Τα χαρακτηριστικά των Νεοελλήνων

Αρνητικές ποιότητες των Νεοελλήνων

– Οι πολίτες στην Ελλάδα δεν αντιλαμβάνονται πάντοτε τη διασύνδεση ανάμεσα στην υγιή ανάπτυξη του κράτους και τη δική τους ευημερία.

– Οι Νεοέλληνες παραμένουν απείθαρχοι απέναντι στους νόμους, καθώς γνωρίζουν πως τις περισσότερες φορές οι πολιτικοί θα υποχωρήσουν μπροστά στο ενδεχόμενο της λαϊκής δυσαρέσκειας και θα αλλάξουν όποιον νόμο δεν ευχαριστεί τους πολίτες.

– Οι Νεοέλληνες έχουν υιοθετήσει τη λογική της ήσσονος προσπάθειας και του κακώς εννοούμενου δημοσιοϋπαλληλικού τρόπου αντίληψης, αναζητώντας μια θέση εργασίας στον δημόσιο τομέα, που θα τους παρέχει υψηλή αμοιβή, χωρίς να απαιτείται από αυτούς ιδιαίτερος κόπος και πολύωρη απασχόληση (λογική που έχει οδηγήσει στη δημιουργία ενός παντελώς αναποτελεσματικού κρατικού μηχανισμού με πλήθος δημοσίων υπαλλήλων που αναζητούν τρόπους να εργαστούν όσο γίνεται λιγότερο).

– Οι Νεοέλληνες, σε μεγάλο ποσοστό, θεωρούν πως η «καλοπέραση» και ο πολυτελής ράθυμος βίος αποτελούν υπέρτατες αξίες.

– Πολλοί Νεοέλληνες τείνουν να αποθεώνουν πάρα πολλά στοιχεία ξένων από τον λεγόμενο δυτικό πολιτισμό και συχνά καταφεύγουν σ’ έναν άγονο μιμητισμό τους.

– Κύριο χαρακτηριστικό των Νεοελλήνων που γίνεται ολοένα και πιο αισθητό είναι η τάση τους να ενδίδουν στον λαϊκισμό των πολιτικών και να στηρίζουν με την ψήφο τους εκείνο το κόμμα που τους υπόσχεται τα περισσότερα.

– Οι Νεοέλληνες έχουν αφεθεί σ’ έναν τρόπο ζωής στον οποίο κυριαρχεί η ευκολία κι έχουν απομακρυνθεί από τις επιλογές εκείνες που οδηγούν στην πνευματική και ψυχική τους καλλιέργεια.

– Οι Νεοέλληνες έχουν αποκτήσει μια ιδιαιτέρως κακή νοοτροπία φθόνου.

– Οι Νεοέλληνες εντυπωσιάζονται από το υψηλό βιοτικό επίπεδο άλλων κρατών και επιθυμούν να έχουν ανάλογα προνόμια, χωρίς όμως να αναλογίζονται τον τρόπο ζωής ή το υψηλό κόστος ζωής εκεί.

– Οι Έλληνες ταλανίζονται διαχρονικά από τη διχόνοια που τους αποτρέπει από το να συσπειρωθούν και να διεκδικήσουν όλοι μαζί από κοινού τις αναγκαίες λύσεις για τα σημαντικά προβλήματα του τόπου.

Θετικές ποιότητες των Νεοελλήνων

– Οι Νεοέλληνες, όπως αυτό αποδεικνύεται από τις συνεχείς διακρίσεις όσων σταδιοδρομούν σε χώρες του εξωτερικού, έχουν και τη δυνατότητα και τη θέληση να εργαστούν σκληρά και να επιτύχουν σημαντικά πράγματα, αρκεί να τους δοθεί η ευκαιρία να δράσουν σ’ ένα οργανωμένο περιβάλλον.

– Οι πολίτες στην Ελλάδα διατηρούν ακόμη, και παρά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν καθημερινά, αυξημένο το αίσθημα του ανθρωπισμού και της φιλανθρωπίας.

– Οι πολίτες στην Ελλάδα, υπό την επίδραση πιθανώς του κλίματος, είναι άνθρωποι πρόσχαροι και κοινωνικοί· δίνουν ιδιαίτερη αξία στην έννοια της φιλίας και γνωρίζουν πώς να απολαμβάνουν την ομορφιά του ελληνικού χώρου.

– Οι πολίτες στην Ελλάδα είναι δημιουργικοί κι εφευρετικοί.

– Οι πολίτες στην Ελλάδα αγαπούν βαθιά την ελευθερία τους, όπως και τη δημοκρατία.

– Οι Έλληνες σέβονται και ακολουθούν σε μεγάλο βαθμό τις αρχές του χριστιανισμού.

Σύντμηση – διασκευή από το ιστολόγιο του Κ. Μάντη, latistor.blogspot.com

 

 

 

 

 

Βιογραφικά είδη: θεωρία, ασκήσεις από το βιβλίο του καθηγητή και απαντήσεις

Θεωρίαviografikaeidi-blyk

Έκθεση Β΄ Λυκείου : Βιογραφικά Είδη (Ασκήσεις από το Βιβλίο του Καθηγητή)

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΕΙΔΗ

0.1. Ερωτήσεις συνδυασμού αντικειμενικού τύπου και σύντομης απάντησης

0.1.1. Να επιβεβαιώσετε ή να απορρίψετε το περιεχόμενο των ακόλουθων ισχυρισμών και να διορθώσετε εκείνους που θεωρείτε λανθασμένους.

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

α) Ο βιογράφος είναι υποχρεωμένος να παραθέτει όλα τα στοιχεία που διαθέτει σχετικά με τη ζωή και το έργο του προσώπου που παρουσιάζει.

β)  Όλες οι γλωσσικές ποικιλίες είναι κατάλληλες για τα διάφορα βιογραφικά είδη.

γ)  Οι βιογραφίες αποτελούν ένα είδος αφήγησης.

δ)  Ένας θεατρικός συγγραφέας μπορεί να παρουσιάζει στοιχεία της δικής του ζωής μέσα από έναν ήρωά του.

ε)  Μια συστατική επιστολή μπορεί να έχει τον ίδιο πρακτικό σκοπό με ένα βιογραφικό σημείωμα.

στ)  Όλες οι βιογραφίες έχουν ένα στόχο: να παρουσιάσουν
τις θετικές πλευρές του βιογραφούμενου.

Διόρθωση: …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

0.1.2. Να προσδιορίσετε το βιογραφικό είδος στο οποίο ανήκει καθένα από τα ακόλουθα αποσπάσματα, αντιστοιχίζοντας τα δεδομένα της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β και σημειώνοντας την επιλογή σας στο κενό διάστημα που υπάρχει μπροστά από κάθε απόσπασμα της στήλης Α (ένα στοιχείο της στήλης Β περισσεύει). Να δικαιολογήσετε τις επιλογές σας.

Α Β
_ Α) Χιροσίμα, 6 Αυγούστου 1945

Ξαφνικά μια εκτυφλωτική λάμψη μ’ έκανε να τιναχτώ, το σπίτι μπροστά μας άρχισε να τρέμει και σε μερικά λεπτά σωριαζόταν σε ερείπια μέσα σ’ ένα σύννεφο από σκόνη

_ Β) Άμα είδαν αυτό το μαύρο πέλαγος ν’ ανεβαίνει ολοένα σαν φουσκοθαλασσιά, τα παλληκάρια του Παπαφλέσσα φοβήθηκαν.

-Εσείς έχετε άλογα -άρχισαν να μουρμουρίζουν- τα καβαλάτε ύστερα και φεύγετε!

Μόλις άκουσε τέτοιο λόγο ο Παπαφλέσσας, κράζει αμέσως το γραμματικό του και του λέει….

_ Γ) Έκατζα να φάγω ψωμί. Ήρθαν τέσσεροι αξιωματικοί Γάλλοι… Εκράτησα τους αξιωματικούς και φάγαμεν μαζί. Μου λένε: «Είστε πολλά ολίγοι και αυτηνοί πολλοί, οι Τούρκοι, και ταχτικοί·κι αυτήνη η θέση είναι αδύνατη. Έχει κανόνια ο Μπραϊμης και δεν θα βαστάξετε..

_ Δ) Κι ενώ ο πατέρας μου με βουρκωμένα μάτια, αναπολούσε νοσταλγικά τους παλιούς καιρούς, εγώ, που δεν μπορούσα να τον παρακολουθήσω στους συλλογισμούς του, κοίταζα το χορταριασμένο αλώνι, και πήγαινε ο νους μου στα παιδιά μου, στην τάξη μου. Όλος ο τόπος μέσα και γύρω στο αλώνι πλημμυρούσε βλάστηση. Παπαρούνες όσες θέλεις και μαργαρίτες άσπρες και κίτρινες.

_ Ε) Είναι στιγμές που σας νοσταλγώ με λαχτάρα, που θα ’θελα να περάσω μαζί σας λίγον καιρό. Η πατρίδα μου, ο όμορφος τόπος που είδα το φως, στέκει πάντα στη σκέψη μου το ίδιο λαγαρά και ξεκάθαρα, όπως όταν σας άφησα. Δυστυχώς ένας φθονερός δαίμονας, η κακή μου υγεία, ήρθε να μου χαλάσει τα σχέδια.

1. Μυθιστόρημα με αυτοβιογραφικά στοιχεία

2. Βιογραφία

3. Απομνημονεύματα

4. Ημερολόγιο

5. Επιστολή με αυτοβιο-γραφικά στοιχεία

6. Μυθιστορηματική βιογραφία

(Το Α΄ απόσπασμα είναι από το Ημερολόγιο της Χιροσίμα του Μισιχίκο Κασίγια, Ιστορία
Γ΄ Λυκείου, Ο.Ε.Δ.Β., σ. 264. Το Β΄ είναι από τα Ματωμένα Ράσα του Σ. Μελά, εκδ. Μπίρη, Αθήναι 1975, σ. 123. Το Γ΄ από τα Κ.Ν.Λ. Γ΄ Γυμνασίου, Ο.Ε.Δ.Β., σ. 95. Το Δ΄ από το
Γ΄ Χριστιανικό Παρθεναγωγείον της Έλλης Αλεξίου, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 1978, σ. 117. Τέλος, το Ε΄ είναι απόσπασμα από το βιβλίο Βίος του Μπετόβεν, του R. Rolland, εκδ. Ίκαρος, Αθήνα 1944, σ. 111.)

0.2. Ερωτήσεις αντικειμενικού τύπου

0.2.1. Να αναγνωρίσετε το είδος του κειμένου στο οποίο ανήκουν τα ακόλουθα αποσπάσματα, βρίσκοντας τις αντιστοιχίες ανάμεσα στα στοιχεία της στήλης Α και σ’ εκείνα της στήλης Β (ένα είδος περισσεύει) και σημειώνοντας τις επιλογές σας στα κενά δίπλα στα κεφαλαία γράμματα αρίθμησης των αποσπασμάτων. Έπειτα να διαβαθμίσετε τα κείμενα ανάλογα με τον βαθμό της «λογοτεχνικότητάς» τους, αρχίζοντας από εκείνο με τον ελάχιστο βαθμό.

Α Β
Α —

Κατά το διάστημα 1993-1997 εργάστηκα ως προγραμματιστής Η/Υ σε ιδιωτικό διαγνωστικό κέντρο. Από τότε μέχρι σήμερα εργάζομαι με μερική απασχόληση σε εκδοτικό οίκο, ενώ παράλληλα σπουδάζω Αγγλικά και Γαλλικά.

Β —

Έπεσε ξανά το βράδυ και η Πόλη βυθίστηκε μέσα στη γαλήνη. Γαλήνη που ταραζόταν πότε πότε από μιαν αστραπή και μια βροντή, που πρόδιναν ότι το θηρίο ζούσε πάντα, ότι πάντα την πολιορκούσε, ότι πάντα γύρευε τον αφανισμό της.

