τις πολιτικές και οικονομικές συνθήκες της χώρας, μα και συνάμα πως οι ίδιοι δεν έχουν καμία ευθύνη για τη διαιώνιση των προβλημάτων του κράτους. Πρόκειται, βέβαια, για μια πολλαπλώς επιζήμια κατάσταση, εφόσον αφενός εξωθεί τους πολίτες στην αδιαφορία, και τους καθιστά έτσι άβουλα υποχείρια, κι αφετέρου διότι τους απαλλάσσει από την τόσο αναγκαία αίσθηση ευθύνης, για τη σωστή λειτουργία της δημοκρατίας.

– Ο μεσσιανισμός οδηγεί τους πολιτικούς στο να υποτιμούν ολοένα και περισσότερο την αντίληψη των πολιτών, εφόσον διαπιστώνουν πως κάθε πολίτης είναι έτοιμος να αποθεώσει ένα πολιτικό πρόσωπο, αν η παρουσίαση και η προώθησή του γίνει με τον κατάλληλο τρόπο. Οι περισσότεροι πολίτες, άλλωστε, έχουν κουραστεί με τα συνεχή προβλήματα κι είναι πρόθυμοι έτσι να εθελοτυφλήσουν απέναντι στην πραγματικότητα, αν βρεθεί ένας πολιτικός να τους υποσχεθεί εύκολες και άμεσες λύσεις∙ έστω κι αν με μια πιο ψύχραιμη θεώρηση θα μπορούσαν να αντιληφθούν το ανυπόστατο των υποσχέσεων.

– Ο μεσσιανισμός τρέπει τους πολίτες σε φανατικούς οπαδούς του υποτιθέμενα χαρισματικού ηγέτη∙ σε οπαδούς έτοιμους να αποδεχτούν και να στηρίξουν οποιαδήποτε απόφασή του, έστω κι αν είναι καταφανώς λανθασμένη. Τους αποστερεί, επομένως, από την κριτική εκείνη θεώρηση της πραγματικότητας που επιτρέπει την ψύχραιμη και ρεαλιστική αποτίμηση των εκάστοτε συνθηκών. Κι ακόμη περισσότερο, τους αποστερεί από την κρίσιμη συνειδητοποίηση πως οι όποιες καίριες αλλαγές δεν επιτυγχάνονται χάρη στην αποφασιστικότητα και τη χαρισματική φύση του ενός, αλλά χάρη στη συλλογική προσπάθεια ενός ολόκληρου λαού που είναι πρόθυμος να τροποποιήσει συμπεριφορές του παρελθόντος και να αποδεχτεί νέους τρόπους λειτουργίας, προκειμένου το κράτος να είναι ικανό να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις μιας νέας πραγματικότητας.

Τρόποι αντιμετώπισης του μεσσιανισμού

– Οι πολίτες οφείλουν να αντιληφθούν πως σε μια δημοκρατική κοινωνία, όπου οι αποφάσεις και οι συνέπειες αυτών αφορούν όλα τα μέλη της πολιτείας, οι επιζητούμενες λύσεις μπορούν να προκύψουν μόνο ως αποτέλεσμα συλλογικής προσπάθειας και ευθύνης. Η προσδοκία πως ένας και μόνο άνθρωπος θα μπορέσει να αλλάξει τη ροή των πραγμάτων, είναι προφανώς αβάσιμη και δεν λαμβάνει υπόψη της το πλήθος των επιμέρους αλλαγών που πρέπει να επιτευχθούν, ώστε να προκύψει η δραστική μεταστροφή των οικονομικών, κοινωνικών και πολιτικών συνθηκών που θα επιτρέψουν τη γενικότερη βελτίωση της λειτουργίας του κράτους.

– Αποτελεί καίρια ευθύνη των φορέων εκπαίδευσης να αποτινάξουν από τους νέους ανθρώπους τις μοιρολατρικές αντιλήψεις και να τους εμφυσήσουν την εμπιστοσύνη στη δύναμη και στην αξία των δημοκρατικών διαδικασιών και της συλλογικής προσπάθειας.

– Κάθε νέος πολίτης, άλλωστε, θα πρέπει να είναι σε θέση να αποτιμά και να κρίνει τα δεδομένα της πολιτικής πραγματικότητας, ώστε να μην παρασύρεται από τους δημαγωγούς και από τα τεχνάσματα του λαϊκισμού.