Γ —

Κι όσα σημειώνω τα σημειώνω γιατί δεν υποφέρνω να βλέπω το άδικο να πνίγει το δίκιον. Δια κείνο έμαθα γράμματα εις τα γεράματα και κάνω αυτό το γράψιμο το απελέκητο, ότι δεν είχα τον τρόπον όντας παιδί να σπουδάξω.

Δ —

Τρίτη 8 Μάη

Σήμερα η μέρα που τελείωσε ο πόλεμος… Δεν έχω κανένα αίσθημα το μόνο που με συγκίνησε το πρωί, κοιτάζοντας το δρόμο από το παράθυρο του σπιτιού μου, ένας τυφλός παίζοντας στη φυσαρμόνικά του τον Ύμνο, καθώς προχωρούσε σέρνοντας τα πόδια του.

α)  Ημερολόγιο

β)  Απομνημονεύματα

γ)  Συστατική

επιστολή

δ)  Μυθιστορηματική βιο-γραφία

ε)  Αυτοβιογραφικό σημείωμα

Διαβάθμιση ………………………………………………………..

(Το απόσπασμα Β προέρχεται από το βιβλίο του Κ. Κυριαζή Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, εκδ. Εστίας, Αθήνα 1991, σ. 179, το απόσπασμα Γ από τα απομνημονεύματα του Μακρυγιάννη και το Δ από τις Μέρες Ε΄ του Γιώργου Σεφέρη, Ίκαρος, Αθήνα 1986, σ. 16.)

0.2.2. Να συμπληρώσετε τον ακόλουθο πίνακα κατατάσσοντας τα βιογραφικά είδη που αναφέρονται στη σελίδα 71 του σχολικού σας εγχειριδίου, με κριτήρια:

α) τον ρόλο του συγγραφέα στα γεγονότα της αφήγησης (μετέχει – δεν μετέχει στα γεγονότα),

β) το αφηγηματικό τους περιεχόμενο (μόνο πραγματικά – πραγματικά και φανταστικά γεγονότα).

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ

Ο  ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ

ΕΙΔΗ

Πραγματικά

γεγονότα

Μετέχει στα γεγονότα

της αφήγησης

Πραγματικά

γεγονότα

Δεν μετέχει στα γεγονότα

της αφήγησης

Πραγματικά και φανταστικά

γεγονότα

Μετέχει στα  γεγονότα

της αφήγησης

Πραγματικά και φανταστικά

γεγονότα

Δεν μετέχει στα γεγονότα

της αφήγησης

0.2.3. Να αντιστοιχίσετε τα δεδομένα της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β, σημειώνοντας τις επιλογές σας στην παύλα μπροστά από κάθε βιογραφικό είδος της στήλης Α (περισσεύουν τρία στοιχεία της στήλης Β).

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ
ΕΙΔΟΣ
ΒΑΣΙΚΟΣ  ΣΚΟΠΟΣ
–  Συστατική
επιστολή–  Ημερολόγιο

– Απομνημονεύματα

–  Μυθιστορηματική βιογραφία

α) Να διδάξει, παρουσιάζοντας πρότυπα, υποδείγματα συμπεριφοράς.

β) Να τέρψει αισθητικά, συνδυάζοντας τη λογοτεχνικό-τητα με την ιστορία.

γ) Να παρουσιάσει τον απολογισμό της δράσης ενός ατόμου.

δ) Να βεβαιώσει αν ένα πρόσωπο διαθέτει ή όχι τα απαιτούμενα προσόντα για  το σκοπό που επιδιώκει.

ε) Να εκφράσει τεκμηριωμένα το θαυμασμό του συγγραφέα προς το πρόσωπο που παρουσιάζει.

στ)  Να πληροφορήσει συνοπτικά για τη ζωή και το έργο ενός προσώπου.

ζ)  Να διασώσει στη μνήμη του συντάκτη του σημαντικά προσωπικά γεγονότα, αλλά και γεγονότα ευρύτερου ενδιαφέροντος.

0.2.4. Να βρείτε σε ποιο βιογραφικό είδος ανήκουν τα παρακάτω αποσπάσματα και ποιο σκοπό υπηρετούν, αντιστοιχίζοντας τα δεδομένα της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β και Γ και γράφοντας τις επιλογές σας στα δύο κενά διαστήματα μπροστά από κάθε δεδομένο της στήλης Α. (Δύο στοιχεία στη στήλη Β και δύο στη στήλη Γ περισσεύουν.)

Α Β Γ
ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ

ΚΕΙΜΕΝΩΝ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ

ΕΙΔΟΣ

ΣΚΟΠΟΣ
– – Α) Σάββατο, 5 Δεκεμβρίου 1920

Έγινε το δημοψήφισμα με μόνους ελεγκτάς τους κυβερνητικούς και έρχεται αύριο ο βασιλιάς Κωνσταντίνος…

Εδώ στας Αθήνας μαξιλάρωσαν στο θέατρο έναν ανάπηρο, γιατί δεν σηκώθηκε αρκετά γρήγορα, όταν έπαιξαν το Γιο του Αετού. Σημειωτέον πως ο ανάπηρος αυτός είχε κομμένο το ένα πόδι ως απάνω.

-– Β) Στα πενήντα ένα του χρόνια, ο θεληματικός θρακιώτης έμπορος [Δανιηλόπουλος] ήταν πρόσφυγας για έβδομη φορά. Είχε χάσει, παιδί ακόμα, την πατρίδα του και την περιουσία του. Είχε αλλάξει δύο υπηκοότητες και δεκατρία επαγγέλματα. Είχε ζήσει τη θύελλα της ρωσικής επανάστασης, είχε επιζήσει δύο αυτοκρατοριών ου κατέρρευσαν, δύο παγκοσμίων πολέμων κι ενός κομμουνιστικού καθεστώτος. Οι δυσκολίες δεν τον τρόμαζαν. Δεν τον τρόμαξαν ποτέ. Είχε εμπιστοσύνη στα χέρια του, στο μυαλό του, στην πείρα του.

– – Γ) Έτυχε να επισκεφτώ ένα μικρότερο χωριό κι εκεί συνάντησα μερικές γυναίκες με πολύ βρώμικα φορέματα. Παρακάλεσα τη γυναίκα μου να τις ρωτήσει γιατί δεν ξέπλεναν τα ρούχα τους. Μια απ’ αυτές οδήγησε τη σύζυγό μου στην καλύβα της και της είπε: «Κοίταξε, δεν έχω ούτε ντουλάπια, ούτε σεντούκια για να φυλάω τα φορέματα. Το σαρί που φοράω είναι το μοναδικό που έχω, και πώς μπορώ να το πλύνω; Πες στο Μαχάτμα Γκάντι να μου δώσει ένα άλλο και σου υπόσχομαι να πλένομαι και να φορώ πάντα καθαρά φορέματα». Δυστυχώς η περίπτωση αυτή δεν αποτελούσε εξαίρεση, αλλά ήταν πολύ κοινή σε κάθε ινδικό χωριό. Χιλιάδες ινδών ζουν σε καλύβες χωρίς κανένα έπιπλο και δεν έχουν ούτε ένα φόρεμα ν’ αλλάξουν.

– – Δ) Τον Οκτώβρη έρχεται ο βαρώνος Πιερ ντε Κουμπερτέν. Οι πρώτοι Ολυμπιακοί Αγώνες θα γίνουν σε δυο χρόνια- ο βαρώνος είναι ανήσυχος: είναι η Ελλάδα έτοιμη; Μπορεί να αναλάβει την ευθύνη; Ύστερα το βλέμμα του Κουμπερτέν πέφτει στο τηλέφωνο που υπάρχει πάνω στο γραφείο του Τρικούπη.

– Έχετε τηλέφωνα στην Ελλάδα; λέει ξαφνιασμένος. Ο Τρικούπης χαμογελά:

– Απ’ εδώ και δύο χρόνια, λέει.

Ο Κουμπερτέν αναπνέει μ’ ανακούφιση.

– Ραντεβού, λοιπόν, στην Ολυμπιάδα του 1896 κύριε πρόεδρε!

1. Αυτοβιογραφία

2. Βιογραφικό σημείωμα

3. Ημερολόγιο

4. Βιογραφία

5. Μυθιστορηματική βιογραφία

6. Αυτοβιογραφικό σημείωμα

α) Να διατηρήσει στην προσωπική μνήμη σημαντικά καθημερινά γεγονότα που έχουν και εθνικό ενδιαφέρον.

β) Να αποδώσει ανάγλυφα τη ζωή και τη δράση του βιογραφούμενου προσώπου, χρησιμοποιώντας κοντά στα πραγματικά και φανταστικά γεγονότα.

γ) Να αναφέρει ο συντάκτης του με συντομία και σαφήνεια βασικά στοιχεία της δικής του ζωής και του έργου του.

δ) Να παράσχει μια συνοπτική πληροφόρηση για τη ζωή και το έργο ενός προσώπου σε ύφος τυπικό και επίσημο.

ε) Να αναφερθεί επιλεκτικά ο συγγραφέας σε σημαντικά γεγονότα της προσωπικής του ζωής, αποκαλύπτοντας συγχρόνως τα συναισθήματα και τις σκέψεις του γι’ αυτά.

στ) Να εκφράσει ο συγγραφέας το θαυμασμό του για ένα πρόσωπο, αναφέροντας χαρακτηριστικά γεγονότα της ζωής του προσώπου αυτού.

(Το πρώτο απόσπασμα, επιλεγμένα χωρία, προέρχεται από το Αρχείο της Π. Δέλτα, Ελευθέριος
Κ. Βενιζέλος. Ημερολόγιο- Αναμνήσεις- Μαρτυρίες- Αλληλογραφία, 
επιμέλεια Π. Α. Ζάννας, εκδ. Ερμής, Αθήνα 1983, σ. 73-75. Το δεύτερο απόσπασμα από το βιβλίο της Μαριάννας Κορομηλά, Ευτυχισμένος που έκανε το ταξίδι του Οδυσσέα, εκδ. Πολιτιστική Εταιρεία Πανόραμα, Αθήνα 1988, σ. 222. Το τρίτο απόσπασμα από το βιβλίο του Γκάντι, Αυτοβιογραφία, εκδ. Ιάμβλιχος, Αθήνα 1997, σ. 230. Το τέταρτο απόσπασμα, επιλεγμένα χωρία, από το βιβλίο του Φρέντυ Γερμανού, Γυναίκα από βελούδο, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 1999, σσ. 229-230.)

0.2.5. Να δηλώσετε σε ποιο βιογραφικό είδος ανήκουν τα παρακάτω αποσπάσματα, αντιστοιχίζοντας τα δεδομένα της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β (τρία στοιχεία στη στήλη Β περισσεύουν).

Α Β
1. Νέζερ Χριστόφορος (1889-1970). Ηθοποιός. Πρωταγωνιστής του Εθνικού Θεάτρου. Διακρίθηκε ιδιαίτερα στην ερμηνεία κλασικών κωμωδιών.

2. Εργάστηκα επί πέντε χρόνια στην εφημερίδα  ως λινοτύπης και άλλα δύο ως δημοσιογράφος κοντά στον Χρίστο Φιλιππόπουλο.

3. Το καλοκαίρι του 1890 πηγαίνει στη Σκιάθο, όπου ξαναβρίσκει τις παλιές αγάπες, τα προσκυνητάρια των παιδικών αναμνήσεων, και μαζεύει υλικό. Στα 1894, τον Απρίλη, ξαναπηγαίνει άρρωστος.

4. Τη ΙΑ΄ (11η ) του μηνός Μαρτίου, μνήμη του Αγίου Πατρός ημών Σωφρονίου, Αρχιεπισκόπου Ιεροσολύμων. Σωφρόνιος ο εν Αγίοις Πατήρ ημών εγεννήθη εις την Δαμασκόν περί το έτος φπ΄ (580) από Χριστού υπό γονέων ευσεβών…

5.  Η γλωσσομάθειά του, σε συνδυασμό με την ευφράδεια αλλά και τη νηφαλιότητα του χαρακτήρα του, τον καθιστούν ιδιαίτερα κατάλληλο για δημόσιες σχέσεις και, γενικά, για επικοινωνία με το κοινό.

6.  Τη διαδρομή από το Τσάγεζι προς τα Στενά της Πέτρας είχαμε την υποχρέωση να την κάνωμε σε 24 ώρες και με φόρτο τουλάχιστον 30 οκάδων. Κουβαλούσαμε στην πλάτη 2 χειροβομβίδες, τη μια μιας οκάς και την άλλη δύο οκάδων, κατάλληλες για ανατίναξι δημοσίων έργων, επιπλέον 350 φυσίγγια, εφεδρικές τροφές 3 ημερών, καθώς και το ρουχισμό μας.

α) Βιογραφία

β) Συναξάρι

γ) Βιογραφικό

σημείωμα

δ) Μυθιστορηματική βιογραφία

ε) Συστατική

επιστολή

στ) Ημερολόγιο

ζ) Αυτοβιογραφία

η) Απομνημονεύματα

θ) Αυτοβιογραφικό σημείωμα

Αντιστοίχιση: …………………………………………………………………………………..

(Το 1ο απόσπασμα προέρχεται από το Επίτομον Πάπυρος-Λαρούς, εκδ. Πάπυρος, Αθήνα 1972, σ. 649. Το 3ο από τα «Άπαντα» του Α. Παπαδιαμάντη, εκδ. Γιοβάνη, Αθήνα 1965, τ. Α΄, σ. λε΄ της εισαγωγής του Γ. Βαλέτα. Το 4ο από το Μέγα Συναξαριστή της Ορθοδόξου Εκκλησίας, τ. Β, Αθήνα 1979, σ. 214 και το 6ο από το Μακεδονικός αγών- Απομνημονεύματα, εκδ. Ι.Μ.Χ.Α., Θεσσαλονίκη 1984.)

  1. ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ / ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΙΚΗ ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ

1.1. Ερώτηση συνδυασμού σύντομης απάντησης και ελεύθερης ανάπτυξης

Τα ακόλουθα αποσπάσματα είναι από το μυθιστόρημα της Διδώς Σωτηρίου «Οι Επισκέπτες», στο οποίο η συγγραφέας αφηγείται τη ζωή της Ελισάβετ Μουτζάν-Μαρτινέγκου.

Α. Κάθε απόσπασμα μπορεί να είναι για σας ενδιαφέρον, επειδή:

α) αποκρυπτογραφείτε μια ανθρώπινη προσωπικότητα,

β) αποκτάτε πραγματολογική γνώση της εποχής,

γ) ικανοποιείτε την περιέργειά σας,

δ) ανακαλύπτετε γενικότερα τον άνθρωπο, το συνάνθρωπό σας.

Να δικαιολογήσετε τις απαντήσεις σας

Β. Αντλώντας στοιχεία από τα κείμενα που διαβάσατε να ετοιμάσετε την προφορική σας εισήγηση (προσχεδιασμένος προφορικός λόγος) προς τους συμμαθητές σας, στην οποία με σύγκριση και αντίθεση παρουσιάζετε την κοινωνική θέση της γυναίκας άλλοτε και σήμερα.

Α) Πόσο θα ήθελα να ξαναζούσα, της είπε. Να γινόμουνα εσύ. Να πετούσα από το κορμί μου τούτα τα παλαιικά, ασφυχτικά ρούχα της δουλείας, να φόραγα τζην, ν’ αποχτούσα μια νέα αντίληψη ζωής. Ν’ αγωνίζομαι για ιδανικά με τα νιάτα της γενιάς σου. Να σπουδάζω σε πανεπιστήμια, να διαβάζω όσο θέλω, να γράφω έργα θεατρικά, μυθιστορήματα. Εγώ, όταν ζούσα, ήμουνα φιμωμένη. Ήθελα να μιλήσω και μου κλείναν το στόμα. Ήθελα να σκεφτώ και μου νέκρωναν τον εγκέφαλο. Ήθελα να δράσω και με δέναν χειροπόδαρα.

Δικαιολόγηση ………………………………………………………………………………………..

Β) Μέσα στη θλιβερή εκείνη φυλακή δεν άκουγες άλλο από αναστεναγμούς και δάκρυα. Κι όταν γύριζε ο πατέρας ποτέ του δεν εύρισκε να πει έναν καλό λόγο, πάντα διαταγές, σκέτες διαταγές κι απαγορεύσεις. Και ο θείος μου και ο αδελφός μου κανείς δε λογάριαζε τις γυναίκες σαν ανθρώπινα όντα. Δεν καταδέχονταν να συζητούν μαζί μας, δεν μας ενημέρωναν ποτέ για το τι σχεδίαζαν, πώς σκέπτονταν, τι εντυπώσεις είχαν από τα ταξίδια τους από τη ζωή την πολυτάραχη του νησιού μας. Ιδιαίτερα ο πατέρας μου, που σαν πολιτικός βρισκόταν στο επίκεντρο των γεγονότων. Για να είμαι ειλικρινής δεν ξέρω αν θα μου άρεσε ν’ ακούω το βίο και την πολιτεία του.

Δικαιολόγηση ………………………………………………………………………………………….

Γ) Από μικρό παιδί ένιωθα μια φλόγα να με καίει. Ήθελα να εκφραστώ, να γράψω. Πώς όμως; Γράμματα δεν ήξερα. Ως τα οχτώ μου χρόνια, όπως σου είπα, αγνοούσα κι αυτό το αλφάβητο. Κανείς από τους υπεύθυνους για την αγωγή μου δεν είχε τη διάθεση να ικανοποιήσει τη λαχτάρα που ένιωθα για τα γράμματα. Παρακάλεσα κάποτε την άλλη φυλακισμένη, τη μητέρα μου, να μου δείξει αυτή τα λίγα γραμματάκια που ήξερε. Η καημενούλα έκανε προσπάθεια ν’ ανταποκριθεί. Άρχισε από το «Άγιος ο θεός, άγιος ισχυρός…». Αυτό το ελάχιστο που μπόρεσε να μου δώσει το άρπαξα, και από τότε μόνη μου επιδόθηκα με το ζήλο εφευρέτη, γιατί πραγματικά εφεύρισκα όσα εκείνη δεν ήξερε να μου εξηγήσει. Αυτό ήταν το πρώτο μου ξεκίνημα μια και ο πατέρας μου και ο αδελφός μου που είχαν φοιτήσει στα μεγαλύτερα κολλέγια και πανεπιστήμια της Ευρώπης ούτε ήθελαν ούτε καταδέχονταν ν’ ασχοληθούν με τη μόρφωση ενός κοριτσιού. Τους φαινόταν ανήκουστο και επιζήμιο να γυρεύει γράμματα ένα κορίτσι. Έτσι τα διαβάσματα γίνονταν κρυφά σα να έκανα κάποια κακή πράξη.

Δικαιολόγηση ……………………………………………………………………………………….

Δ) Αυτή η τόσο θερμή προσήλωσή μου στο διάβασμα φυσικό ήταν να με κάνει να παραμελώ το μισητό εργόχειρο, πράγμα που δυσαρέστησε τη μητέρα και τη γιαγιά μου. Πού ακούστηκε κορίτσι να παρατάει το εργόχειρο για διαβάσματα! Όσο όμως εκείνες μ’ εμπόδιζαν, τόσο φούντωνε μέσα μου η φλόγα για μάθηση. Ήθελα να τους πω, τι κατάλαβαν αυτές που έμειναν τυφλές μέσα στο μαύρο σκοτάδι της αμάθειας. Μα πού να το αποτολμήσω… Εδώ δεν είπα κάτι πολύ πιο ανεκτό, «αφού δε μου φέρνετε δάσκαλο, αφήστε με τουλάχιστον να μελετάω μια δυο ώρες μοναχή μου».

Δικαιολόγηση………………………………………………………………………………………….

Ε) Αυτά ήταν τα πρώτα και τελευταία λόγια που προλάβαμε ν’ ανταλλάξουμε… Δεν ξέρω τι είναι ερωτική ευτυχία, μα νομίζω εκείνο το πρωί την είχα πλησιάσει. Όλο το απόγευμα και τη νύχτα μάτι δεν έκλεισα. Έκανα τα πιο τρελά όνειρα της ζωής μου, ακόμα και να φύγω μαζί του. Είχα την ελπίδα πως θα τον ξανάβλεπα για λίγες ακόμα μέρες. Όμως δεν εφάνηκε. Κι ούτε ποτέ τον ξανάειδα.

Δικαιολόγηση ……………………………………………………………………………………….

(Όλα τα αποσπάσματα, ελαφρώς συντομευμένα, προέρχονται από το βιβλίο της Διδώς Σωτηρίου Οι Επισκέπτες, εκδ. Κέδρος, Αθήνα 1982, σσ. 55, 60, 65, 67, 86 αντιστοίχως.)

 1.2. Ερώτηση σύντομης απάντησης

Αφού διαβάσετε προσεκτικά τα ακόλουθα αποσπάσματα

α) να δηλώσετε το βιογραφικό είδος (βιογραφία ή μυθιστορηματική βιογραφία) στο οποίο ανήκει το κάθε απόσπασμα,

β) να προσδιορίσετε τα κριτήρια με βάση τα οποία εντάξατε κάθε απόσπασμα στο συγκεκριμένο βιογραφικό είδος,

γ) με βάση τις παρατηρήσεις σας να συγκρίνετε τα δύο βιογραφικά είδη ως προς

  1. i)    το είδος του αφηγητή (μετέχει ή όχι στα αφηγούμενα γεγονότα) και την οπτική γωνία της αφήγησης (εσωτερική- μηδενική),
  2. ii)  τις προθέσεις των συγγραφέων των αποσπασμάτων αυτών (π.χ. να εκφράσουν θαυμασμό),

iii) τη γλωσσική ποικιλία που χρησιμοποιείται στα δύο βιογραφικά είδη.

Α.

Η σύναξη των πιστών διαλυόταν. Ο Φίλιππος επωφελήθηκε για να πάει κοντά της. Το βλέμμα του ήταν θερμό, η φωνή του λαχανιαστή.

– Το όνομά σου θυμίζει τη μυρτιά, που συμβολίζει την ομορφιά και τη νιότη, με τα πάντα πράσινα φύλλα της, τα λεπτά της άνθη και το γλυκό της άρωμα… Μόνο το χρυσάφι είναι αντάξιό σου, αφού είσαι γόνος του βασιλικού οίκου της Ηπείρου.

Και πρόσθεσε χωρίς περιστροφές

– Θέλεις να γίνεις μια μέρα βασίλισσα της Μακεδονίας;

Ύστερα, σίγουρος για τον εαυτό του, συνέχισε:

– Θ’ αρραβωνιαστούμε εδώ, στη Σαμοθράκη, όπως ο Κάδμος με την Αρμονία, και μετά θα σε πάω στο παλάτι μου στην Πέλλα. Σύμφωνα με το έθιμο, θ’ αλλάξεις όνομα … και ζωή.

Η φωνή του γλύκανε ξαφνικά.

– Το βρήκα! Θα έχεις ένα όνομα που καμιά δεν το ’χε πριν από σένα, όνομα που θα το δημιουργήσω ειδικά για να σε τιμήσω… και θα ’ναι αντάξιο μιας βασίλισσας!