– Θα πρέπει, συνάμα, να ενθαρρύνεται έγκαιρα η ενεργή συμμετοχή των νέων ανθρώπων στα πολιτικά και κοινωνικά δρώμενα, προκειμένου να αντιλαμβάνονται την ιδιαίτερη αξία που έχει η προσωπική τους θέση και δράση. Μια τέτοια δημοκρατική διαπαιδαγώγηση θα προφυλάσσει τους νέους από το ενδεχόμενο να υποτιμήσουν τη σημασία της προσωπικής τους άποψης και, φυσικά, από το ενδεχόμενο να αποδεχτούν τη μοιρολατρική θεώρηση του μεσσιανισμού.

– Οι δημοσιογράφοι οφείλουν να επισημαίνουν στους πολίτες τα φαινόμενα λαϊκισμού, όπως και το ανυπόστατο των πολιτικών υποσχέσεων, προκειμένου οι πολίτες να συνειδητοποιούν έγκαιρα τις απόπειρες χειραγώγησής τους.

Πηγή: https://latistor.blogspot.gr/2015/11/blog-post_25.html

 

Μεσσιανισμός: Κριτήριο Αξιολόγησης Γ΄ Λυκείου – «Μεσσιανισμός: Διαχρονικά επικίνδυνος»

Μεσσιανισμός: Διαχρονικά επικίνδυνος

Φαινόμενο ακραίο, σοβαρό και πολυσύνθετο, ο μεσσιανισμός, μαστίζει στις μέρες μας αρκετές, υπανάπτυκτες κυρίως, κοινωνίες. Πρόκειται για την προσδοκία ελεύσεως ενός σωτήρα, ο οποίος έχοντας έμφυτα ξεχωριστά χαρίσματα θα λυτρώσει το λαό ή το έθνος από τα προβλήματά του. Η προσδοκία αυτή δεσμεύει τους ανθρώπους στην παθητική παρακολούθηση των τεκταινομένων και υποθάλπει την κοινωνική αδιαφορία. Συνακόλουθα, συμβάλλει στη διάσπαση της κοινωνικής συνοχής και καθίσταται επιζήμια για την πολιτική και πολιτειακή λειτουργία.

Επιτακτική είναι η ανάγκη, λοιπόν, του επακριβούς προσδιορισμού των παραγόντων που ευνοούν την επικράτηση του μεσσιανισμού σε μια κοινωνία. Αρχικά, το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο που άμεσα συνεπάγεται και την πνευματική ισχνότητα ενός λαού τον ωθεί στην υιοθέτηση μεσσιανικών πεποιθήσεων. Οι πολίτες δεν έχουν ανεπτυγμένη κριτική ικανότητα, στερούνται γνώσεων και ορθού τρόπου σκέψης και ως απόρροια αυτών, εύκολα χειραγωγούνται και ετεροκατευθύνονται. Η ελλιπής μόρφωση τους καθιστά ευάλωτους σε κάθε μορφή υπολανθάνουσας εξωτερικής επίδρασης και ανίσχυρους να αντιδράσουν.

Επιπλέον, η διαμορφωμένη πραγματικότητα σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο είναι καθοριστικός παράγοντας για την εξάπλωση του μεσσιανισμού. Αυτό διαφαίνεται από το γεγονός ότι σε χώρες που βασιλεύει η φτώχεια, η εξαθλίωση, ο κοινωνικός αποκλεισμός και οι ανισότητες, ο ερχομός του σωτήρα-ηγέτη φαντάζει ως η μοναδική διέξοδος, η τελευταία ελπίδα για αλλαγή της κατάστασης, για την εξασφάλιση ενός καλύτερου μέλλοντος. Άλλωστε, η διαιώνιση των προβλημάτων μαρτυρά την ανικανότητα των κυβερνήσεων να δώσουν ένα τέλος στον πόνο, τη θλίψη και τη δυστυχία. Αυτός είναι και ο κύριος λόγος που το φαινόμενο του μεσσιανισμού κυριαρχεί στις χώρες του λεγόμενου Τρίτου Κόσμου.

Επιπρόσθετα, η αβουλία, η νωθρότητα, η ραθυμία στην οποία έχουν περιέλθει οι πολίτες προωθεί τη μεσσιανική αντίληψη. Οι άνθρωποι δεν μετέχουν πλέον στα κοινά με ζήλο, δυναμικότητα, αποφασιστικότητα, αλλά επιδεικνύουν μια μορφή έσχατης περιφρόνησης και αδιαφορίας για αυτά, στοιχείο που εκπηγάζει από την έλλειψη εμπιστοσύνης στις δικές τους δυνάμεις, στις δικές τους ικανότητες. Ο συμβιβασμός και η ενδοτικότητα είναι τα λογικά επακόλουθα, καθώς και η ελπίδα για την έλευση ενός Μεσσία που θα μεταβάλλει τα δεδομένα.