Ανασηκώθηκε και ανήγγειλε επίσημα:

– Στο εξής, θα ονομάζεσαι Ολυμπιάδα, «αυτή που κατοικεί στον Όλυμπο». Το θεϊκό σου παράστημα, τα σμαραγδένια μάτια σου, η λιονταρίσια χαίτη… Ακριβώς στα μέτρα σου! Ελπίζω πως θα με δεχτείς δίπλα σου, όπως πρέπει σ’ ένα θεό!

(Daniele Calvo Platero, Ολυμπιάδα, Η μητέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, εκδ. Νέα Σύνορα, Αθήνα 1991, αποσπάσματα από τις σελίδες 125-127.)

Β.

Η μεταπολεμική Ελλάδα υποδέχτηκε στο Λαύριο τους ρουμανοπρόσφυγες. Ο καταυλισμός είχε μόλις ετοιμαστεί. Μια σκηνή με τρία στρατιωτικά ράντζα περίμενε την τετραμελή οικογένεια του [Δανιηλόπουλου].

… Μόλις έβαλε ο Γιάνκος Δανιηλόπουλος την οικογένειά του στο σπίτι, αρχές του ’51, έφυγε για την Αθήνα να βρει δουλειά. Στο Λαύριο ανέλαβε η Ελένη, [η γυναίκα του]. Έπρεπε να φροντίζει κάθε μέρα για το νερό του σπιτιού κάνοντας ουρά στη βρύση, για το φαγητό της οικογένειας, κάνοντας ουρά στη διανομή του συσσιτίου, έπρεπε να πηγαίνει τη Χριστίνα στο σχολείο και να παρακολουθεί το Δεσποινάκι. Δυσκολίες, παιδικές αρρώστιες και κρύο. Πολύ κρύο. Πρώτη φορά έμενε μόνη της η Ελένη κι αποφάσισε να αντιδράσει στη μιζέρια με όλες τις δυνάμεις της…

Όταν γύρισε ο Γιάνκος βρήκε ένα νοικοκυριό απίστευτο. Με ψευτοπράγματα η Ελένη είχε ξαναστήσει το σπίτι.

(Μαριάννα Κορομηλά, Ευτυχισμένος που έκανε το ταξίδι του Οδυσσέα, εκδ. Πολιτιστική Εταιρεία «Πανόραμα», Αθήνα 1988, αποσπάσματα από τις σελίδες 223-224)

Γ.

Περνούσαν οι άρχοντες, προσκυνούσαν, φιλούσαν τα γόνατα του Φωκά, έλεγαν το «εις πολλούς και αγαθούς χρόνους» και η Θεοφανώ που καθόταν ακίνητη, ντυμένη μωβ χιτώνα πάνω από το μαύρο φόρεμά της, όπως ταίριαζε στο πρόσφατο πένθος της, κρατώντας στα χέρια της χρυσό κλαδί με μεγάλες μαργαρίτες, προσπαθούσε να κρατήσει τη σοβαρότητά της γιατί έτσι όπως ήταν ντυμένος ο Φωκάς, με το στέμμα και τα χρυσά του ρούχα, έμοιαζε περισσότερο παρά ποτέ, όπως πίστευε, με το αγρίμι που τον παρομοίαζε: την αρκούδα…

Τον κοιτούσε η Θεοφανώ και τα μάτια της σπίθιζαν λάμψεις γεμάτες ειρωνεία. Γελούσαν τα μάτια της, όμως το κορμί της ήταν ακίνητο σαν να ’ταν πέτρινο και το πρόσωπό της ολότελα ανέκφραστο, όπως το επέβαλλε η εθιμοτυπία, και μόνον όταν ο γιος της ο Βασίλειος που καθόταν δίπλα της ακίνητος, μουρμούρισε: «Κι εγώ θα γίνω Αυτοκράτορας, και μένα θα με ζητωκραυγάσει ο κόσμος», δεν μπόρεσε να κρύψει το χαμόγελο της μάνας που χαίρεται σαν ακούει το παιδί της να μιλάει για το μέλλον του και τις φιλοδοξίες του που είναι πάντοτε μεγάλες. Ψευτοχαμογέλασε και γύρισε στον Κωνσταντίνο που καθόταν αριστερά της. Είχε κουραστεί και με κόπο προσπαθούσε να κρατήσει ακίνητο το σωματάκι του.

(Κ. Δ. Κυριαζή, Θεοφανώ, εκδ. Βιβλιοπωλείον της «Εστίας», Αθήνα 1966, σ. 367, ελαφρά διασκευή)

1.3. Ερώτηση συνδυασμού αντικειμενικού τύπου και σύντομης απάντησης

Στα ακόλουθα αποσπάσματα ο Θουκυδίδης και ο Πλούταρχος σκιαγραφούν την προσωπικότητα και το έργο του Περικλή. Αφού τα διαβάσετε, να αναγνωρίσετε τον εκάστοτε σκοπό του συγγραφέα:

α) να εκφράσει συγκρατημένο θαυμασμό,

β) να δώσει αξιομνημόνευτο υλικό,

γ) να προκαλέσει συγκίνηση,

δ) να διδάξει.

Να σημειώσετε τις επιλογές σας στα αντίστοιχα πλαίσια και να τις δικαιολογήσετε.

Α) Ο Περικλής είχε αποκτήσει μεγάλη δύναμη με το προσωπικό του κύρος και τη διανοητική του ικανότητα και γιατί είχε αναδειχθεί ολοφάνερα ανώτερος από χρήματα. (Θουκυδίδης Β, κεφ.65, παράγραφος 8)

Δικαιολόγηση ………………………………………………………………………………….

Β) Αντίθετα, ας θυμηθούμε το Ζήνωνα που, όταν άκουε πολλούς να χαρακτη-ρίζουν τη σοβαρότητα του Περικλή σαν μεγαλομανία και αλαζονεία, τους συμβούλευε να έχουν και αυτοί μια τέτοια μεγαλομανία, γιατί και η προσποίηση ακόμη μιας καλής διαγωγής γεννά σιγά σιγά και χωρίς να το καταλάβει κανείς, το ζήλο και τη συνήθεια του καλού. (Πλούταρχος, Βίοι  Παράλληλοι, Περικλής, κεφ. 5 παρ. 3)

Δικαιολόγηση ………………………………………………………………………………….

Γ) Ο Περικλής όμως ήθελε και ο εργατικός λαός που δεν έπαιρνε μέρος στις εκστρατείες να μη στερείται και αυτός από κάθε χρηματική πρόσοδο ούτε όμως να την παίρνει μένοντας άνεργος και οκνηρός… Έτσι δημιούργησε έναν μεγάλο κύκλο εργασιών: ως πρώτα υλικά έπρεπε να χρησιμοποιούν λιθάρι, χαλκό, ελεφαντόδοντο, χρυσάφι, έβενο, ξύλο κυπαρισσιού και άλλα. Οι τεχνίτες που θα τα χρησιμοποιούσαν και θα τα κατεργάζονταν ήταν ξυλουργοί, γλύπτες χαλκουργοί, μαρμαράδες, επιχρυσωτές, ελεφαντουργοί, ζωγράφοι κοσμηματογράφοι, τορνευτές. (Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Περικλής, Κεφ. 12, παρ. 5 & 6)

Δικαιολόγηση ………………………………………………………………………………….

Δ) Και ποτέ δεν τον είδε κανείς να κλαίει … ώσπου τέλος έχασε και το παιδί του, τον Πάραλο, το μόνο που του είχε απομείνει από τα γνήσια παιδιά του. Τότε λύγισε πια. Προσπαθούσε να συγκρατήσει το συνηθισμένο γαλήνιο ύφος του και να διατηρήσει την αξιοπρέπειά του, μα, όταν πλησίασε για να αποθέσει πάνω στο νεκρό παιδί του ένα στεφάνι και το αντίκρυσε, νικήθηκε από τη συμφορά· ξέσπασε σε λυγμούς και έχυσε άφθονα δάκρυα, πράγμα που δεν είχε κάνει ποτέ σε όλη του τη ζωή ως τότε.

(Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Κεφ. 36 παρ. 8-9)

Δικαιολόγηση ………………………………………………………………………………….

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ στις ασκήσεις 0.1.1. έως και 0.2.5. (στις μισές – 4 πρώτες σελίδες Α4)

0.1.1. α.Λ, β.Λ, γ., δ. και ε. Σ, στ. Λ

0.1.2. Α.4, Β.6, Γ.3, Δ.1, Ε.5

0.2.1. Α.ε, Β.δ, Γ.β και Δ.α. Διαβάθμιση: Α, Δ, Γ, Β.

0.2.2. Με τη σειρά που πρέπει να γραφούν στην 3η στήλη, ένα σε κάθε σειρά: αυτοβιογραφία, βιογραφία, μυθιστόρημα με αυτοβιογραφικά στοιχεία, μυθιστορηματική βιογραφία.

0.2.3. δ, ζ, β, γ.

0.2.4. 3 α-Α, 4 στ-Β, 1 ε-Γ, 5 β-Δ

0.2.5. 1.α, 2.γ, 3.δ, 4.β, 5.ε και 6.η

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, Κεφάλαιο 6ο, Ενότητα 2η, υποκεφάλαια 3, 4 (σελ. 153-155): ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΕΡΩΤ. ΒΙΒΛΙΟΥ 1, 3, 5 και 6 σελ. 158

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1, 3, 5 & 6 (σ. 158) ΜΕ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

  1. Με ποια έννοια και σε ποιο βαθμό πιστεύετε πως θα μπορούσε να θεωρηθεί ελεύθερος ο ενάρετος άνθρωπος ο οποίος, κατά τους στωικούς ζει, τελικά, σύμφωνα με τη φύση;

aurelius76.jpg

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Ο άνθρωπος που ζει σύμφωνα με τον ορθό λόγο «ὁμολογουμένως τῷ λόγῳ», και «κατά φύσιν» ωθεί στο «κατ’ ἀρετήν ζῆν». Η Αρετή είναι το μόνο αγαθό από το οποίο εξαρτάται η Ευημερία. Επομένως, καθετί άλλο στερείται αξίας, είναι, δηλαδή, αδιάφορο. Με το να είναι ο άνθρωπος σε αρμονία με το Σύμπαν, μετέχει του λόγου και της σοφίας του. Η βλαπτική μας συμπεριφορά προς τους άλλους για ίδιον όφελος, υπονομεύει την ίδια τη φύση μας. Ο στωικός δεν αρνείται τον κόσμο αλλά και δεν εξαρτάται από αυτόν. Απλά ζει με α π ά θ ε ι α και α τ α ρ α ξ ί α. Σύμφωνα με τους στωικούς, οι άνθρωποι συνδέονται μεταξύ τους μέσω της λογικής φύσης τους η οποία είναι κοινή. Η αγάπη για την πατρίδα είναι το πρώτο βήμα της αγάπης για τη μεγάλη πατρίδα όλων μας, την «Κοσμόπολιν» της ανθρωπότητας και του Σύμπαντος που κυβερνάται από αιώνιους και αμετάβλητους φυσικούς νόμους. Ένας τεράστιος αριθμός πραγμάτων που οι άνθρωποι αποδέχονται από ένστικτο, μπορεί να αποδειχθεί και με τη Λογική. Η δικαιοσύνη είναι θέμα όχι άποψης αλλά φύσης ενώ ο βίος καθορίζεται από την Ειμαρμένη. Η Ειμαρμένη είναι ο λόγος που ενυπάρχει στα πάντα και μπορεί να καθορίζει ποιες δυνατές εξελίξεις -σύμφωνα πάντα με τις προϋποθέσεις που υπάρχουν- μπορεί να έχει ένα φυσικό γεγονός ή φαινόμενο. Επομένως, η ειμαρμένη είναι η αρχή της αιτιότητας που μας γνωστοποιεί τις δυνατές επιλογές που έχουμε από τη φύση. Από τη στιγμή που μπορούμε να επιλέξουμε τη συμπεριφορά μας τότε είμαστε πραγματικά ελεύθεροι. Συμπέρασμα: Ελευθερία είναι η δυνατότητα να επιλέγει κάποιος τον τρόπο της ζωής του και να αυτοκαθορίζεται με βάση την αρχή της αιτιότητας. Ὁμολογουμένως τῷ λόγῳ > ὁμολογουμένως τῇ φύσει. Ο λόγος είναι μέρος του κοσμικού λόγου.

  1. α. Υπάρχει απόλυτη ελευθερία; β. Επιλέγουμε αυτό που είναι σύμφωνο με τη φύση και την επιθυμία μας ή εκείνο που υπαγορεύει το καθήκον μας; γ. Είναι όλες οι πράξεις μας ελεύθερες και δικές μας επιλογές; δ. Σε ποιο βαθμό θα μπορούσαμε να συμφωνήσουμε με τον Καντ ο οποίος πιστεύει ότι η υποταγή στον ηθικό νόμο μας απελευθερώνει από τις ανορθόλογες επιθυμίες μας; Απαντήστε στα παραπάνω ερωτήματα, κατά την κρίση σας, δίνοντας συγκεκριμένα παραδείγματα από την καθημερινή ζωή που θα στηρίζουν την άποψή σας.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

α. Η ελευθερία μας είναι σχετική. Περιορίζεται ώστε να παραχωρήσει χώρο ελεύθερο και στους συνανθρώπους μας ανάλογα με τις ανάγκες τους. Υπάρχουν, ωστόσο, πραγματικές δουλείες, όπως είναι η δουλεία των ενστίκτων αλλά και η δουλεία των διάφορων έξωθεν καταναγκασμών του κοινωνικού μας περιβάλλοντος.

β. Προσπαθούμε να εναρμονίσουμε αυτό που είναι σύμφωνο με τη φύση και την επιθυμία μας με εκείνο που υπαγορεύει το καθήκον μας. Αυτό ωφελεί και την κοινωνία, όταν αποτελείται από άτομα ευτυχισμένα χωρίς όμως να παρακάμπτουν και το καθήκον τους στο κοινωνικό σύνολο.

γ. Δεν είναι όλες οι πράξεις μας ελεύθερες και δικές μας επιλογές, γιατί τότε θα αντιμετωπίζαμε με αλαζονεία τους συνανθρώπους μας και θα παρεμποδίζαμε την ελευθερία και τις επιλογές των άλλων.

δ. Η υποταγή στον ηθικό νόμο δεν μπορεί να παρακάμπτει και το συναίσθημα. Πρέπει να εναρμονίζεται η λογική με την ψυχοσυναισθηματική κατάσταση ώστε ο άνθρωπος να μην είναι μόνο ένα ορθολογικό ον χωρίς ψυχή. Η προτεσταντική ηθική δεν εναρμονίζεται με την ψυχοσύνθεση των λαών της Μεσογείου που έχουν άλλη βιοθεωρία και στους οποίους το συναίσθημα μπορεί να υπερκαλύπτει τη λογική. Ο μετριασμός του συναισθήματος επιτυγχάνεται μέσω της παιδείας και της εκπαίδευσης.

f57363d1-69f8-47f6-801d-88b73ad69f93_3.jpg

Συμπέρασμα: Ο άνθρωπος προσαρμόζεται στους φυσικούς και θετούς νόμους πάντα με κριτήριο ότι είναι αυτοσκοπός και όχι μέσον για την επιτέλεση αλλότριων σκοπών.

  1. Πώς πιστεύετε ότι μπορεί ο άνθρωπος να ξεπεράσει τις εγωϊστικές του τάσεις; Πώς θα μπορούσε να καλλιεργήσει τα κατάλληλα συναισθήματα προς τους συνανθρώπους του, ώστε να συμπεριφέρεται κατά το δυνατόν αλτρουιστικά;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Η σκέψη του θανάτου και του πεπερασμένου της ανθρώπινης ζωής απομακρύνει τον άνθρωπο από τον εγωκεντρισμό του. Η έξη σε μορφές συμπεριφοράς που αποδεικνύουν έμπρακτα, και όχι μόνο ψυχοσυναισθηματικά, τη συμπόνοια του στο συνάνθρωπο, είναι ικανή να τον απομακρύνει από τον εγωιστικό μικρόκοσμό του. Αυτό μπορεί να γίνει μόνο με την ενσυναίσθηση που σημαίνει τη βαθύτερη επικοινωνία με τον άλλο μέσω συναισθηματικής ταύτισης ή βαθύτερης κατανόησης. Σύμφωνα με το Voltaire, η παρουσία του ανθρώπου είναι ένα απειροελάχιστο σημείο, η δε διάρκειά του μια στιγμή. Αν ο άνθρωπος έχει αυτό κατά νου, τότε θα ζει σαν η κάθε μέρα του να είναι η τελευταία. Και τότε θα τροποποιήσει και τη συμπεριφορά του και η συσσώρευση των υλικών αγαθών θα παύσει να αποτελεί το πρώτο του μέλημα.

  1. Ποια είναι κατά τον Hume (Παράθεμα 7, σ. 157, David Hume, Πραγματεία για την ανθρώπινη φύση) τα χαρακτηριστικά των δύο τύπων ελευθερίας που περιγράφει; Πώς νομίζετε ότι αντιμετωπίζουμε στην καθημερινή ζωή μια τέτοια διαφοροποίηση μορφών ελευθερίας;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Ο Hume διακρίνει δυο μορφές ελευθερίας: την ελευθερία της αυτενέργειας και την ελευθερία της αδιαφορίας. Η ελευθερία της αυτενέργειας αντιτίθεται στη βία και τον καταναγκασμό ενώ η ελευθερία της αδιαφορίας συνεπάγεται την άρνηση της αναγκαιότητας και των αιτιών. Η πρώτη είναι το είδος της δράσης που ενδιαφερόμαστε να διατηρήσουμε, οι σκέψεις μας στρέφονται πάντα προς αυτήν και συγχρόνως τη συγχέουμε με την άλλη. Και οι δυο δράσεις, όμως, προϋποθέτουν ελεύθερη βούληση. Επομένως, στην καθημερινή μας ζωή, πρέπει να εμβαθύνουμε στις αιτίες που μας αναγκάζουμε να ενεργούμε με τον ένα και όχι με τον άλλο τρόπο ώστε να δίνουμε θεωρητική υποστήριξη στις πράξεις μας και θεωρητική υποστήριξη. Αντίθετα, η αδράνεια οδηγεί στην αδιαφορία και αυτή, με τη σειρά της, στην αποτελμάτωση και την οπισθοδρόμηση.

Φιλοσοφία, Κεφ. 6ο, Ενότητα 2η, υποκεφάλαια 3, 4 (σελ. 153-155)

6ο κεφ. – ΗΘΙΚΗ: Προβολή παρουσίασης για τις ενότητες και τα υποκεφάλαια 2.2 και 2.3

3ο υποκεφάλαιο: Εγωιστικά τα κίνητρα της ανθρώπινης συμπεριφοράς;

Το βαθύτερο κίνητρο κάθε πράξης μας είναι η προσωπική μας ικανοποίηση (ακόμη κι όταν λ.χ. βοηθάμε έναν συνάνθρωπό μας).

Αντίλογος: αυτό που μας ωθεί σε μια αλτρουιστική πράξη μπορεί να είναι όντως η επίτευξη μιας κατάστασης που ωφελεί τους άλλους και όχι η ικανοποίηση την οποία προκαλεί σ’ εμάς.

Το  εγωιστικό στοιχείο δεν αποκλείει τη δυνατότητα ηθικής πράξης. Υπάρχει η δυνατότητα αλτρουιστικής συμπεριφοράς, που μας κάνει να εγκαταλείπουμε το στενά εννοούμενο συμφέρον μας για το καλό των άλλων (βλ. κείμ. 6, σελ. 157).

Η ηθική δεν απαιτεί κατ’ αρχήν εξαίρετες πράξεις αυτοθυσίας, αλλά σεβασμό στα βασικά δικαιώματα των άλλων και ακριβοδίκαιη, ισότιμη μεταχείριση.

4ο υποκεφάλαιο: Ελευθερία και ηθική υπευθυνότητα για τις πράξεις μας

Η ελευθερία έχει ιδιαίτερη σημασία για τους ηθικούς φιλοσόφους (βλ. κείμ. 7, σελ. 157).

Για τον Καντ οι ηθικές αρχές μας πηγάζουν αποκλειστικά από την αυτόνομη λειτουργία του ορθού λόγου και μας επιτρέπουν να ελέγχουμε τις τυφλές εσωτερικές παρορμήσεις μας.

Προϋπόθεση για να αναλάβουμε την ευθύνη των πράξεών μας είναι να ενεργούμε ελεύθερα.

Μήπως δεν είμαστε ποτέ αληθινά ελεύθεροι (άρα και υπεύθυνοι), διότι σε βαθύτερο επίπεδο οι ενέργειές μας καθορίζονται από δυνάμεις που δε μπορούμε να ελέγξουμε; (βλ. εικόνα σελ. 155).

Αρχή του ντετερμινισμού (αιτιοκρατίας)  (βλ. και γλωσσάρι):

Όλα τα συμβάντα στον κόσμο μας καθορίζονται αυστηρά από προηγούμενα συμβάντα, σύμφωνα με κάποιους (φυσικούς, βιολογικούς, ψυχολογικούς, ιστορικούς ή άλλους) αιτιακούς νόμους.

Αντίθετη θέση, ο ιντετερμινισμός, η πλήρης δηλαδή απουσία αιτιακού καθορισμού της βούλησης.

Ακόμα κι αν δεχτούμε ότι ισχύει ο ντετερμινισμός σε κάποιες ηπιότερες μορφές του, δεν αναιρείται η δυνατότητα που έχουμε να κρίνουμε την ηθική ποιότητα των αποφάσεων και των πράξεών μας (καταλογισμός ευθύνης).

  • Τι υποστηρίζει ο ντετερμινισμός και τι ο ιντετερμινισμός;

Ο ντετερμινισμός ή, αλλιώς, αιτιοκρατία υποστηρίζει ότι όλα τα συμβάντα στον κόσμο μας καθορίζονται αυστηρά από προηγούμενα συμβάντα, σύμφωνα με κάποιους (φυσικούς, βιολογικούς, ψυχολογικούς, κοινωνικούς, ιστορικούς ή άλλους) αιτιακούς νόμους, και ότι οι πράξεις μας δεν αποτελούν εξαίρεση.

Ο ιντετερμινισμός, υποστηρίζει την πλήρη  απουσία αιτιακού καθορισμού της βούλησης.

ΕΡΩΤΗΣΗ 5η (σελ. 158) για το υποκεφάλαιο 3, ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1η, 3η, 6η για το υποκεφάλαιο 4.

Φιλοσοφία – Κεφ. 6ο – Είδη ΗΘΙΚΩΝ θεωριών- Κατηγορική προσταγή (ΚΑΝΤ)- Η ηθική φιλοσοφία του ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ (η αρετή ως ευδαιμονία, μεσότης) – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ στις ερ. & στα θέματα για συζήτηση 2,3 της σελίδας 149

MILL.jpg

ΤΖΩΝ ΣΤΙΟΥΑΡΤ ΜΙΛ

Kant_Portrait.jpg

ΙΜΜΑΝΟΥΕΛ ΚΑΝΤ

aristotelhs.jpg

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ

 

ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΚΡΙΤΗΡΙΟΥ ΗΘΙΚΗΣ ΟΡΘΟΤΗΤΑΣ

1. Ηθικές θεωρίες

α. Ηδονισμού

Αρίστιππος ο Κυρηναίος: Η ουσία της ηθικότητας είναι η επιδίωξη της ηδονής. Επίκουρος: Προτρέπει να επιλέγονται οι ηδονές με βάση την ποιότητά τους. Θεωρία καθαρά ατομικιστική που αναπτύσσεται σε μια εποχή:

  • πολιτικής ανασφάλειας και
  • κοινωνικής διαφθοράς.