Ακόμη, την έξαρση του μεσσιανισμού πολλές φορές υποδαυλίζουν διάφορες εξωτερικές πηγές δύναμης και επιρροής, όπως τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και οι θρησκευτικές οργανώσεις. Αντικειμενικός σκοπός τους είναι η πόλωση και ο φανατισμός, η εμφύσηση ακραιφνών ιδεολογιών και πεποιθήσεων, στις οποίες εντάσσεται και ο μεσσιανισμός. Έτσι, ικανοποιούνται πληρέστερα και ασφαλέστερα τα συμφέροντα των δημαγωγών, οι βλέψεις, οι επιδιώξεις και οι προσδοκίες τους.

Θα ήταν παράλειψη εάν δεν επισημαίναμε πως πιθανό αίτιο για την εδραίωση του μεσσιανισμού σε μια κοινωνία αποτελεί η απουσία εθνικής ταυτότητας. Οι λαοί που δεν μεριμνούν για τη διαφύλαξη της εθνικής τους ακεραιότητας και τη συνέχιση της πολιτιστικής τους παράδοσης στηρίζονται σε σαθρά θεμέλια και ως συνέπεια ταλαντεύονται επικίνδυνα, έτσι ώστε να επιτάσσεται, τελικά, η καλλιέργεια της μεσσιανικής νοοτροπίας. Κατακριτέο, βέβαια, αλλά και αναπόφευκτη γι’ αυτούς τους λαούς.

Τέλος, πρέπει να τονίσουμε ότι η αρχηγική αυταρέσκεια, η πολιτική φιλοδοξία και η ιδιοτέλεια των αρχόντων της κάθε χώρας μπορεί να οδηγήσει στην εγκόλπωση της μεσσιανικής νοοτροπίας. Εξάλλου, η απογοήτευση από τις κυβερνητικές πολιτικές είναι συχνά τόσο μεγάλη που δεν αφήνει περιθώρια επιλογής.

Πηγή : Αλέξανδρος Ντάκας, geocities.com

Παρατηρήσεις

Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου (80- 100 λέξεις)

Μονάδες 25

Β. «Τέλος, πρέπει να τονίσουμε ότι . . . δεν αφήνει περιθώρια επιλογής». Πώς αντιλαμβάνεστε την παραπάνω θέση του συγγραφέα; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας σε μια παράγραφο 80 λέξεων.

Μονάδες 8

Β1. Εκκινώντας από την δεύτερη και μέχρι και την πέμπτη παράγραφο του κειμένου να εντοπίσετε πώς επιτυγχάνεται η νοηματική τους σύνδεση. Με ποιες λέξεις συμβαίνει αυτό; Να δικαιολογήσετε σε κάθε περίπτωση την απάντησή σας.

Μονάδες 10

Β2. Να εντοπίσετε την μέθοδο ανάπτυξης της πρώτης παραγράφου του κειμένου και να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.

Μονάδες 5

Β3. Ποιον ή ποιους τρόπους πειθούς χρησιμοποιεί ο συγγραφέας στο παρόν κείμενο; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.

Μονάδες 4

Β4. Δώστε έναν ακόμη τίτλο με σχόλιο στο κείμενο.

Μονάδες 2

Β5. Να δώσετε από ένα συνώνυμο για κάθε μία από τις παρακάτω λέξεις: πολυσύνθετο, επιτακτική, ετεροκατευθύνονται, υπολανθάνουσας, αβουλία, αναπόφευκτη.

Μονάδες 6

Παραγωγή Λόγου           

Γ. Στις μέρες μας όλο και συχνότερα αναπτύσσονται τάσεις μεσσιανισμού με απρόβλεπτες συνέπειες. Καλείστε σε ένα δοκίμιο αποδεικτικού χαρακτήρα να καταγράψετε τους λόγους που καθιστούν επικίνδυνη την τάση αυτή και στη συνέχεια να αναφερθείτε σε πιθανούς τρόπους εξάλειψης του φαινομένου. Το δοκίμιό σας να μην υπερβαίνει τις 500-600 λέξεις.

Μονάδες 40