β. Ωφελιμισμού

με εκπρόσωπους:

  1. τον Τζέρεμυ Μπένθαμ και
  2. τον Τζον Στιούαρτ Μιλ

Οι ωφελιμιστές δέχονται ότι:

  • ηθικός σκοπός είναι η ικανοποίηση των επιθυμιών του ανθρώπου αλλά όταν πρόκειται για το σύνολο
  • ηθικός σκοπός είναι η εξασφάλιση μεγαλύτερης ευτυχίας για όσο το δυνατό μεγαλύτερο αριθμό ατόμων. Επομένως, μια πράξη εξαρτάται από το αποτέλεσμά της.

Αδυναμίες του ωφελιμισμού

  • Είναι δύσκολο να προβλεφθούν εκ των προτέρων όλες οι συνέπειες των ανθρώπινων πράξεων.
  • Παραμένει ασαφές και με ποια κριτήρια θα μετρηθεί η βλάβη ή ωφέλεια του κοινωνικού συνόλου.
  • Αποτιμάται η αξία της ανθρώπινης πράξης με ποσοτικά και όχι ποιοτικά δεδομένα, δηλαδή, ο σκοπός αγιάζει τα μέσα (μακιαβελισμός).

2.Θεμελιώδεις αρχές- απόλυτοι κανόνες των πράξεών μας – Θεωρία Ιμ. Καντ (18ος αι.)

Ιμάνουελ Καντ  Οι ηθικές κρίσεις μας πρέπει να έχουν καθολικό χαρακτήρα, να ισχύουν δηλαδή όχι μόνο για μία συγκεκριμένη περίπτωση, αλλά και για κάθε παρόμοια περίπτωση κατά την οποία ενεργεί ένα παρόμοιο υποκείμενο.

Κατηγορική προσταγή (κατηγορικός = απόλυτος, όχι υποθετικός)

Πρέπει το υποκείμενο της πράξης να θέλει ο γνώμονας (κανόνας) της πράξης του να ισχύει ως καθολικός νόμος.

«Μια ελεύθερη θέληση και μια θέληση κάτω από ηθικούς νόμους είναι ένα και το αυτό». ΚΑΝΤ

Εφαρμογή της αρχής αυτής στο παράδειγμα του εισαγωγικού κειμένου.

Διαφοροποίηση από τη θεωρία του ωφελιμισμού που εκτέθηκε στο προηγούμενο κεφάλαιο: δεν έχει σημασία τόσο ποια θα ήταν πράγματι η συνέπεια μιας ηθικά μη ορθής πράξης, αλλά μάλλον το ότι ένας ορθολογικός άνθρωπος δεν θα μπορούσε να θελήσει κάτι τέτοιο (βλ. κείμ. 3, σελ. 147).

Η κατηγορική προσταγή έχει κ α τ η γ ο ρ ι κ ό –δηλαδή α π ό λ υ τ ο και όχι υ π ο θ ε τ ι κ ό- χαρακτήρα. Πρέπει το υποκείμενο της πράξης να επιθυμεί ο γνώμονας (κανόνας) της πράξης του να ισχύει ως καθολικός νόμος αλλά και να τον απασχολούν τα αποτελέσματα της καθολικής συμμόρφωσης σε κάποιον κανόνα. Ο ηθικός νόμος εξασφαλίζει όχι μόνο την ικανότητά μας να συμβιώνουμε αρμονικά ως λογικά όντα, αλλά και την ελευθερία μας (    αυτοδέσμευση που επιβάλλει η ορθολογική και αυτόνομη βούλησή μας).

Αίτημα ισότιμου σεβασμού όλων των ανθρώπων

Πρέπει κάθε υποκείμενο να πράττει έτσι, ώστε να μεταχειρίζεται πάντοτε όλους τους άλλους ανθρώπους –όπως και τον εαυτό του- ως σκοπούς και όχι μόνο ως μέσα των πράξεών του (βλ. κείμ. 4, σελ. 157).

ΟΙ ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ ΤΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΓΗΣ

Η κατηγορική προσταγή μας λέει τι δεν πρέπει να κάνουμε. Δε μας λέει τι πρέπει να κάνουμε γιατί καταργεί όλα τα συναισθήματα ακόμα και τα πιο θετικά και συνδέει την ηθικότητα μόνο με τον ορθό λόγο. Μια τέτοια συμπεριφορά όμως είναι παγερά αδιάφορη. Για παράδειγμα, ένας πολίτης δε θέλει να επιδεικνύει την αλληλεγγύη του στους συμπολίτες του, επειδή υποστηρίζει ότι αυτό αποτελεί ευθύνη του κράτους, το οποίο άλλωστε τον φορολογεί και για την άσκηση κοινωνικής πολιτικής ή δε θεωρεί ότι είναι ηθικά επιβεβλημένο να βοηθάει τους συμπολίτες του, επειδή δεν είναι ορθολογικό να θέλει να ζει σε μια κοινωνία όπου δεν ισχύει ο κανόνας της αλληλοβοήθειας.

Κριτική της θεωρίας του Καντ

  • Δυσκολία προσδιορισμού των θετικών υποχρεώσεών μας.
  • Αυστηρότητα και ακαμψία της κατηγορικής προσταγής.
  • Παραγνωρισμός των θετικών ανθρώπινων συναισθημάτων ως ηθικών κινητρών 9βλ. την εικόνα της σελ. 143).

3.Σημασία του χαρακτήρα – ρόλος των ηθικών αρετών για την επίτευξη της ορθότητας της πράξης

Χαρακτήρας = συγκεκριμένες, σταθερές ιδιότητες του ανθρώπου, που τον βοηθούν να αποφασίζει και να πράττει.

Ηθικός είναι εκείνος που μπορεί κάθε φορά να κρίνει τι του επιτάσσει η έννοια του δικαίου, της εντιμότητας ή της γενναιοδωρίας. Οι εξαίρετες ιδιότητες του χαρακτήρα είναι αυτό που αποκαλούμε ηθικές αρετές.

Η ηθική αρετή, η οποία αξιοποιεί φυσικές μας προδιαθέσεις και καλλιεργείται με την κατάλληλη εκπαίδευση, μας επιτρέπει σε κάθε περίπτωση να πετύχουμε τη σωστή μεσότητα, τον μέσο όρο ανάμεσα σε υπερβολές και ελλείψεις (βλ. κειμ. 4, σελ. 148).

Η ΑΡΕΤΗ ΩΣ ΕΥΔΑΙΜΟΝΙΑ

Η αρετή, δηλαδή η τελειότητα, του ανθρώπου, είναι έννοια πολλαπλή, και συντίθεται από επιμέρους αρετές που ο Πλάτωνας όρισε ως:

  • σοφία, αρετή του νου,
  • σωφροσύνη, αρετή της επιθυμίας,
  • ανδρεία, αρετή της βούλησης,
  • δικαιοσύνη, αρετή που ενοποιεί τις άλλες τρεις και έχει κοινωνικό χαρακτήρα.

Επομένως η αρετή διδάσκεται και στόχος των φιλοσόφων είναι να κάνουν τους ανθρώπους ενάρετους, δηλαδή με συγκροτημένη προσωπικότητα, που να μπορεί να πράττει το καλό ως υπεύθυνο άτομο.

Για να ζούμε ηθικά προέχουν τα ερωτήματα:

– «πώς θα έπρεπε να ζω» και

– «τι άνθρωπος θα έπρεπε να είμαι»

και όχι:

– «ποιες είναι οι εντολές του ηθικού νόμου» ή

– «ποια βασική αρχή θα με βοηθήσει να επιλέξω συγκεκριμένους κανόνες συμπεριφοράς».

Έτσι, ηθικός είναι εκείνος που πράττει όπως πρέπει, όταν πρέπει και μπορεί να εξορθολογίσει καταστάσεις που εκ πρώτης όψεως φαίνονται ασυμβίβαστες. Οι εξαίρετες ιδιότητες του χαρακτήρα του συναποτελούν τις ηθικές αρετές.

Η ΑΡΕΤΗ ΩΣ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΠΡΑΞΗΣ

Κατά τον Αριστοτέλη,

  • η αρετή συνοδοιπορεί με την επιδίωξη της ευδαιμονίας, αλλά
  • η αρετή είναι ταυτόχρονα η δύναμη που κατευθύνει την πράξη. Αξιοποιεί τις φυσικές μας προδιαθέσεις που καλλιεργείται με την κατάλληλη εκπαίδευση.
  • Και επειδή η λογική σκέψη επιδιώκει πάντα τη συμμετρία και την ισορροπία, κάθε ενέργεια κατά λόγον είναι η δράση που ακολουθεί μια μέση οδό. Από την άποψη αυτή, κάθε ενέργεια κατ’ αρετήν είναι η συμπεριφορά που δε χαρακτηρίζεται ούτε από υπερβολή ούτε από έλλειψη. Η αρετή είναι έξις.
  • Ο άνθρωπος είναι φύσει επιδεκτικός προς την αρετή. Η έξη αυτή είναι προαιρετική, δηλαδή αποτέλεσμα επιλογής, γεγονός που της δίνει δυναμικότητα ενώ προϋποθέτει ελευθερία βούλησης. Το κριτήριο για τις επιλογές μας είναι η μεσότητα όπου τίποτα δεν πλεονάζει και τίποτα δε λείπει. Η μεσότητα βρίσκεται πάντα προς ημάς, δηλαδή σε αναλογία με τις ανάγκες του ανθρώπου, την κρίση και τη λογική του. Το ηθικό μοντέλο του συνετού και ενάρετου ανθρώπου μπορεί να μας φαίνεται κάπως αριστοκρατικό και περιοριστικό, αφού δεν είναι δυνατόν να επιτευχθεί από μεγάλο αριθμό ατόμων. Σύμφωνα πάντα με την αριστοτελική λογική, το μοντέλο αυτό δε θα μπορούσε να πραγματωθεί από τις γυναίκες και τους δούλους! Συμπερασματικά, οι αρετές χωρίς αρχές είναι τυφλές, ενώ οι αρχές χωρίς αρετές είναι αδρανείς.

ΟΙ ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ ΠΕΡΙ ΑΡΕΤΗΣ

Η θέση ότι η αρετή κατακτάται μέσω της γνώσης ελέγχεται ως μη αληθής σε όλες τις περιπτώσεις. Η θεωρία περί μεσότητας του Αριστοτέλη αυτοαναιρείται, επειδή προσλαμβάνει την έννοια της απόλυτης τελειότητας. Έχουν αλλάξει οι κανόνες του καλοῦ κἀγαθοῦ πολίτη.

Κριτική της θεωρίας του Αριστοτέλη

  • Δυσκολία εφαρμογής του ιδεώδους των αρχαιοελληνικών αρετών στη σημερινή εποχή λόγω της σύνδεσής του με το πρότυπο του «καλού καγαθού» πολίτη της αρχαιοελληνικής κοινωνίας.
  • Δυσκολία συσχετισμού της έννοιας της ευδαιμονίας με τον τρόπο ζωής του ανθρώπου του 21ου αιώνα.
  • Αριστοκρατικός και περιοριστικός χαρακτήρας του ηθικού προτύπου του συνετού και ενάρετου ανθρώπου, αφού δεν είναι δυνατόν να επιτευχθεί από μεγάλο αριθμό ανθρώπων.

Συμπέρασμα: οι αρετές πρέπει να θεωρηθούν συμπληρωματικές προς τις γενικές ηθικές αρχές για την πλήρη διασάφηση της έννοιας της ηθικότητας.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ, σ. 149

  1. Αν κρίνουμε τις πράξεις από τις συνέπειές τους και αν δεχόμαστε πως ορισμένες πράξεις -αν όχι όλες- έχουν «ανοιχτά» αποτελέσματα στο μέλλον, τότε από ποια χρονική στιγμή και μετά θα είμαστε σε θέση να αξιολογήσουμε το αν ήταν καλά ή κακά τα αποτελέσματα των κρινομένων πράξεων; Για παράδειγμα, αν προσπαθήσουμε να κρίνουμε ηθικά τις επανειλημμένες στρατιωτικές επεμβάσεις στο Ιράκ το 1991 και το 2004, πόσα χρόνια θα «’πρεπε να περιμένουμε» να σταθμίσουμε τις καλές ή τις κακές συνέπειες αυτών των επεμβάσεων; Αναπτύξτε τον προβληματισμό σας δείχνοντας τη δυσκολία τέτοιου είδους υπολογισμών στο χώρο της ηθικής.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Η πολιτική ηθική δεν έχει καμιά συνάφεια με την ατομική ηθική και με το κοινό περί δικαίου αίσθημα. Ένας πολιτικός υπολογίζει πολύ το πολιτικό κόστος που θα μπορούσε, ενδεχομένως να αποτελούσε ανάσχεση στους πολιτικούς του σχεδιασμούς αν περιερχόταν στο δίλημμα που θα αφορούσε στην εξυπηρέτηση κλειστών ομάδων πολιτών οι οποίοι προωθούν συμφέροντα προς όφελος δικό τους και σε βάρος του συνόλου του πληθυσμού. Αποτελούν ωστόσο μια σίγουρη εκλογική βάση που δε συμβαίνει στη δεύτερη περίπτωση. Καθώς ο πολιτικός περιβάλλεται από συμβούλους οι οποίοι του παρουσιάζουν την αλήθεια μέσα από μεγεθυντικό ή σμικρυντικό φακό, χάνει την ορατότητα της πραγματικής κατάστασης και προβαίνει σε λανθασμένους χειρισμούς. Εξάλλου τα κριτήρια ανάμεσα στον πολιτικό και το λαό είναι διαφορετικά επειδή ο πολιτικός πρέπει να κινηθεί με βάση το συμφέρον όλου του λαού ενώ οι ομάδες των πολιτών προτάσσουν τα ίδια συμφέροντα. Ο ηθικός πολιτικός πρέπει να συμβιβάσει δυο καταστάσεις που φαινομενικά φαίνονται ασυμβίβαστες και να κινηθεί σύμφωνα με το αρχαίο καί τοῦτο ποιεῖν κἀκεῖνο μη αφιέναι. Ύστερα κάθε πολιτική πράξη κρίνεται από το αποτέλεσμα υπό την προϋπόθεση ότι οι άνθρωποι δε θα αποτελέσουν το μέσον για πολιτικές κινήσεις αλλά θα είναι πάντα ο σκοπός, που δεν είναι παρά η βελτίωση της καθημερινότητάς τους βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα.

  1. Κάποιος άνθρωπος σπεύδει να βοηθήσει ένα φίλο του ο οποίος έχει παρανομήσει, ώστε να αποφύγει τη δίκαιη τιμωρία του, γιατί τον αγαπά και πιστεύει πως έχει το ηθικό καθήκον να του συμπαρασταθεί με αυτόν τον τρόπο. Πώς θα έκρινε ο Καντ την ηθική αυτής της έμπρακτης εκδήλωσης αγάπης; Εσείς τι θα κάνατε αν βρισκόσαστε ποτέ σε παρόμοια θέση;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Σύμφωνα με την κατηγορική προσταγή, δεν επιτρέπεται καμιάς μορφής συναισθηματικός διχασμός. Αντίθετα, κρίνουμε με βάση τον ορθό λόγο και λέμε ότι το αγαπημένο μας πρόσωπο δεν έπρεπε να παρανομήσει και, κατά συνέπεια, εμείς δε δικαιούμαστε, σε καμιά περίπτωση, να βοηθήσουμε. Ανάμεσα στα φιλικά μας αισθήματά και την αίσθηση του καθήκοντος υπερτερεί το δεύτερο. Η πράξη του αγαπημένου μας προσώπου αντιβαίνει στην κατηγορική προσταγή διότι δεν έδρασε με γνώμονα το καθήκον ώστε η επιλογή του να γίνει ένας  η θ ι κ ό ς καθολικός νόμος για την κοινότητα. Από την άλλη, εμείς βοηθώντας ένα άτομο που παρανόμησε, παραβιάζουμε την κατηγορική προσταγή. Όταν ανεχόμαστε και συγκαλύπτουμε αυτή τη συμπεριφορά, την καθιερώνουμε και έμμεσα την επιβάλλουμε ή την υποβάλλουμε στην κοινότητα γενικεύοντας την αδικία.

Συμπέρασμα: Ούτε το αγαπημένο μας πρόσωπο ενήργησε σύμφωνα με την κατηγορική προσταγή επειδή έχει παραβιάσει τον ηθικό νόμο αλλά ούτε και εμείς θα έχουμε ενεργήσει σύμφωνα με την κατηγορική προσταγή, αν τα αισθήματα υπερτερήσουν του καθήκοντος.

  1. Ένας πατέρας λέει στο παιδί του: «Δεν πρέπει να λες ψέματα». Με την ηθική αυτή πρόταση τι από τα παρακάτω μπορεί να θέλει να πετύχει;

α. Να πείσει το παιδί του ότι το ψέμα είναι μια εσφαλμένη πράξη;

β. Να του δώσει να καταλάβει ότι οι άλλοι άνθρωποι αποδοκιμάζουν το ψέμα;

γ. Να το αναγκάσει να αποδοκιμάσει τα ψέματα που είπε;

δ. Να το επηρεάσει, ώστε το παιδί να αλλάξει στάση απέναντι στους άλλους ανθρώπους;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Και οι τέσσερις απαντήσεις ισχύουν.

  • Το ψέμα είναι μια ηθικά εσφαλμένη στάση ζωής που μπορεί να γίνει έξη αν δεν αποδοκιμαστεί έγκαιρα.
  • Οι άλλοι άνθρωποι δεν ανέχονται το ψέμα επειδή αποσυντονίζει τη ζωή της κοινότητας, δηλαδή το ψέμα έχει ευρύτερες και βαθύτερες επιπτώσεις από εκείνες που αρχικά φαίνονται.
  • Το παιδί οφείλει να καταλάβει το λάθος του και να κάνει την αυτοκριτική του.
  • Ο σεβασμός απέναντι στους συνανθρώπους του απαιτεί και διαμόρφωση ανάλογης στάσης ώστε οι δικές του επιλογές να έχουν υιοθετηθεί και ως επιλογές της κοινότητας και μια τέτοια επιλογή δεν μπορεί, σε καμιά περίπτωση, να είναι το ψέμα.

Συμπέρασμα: Σύμφωνα με την κατηγορική προσταγή το ψέμα είναι αποδοκιμαστέο.

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ (σ. 149)

2. Ως προς τι νομίζετε ότι διαφέρει η αριστοτελική αντίληψη της ευδαιμονίας (πλήρης ανάπτυξη των ικανοτήτων, εξαίρετη κατάσταση των ψυχικών δυνάμεων) από την εναλλακτική σύγχρονη θεώρηση της ευτυχίας ως υποκειμενικής, έντονης αίσθησης ευφορίας;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Στην αρχαιότητα, ο πολίτης ολοκληρώνεται μέσα από το ρόλο του στην εφαρμογή της δημοκρατίας με άμεση εκπροσώπηση. Ο Αριστοτέλης εξετάζει πρώτα την ποιότητα της πόλης για να προβάλει, μετά, την ποιότητα του πολίτη. Μιλάμε όμως πάντα για μια επιλεκτική δημοκρατία που προσιδιάζει προς την αριστοκρατία, τη διακυβέρνηση των αρίστων.

Σήμερα, σε μια απρόσωπη δημοκρατία, όπου το άτομο εκπροσωπείται από πολιτικούς που δεν εμπιστεύεται, ενδιαφέρεται μόνο για τον εαυτό του. Στην πραγματικότητα, ποτέ και σε καμιά περίοδο οι λαοί δεν εμπιστεύτηκαν τις πολιτικές εξουσίες τις οποίες θεωρούσαν πάντα αναξιόπιστες. Ζούμε σε παγκοσμιοποιημένες κοινωνίες όπου οι οικονομολόγοι έχουν αντικαταστήσει τους πολιτικούς. Στον αστερισμό της κατανάλωσης και του ατομικισμού, το άτομο ενδιαφέρεται μόνο για την προσωπική του εξέλιξη αντί οποιουδήποτε τιμήματος.

 3. Αν εφαρμόσουμε την αριστοτελική αρχή της μεσότητας, ανάμεσα σε ποια άκρα κυμαίνονται οι αρετές:

  • α. της αυτοπεποίθησης,
  • β. του θάρρους,
  • γ. της γενναιοδωρίας,
  • δ. της φιλικότητας;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Τα άκρα:

  • α. της αυτοπεποίθησης είναι η αλαζονεία και η ανασφάλεια
  • β. του θάρρους είναι το θράσος και η δειλία
  • γ. της γενναιοδωρία είναι η σπατάλη και η φιλαργυρία
  • δ. της φιλικότητα είναι η εχθρότητα και η αδιαφορία.

ΤΑ ΕΙΔΗ ΠΡΟΛΟΓΟΥ (από το blog της κ. Γκορίδου Θ.)

 Η  δημιουργία του προλόγου συνήθως αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα αγκάθια για τους εξεταζόμενους μαθητές. Αυτό είναι φυσιολογικό καθώς δεν έχουν από την αρχή μια λογική, βάσει της οποίας θα ξεκινήσουν τη συγγραφή του προλόγου και κατά συνέπεια της έκθεσής τους. Αντίθετα, ξεκινούν με την προοπτική να γράψουν γρήγορα κάτι απλό, με το οποίο πρέπει απαραίτητα να ξεκινήσει το κείμενο.

Ο πρόλογος δεν είναι κάτι απλό για την έκθεση, μα ούτε είναι και κάτι δύσκολο και επίπονο. Το σπουδαιότερο από όλα είναι να κατανοήσει ο μαθητής ότι η εισαγωγή είναι το «κατώφλι» του κειμένου του, είναι η πρώτη εντύπωση που ο διορθωτής θα αποκομίσει από του γραπτό του. Με ένα καλό πρόλογο, και όταν λέμε καλό εννοούμε σύντομο, περιεκτικό, κατανοητό, εύστοχο ως προς τα ζητούμενα του θέματος και πάνω απ’ όλα πρωτότυπο, σίγουρα επικεντρώνουμε την προσοχή του διορθωτή στο γραπτό μας και διεγείρουμε την περιέργεια και τη θετική κατ’αρχή διάθεση του.

Στη συνέχεια δίνονται έξι διαφορετικές προτάσεις σύνταξης προλόγου βασισμένες η κάθε μία από αυτές και σε διαφορετική λογική. Δεν διεκδικούν σε καμία περίπτωση εύσημα, είναι όμως απλές προτάσεις, που στόχο έχουν να δώσουν στους υποψηφίους μια πρώτη ιδέα για το πώς πρέπει να σκέφτονται και να εργάζονται στην προσπάθειά τους να συντάξουν μια καλή εισαγωγή στο κείμενό τους.

ΘΕΜΑ : (Τα τελευταία χρόνια) Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα των σύγχρονων αναπτυγμένων κοινωνιών είναι η αποστροφή των νέων ανθρώπων προς την πολιτική. Αφού παρουσιάσετε τις αιτίες του φαινομένου να προτείνετε συγκεκριμένες διεξόδους για τον περιορισμό του ή την οριστική αντιμετώπιση του.

Βασική αρχή : Εντοπίζω πάντα την Κεντρική και τις Περιφερειακές Έννοιες. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό, παράλληλα με τον εντοπισμό των διαφόρων εννοιών του θέματος, να προσέξουμε ώστε να προσδιορίσουμε με την απαραίτητη ακρίβεια τα ζητούμενα και δεδομένα. Ακόμη κι αν κάτι τέτοιο φαντάζει εύκολο, ωστόσο υπάρχουν θέματα τα οποία αν και δεν είναι δύσκολα ως προς την ανάλυσή τους, παρουσιάζουν δυσκολίες σχετικά με την πλήρη κατανόηση των ζητουμένων.

Κεντρική έννοια : Αποστροφή προς την Πολιτική.

Περιφερειακές έννοιες :  α) Νέοι, β) Αποστροφή, γ) Πολιτική, δ) Κοινωνία

Έξι προτάσεις προλόγου: 

  1. Τονισμός :

 Επιλέγω μια από τις έννοιες του θέματος και την αναλύω ως προς τη σπουδαιότητα  ή τη σημαντικότητα της( θετική ή αρνητική), πάντα όμως σε σχέση με το θέμα .Δεν πρέπει ποτέ να μου διαφεύγει ότι οποιοδήποτε τύπο προλόγου και αν επιλέξω να συντάξω, στο τέλος του πάντα πρέπει με κάποιο τρόπο να παρουσιάζω το θέμα για το οποίο ακριβώς γράφω.

 π.χ. [νέοι] : Οι νέοι ανέκαθεν αποτελούσαν το πιο ζωντανό κομμάτι της κοινωνίας καθώς αυτοί επωμίζονται τη συνέχεια και την ανανέωση της.(εδώ τονίζεται η σπουδαιότητα των νέων ανθρώπων για μία κοινωνία)Σήμερα ωστόσο δείχνουν μια έντονη αποστροφή προς την πολιτική οργάνωση του τόπου τους, κάτι το οποίο αποτελεί έντονα ανησυχητικό φαινόμενο.(εδώ γίνεται η σύνδεση με το θέμα και τα ζητούμενά του)

  1. Επαναδιαπραγμάτευση :

Επαναλαμβάνω τα δεδομένα του θέματος αποφεύγοντας όσο μπορώ τις λεκτικές επαναλήψεις.

 π.χ. : Στο μεταίχμιο των δύο αιώνων ένας απ’ τους σημαντικότερους κινδύνους των δημοκρατικών πολιτευμάτων είναι η στάση των νέων, μια στάση απέχθειας και αποχής, προς την πολιτική.(εδώ ήδη έχουμε παρουσιάσει τα δεδομένα) Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα σοβαρό φαινόμενο για το οποίο μόνο αφού εντοπιστούν οι πραγματικές του αιτίες θα καταστεί δυνατή η εύρεση ουσιαστικής λύσης.

  1. Αντιθετικός :

 Αναλύω ως προς τη σπουδαιότητα – σημαντικότητά της (θετική ή αρνητική) την ακριβώς αντίθετη έννοια από την Κ.Ε. του θέματος. Στη συνέχεια συνδέω με το θέμα δίνοντας την αντίθεση μέσα στον πρόλογο.

Κ.Ε. = αποστροφή προς την πολιτική  

Συμμετοχή – Ενδιαφέρον για πολιτική.

 π.χ. : Το ενδιαφέρον για τα κοινά και η συμμετοχή σ’ αυτά ανέκαθεν αποτελούσαν τον ακρογωνιαίο λίθο της δημοκρατίας.(εδώ παρουσιάστηκε τονιζόμενη η αντίθετη έννοια από την κεντρική) Σήμερα, ωστόσο, το δημοκρατικό οικοδόμημα φαίνεται να κλονίζεται καθώς το σημαντικότερο κομμάτι των κοινωνιών, οι νέοι, αποστρέφεται την πολιτική και επιλέγει να παραμείνει αδρανές.(παρουσίαση της αντίθεσης με την Κ.Ε. του θέματος) Δυστυχώς αν δεν εντοπιστούν οι γενεσιουργές αιτίες του φαινομένου πολύ δύσκολα θα μπορέσει κανείς να προσδιορίσει με ακρίβεια τις λύσεις που θα το περιορίσουν.(σύνδεση με τα ζητούμενα του θέματος)

  1. Παραδειγματικός :

Επιλέγω ένα παράδειγμα, όσο γίνεται πιο σύγχρονο, ευρέως γνωστό και κοινώς αποδεκτό. Το παρουσιάζω στον πρόλογο σαν να είναι αυτό το παράδειγμα η αιτία που με οδήγησε να γράψω την έκθεση.

π.χ. Παραδείγματα σχετικά :

1) Οι τελευταίες Εθνικές Εκλογές

        Αποχή          Κυρίως νέοι

Συμμετοχή           Κυρίως μεσήλικες

Υποψηφίων

2) Οι φοιτητικές εκλογές.

3) Η Βουλή των Εφήβων.

Ο σχετικά πρόσφατα καθιερωμένος θεσμός της Βουλής των Εφήβων, αποτελεί ένα χαρακτηριστικότατο παράδειγμα της σπουδαιότητας με την οποία η ελληνική πολιτεία αντιμετωπίζει το ζήτημα της ευαισθητοποίησης και συμμετοχής των νέων στα πολιτικά δρώμενα της χώρας.(παρουσίαση του παραδείγματος που θεωρητικά μας ώθησε στο να γράψουμε την έκθεση) Αυτό βέβαια καταδεικνύει και την ανησυχία με την οποία αντιμετωπίζει την αποστροφή της νέας γενιάς προς τα πολιτικά πράγματα(έμμεση σύνδεση με το θέμα και τα ζητούμενά του)

  1. Αναφορά σε παραμέτρους του θέματος που δεν ζητούνται :

Επιλέγουμε παραμέτρους  που αφορούν το θέμα αλλά δεν μας τις ζητά, επικεντρώνουμε την προσοχή μας στη σπουδαιότερη από αυτές την οποία και αναλύουμε σύντομα, και στη συνέχεια συνδέουμε με το θέμα.

Μου ζητά = Αιτίες – Λύσεις

Δε ζητά = Συνέπειες. (Άρα επιλέγω μια σημαντική συνέπεια).

 π.χ. : Ο σημαντικότερος κίνδυνος που αντιμετωπίζει η σύγχρονη δημοκρατία είναι αυτός του εκφυλισμού και της αυτοδιάλυσης, καθώς βασικά συστατικά της στοιχεία, όπως είναι οι νέοι σε ηλικία πολίτες, αρνούνται τη συμμετοχή τους στα κοινά και αποστρέφονται στο σύνολο της την πολιτική.(έγινε αναφορά σε μία από τις σπουδαιότερες επιπτώσεις του φαινομένου κατά την κρίση μας) Κρίνεται λοιπόν αναγκαίο η όσο το δυνατόν γρηγορότερα εξέταση των παραμέτρων που οδηγούν στη γιγάντωση του φαινομένου έτσι ώστε οι λύσεις να προκύψουν ευκολότερα.(Κλείνει ο πρόλογος με την απαραίτητη άμεση ή έμμεση αναφορά στα ζητούμενα του θέματος)

  1. Παραγωγικός :

Την Κεντρική  Έννοια του θέματος τη θεωρούμε πάντα ως κάτι ειδικό. Έτσι αναζητούμε έννοιες γενικότερου περιεχομένου μέσα στις οποίες κατά γενική ομολογία εντάσσεται και η Κ.Ε.  προκειμένου να προηγηθούν ώστε να φανεί η Έννοια  που μας ενδιαφέρει ως φυσική τους κατάληξη. Επειδή αυτός ο τύπος προλόγου φαντάζει ως ο πλέον δύσκολος για τους υποψηφίους, θα πρέπει να γνωρίζουν ότι για να εντοπίζουν τις κάθε φορά γενικότερες έννοιες της Κεντρικής Έννοιας, αρκεί να διατυπώνουν τα ερωτήματα: Πού εντάσσεται; Πού οφείλεται; Ποιου ζητήματος ή ποιας παραμέτρου αποτελεί μέρος;

 π.χ. :                                  Γενικό ⇒   Ειδικό

     Κοινωνία ή                     Κοινωνική                   Προβληματική                   Αποστροφή προς

Κοινωνικότητα      ⇒          Οργάνωση     ⇒            Λειτουργία         ⇒              την πολιτική

π.χ. : Η έμφυτη κοινωνικότητα του ανθρώπου τον έχει οδηγήσει στη σύσταση των κοινωνιών μέσα στις οποίες για να υπάρξει δημιούργησε διάφορα οργανωτικά συστήματα με κυρίαρχα τα πολιτεύματα. Επειδή όμως οι πολιτικές λειτουργίες δεν είναι πάντα άψογες αλλά αντίθετα παρουσιάζουν ενίοτε προβλήματα, ειδικά τα τελευταία χρόνια έχουν οδηγήσει τους νέους ανθρώπους σε μια απέχθεια και αποστροφή προς την πολιτική.

Κλείνοντας αυτή τη σύντομη αναφορά στις δυνατότητες που υπάρχουν προκειμένου να συντάξουμε πρόλογο, είναι αναγκαίο να θυμόμαστε ότι πρέπει να είναι απλός και κατανοητός πάνω απ’ όλα, και όσο το δυνατόν περισσότερο πρωτότυπος. Εάν θέλουμε να είμαστε έτοιμοι στις εξετάσεις, είμαστε υποχρεωμένοι να κάνουμε συνεχείς δοκιμές και προσπάθειες προκειμένου να εξοικειωθούμε με όλους τους τρόπους. Μόνον έτσι θα έχουμε τη δυνατότητα να συντάξουμε την καλύτερη εισαγωγή για το κείμενό μας.

Πηγή: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ https://theogori.wordpress.com

Σοφοκλέους ΑΝΤΙΓΟΝΗ, Α΄ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ, β΄μέρος: Φύλακας-χορός – σύντομος σχολιασμός

ΚΡ-ΦΥ.jpg

Όταν ο φύλακας λέει πως η ταφή έγινε με τρόπο θαυμαστό, ο κορυφαίος του χορού τάσσεται με τη θέση αυτή. Πρόκειται για μια δειλή προσπάθειά του να προλάβει την οργή του Κρέοντα. Γι’ αυτό και τον προσφωνεί με δισταγμό (στ. 278), αφού η γνώμη που διατυπώνει ενέχει έμμεση αποδοκιμασία του βασιλικού κηρύγματος.  Η ταφή είναι «θεήλατον» έργον σε αντίθεση προς την ανθρώπινη θέληση, έστω και ενός «άνακτος». Η επίγνωση του ανόσιου της μη ταφής ενός νεκρού οδηγεί το χορό στη σκέψη μιας θεϊκής ανάμειξης στα ανθρώπινα, καθώς χαρακτηριστικό των ευσεβών ανθρώπων και κυρίως των πιο ηλικιωμένων είναι να πιστεύουν ακράδαντα στη δύναμη των θεών. Οι σεβάσμιοι γέροντες βλέπουν να συντελείται ένα ανοσιούργημα και δεν έχουν το θάρρος να το στηλιτεύσουν όπως πρέπει. Τελικά ο χορός στους δυο αυτούς στίχους είναι ο συνήθης για τις τραγωδίες ουδέτερος παρατηρητής.

antigone-3.jpg

Αντιγόνη του Σοφοκλή από το Εθνικό Θέατρο Βελιγραδίου (1.7.2015)