Σοφοκλέους ΑΝΤΙΓΟΝΗ, Β΄ ΕΠΕΙΣ., Β΄Σκηνή (441-507) – ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ

18.original.jpg

Στ.  473-496. Ο Κρέων απαντά τυπικά μεν στον κορυφαίο, ουσιαστικά όμως εκτοξεύει απειλές προς την Αντιγόνη. Η απροκάλυπτη ομολογία της είναι φανερό  ότι α. έχει πληγώσει τον ανδρισμό του και β. έχει εξευτελίσει τη βασιλική του ιδιότητα.

Στ.  473: «τά σκλήρ’ ἂγαν φρονήματα»: αποδίδει το ήθος της Αντιγόνης (ο Κρέων συμφωνεί με τον χορό ως προς αυτό). Με τα ακόλουθα σχήματα λόγου εκφράζει ο Κρέων: α. Την απειλητική του διάθεση, β. τη σκληρότητα και το ατίθασο του ήθους της Αντιγόνης:

Στ.  474-8. Δύο εικόνες: του σιδήρου και του ίππου

Στ.  473-6. Παρήχηση των υγρών συμφώνων -λ-, -ρ- και του συριστικού -σ-.

Στ. 476. Συνώνυμα και ομοιοτέλευτο.

Αντιγόνη, Χορός και θεατές όμως αντιλαμβάνονται ότι άκαμπτος και σκληρός είναι ο ίδιος ο Κρέων (θα του το επισημάνει και ο γιος του Αίμονας στο Γ΄ Επεισόδιο).

Στ. 479. «δοῦλος τῶν πέλας»: επιβεβαιώνεται το τυραννικό ήθος του Κρέοντα και η έπαρσή του.

Στ. 480. «ατη: Περιφρόνηση.

Στ. 480-3. «φρονεν μέγα, ύβρίζειν, παυχεν, γελν»: κλιμάκωση που αποδίδει την αποθράσυνση και αποχαλίνωση της Αντιγόνης. Τα ἐπαυχεῖν και γελν αναφέρονται στα χλευαστικά λόγια της Αντιγόνης προς τον Κρέοντα στους στ. 469-70.

Στ. 484. «ατη»: Περιφρόνηση. Επανάληψη («ἀνήρ»).

Στ. 486-7. Έλλειψη σεβασμού του Κρέοντα προς τους ιερούς δεσμούς της οικογένειας και ασέβεια προς τον Δία (ο Κρέων διαπράττει ύβρη). Υπερβολή επίσης: η Αντιγόνη δεν είναι ο πλησιέστερος συγγενής του. Θα έρθει όμως η στιγμή που θα συγκρουστεί όντως με την πλησιέστερο, τον γιο του (Γ’ Επεισόδιο).

Στ. 491-4. α. Καχυποψία του Κρέοντα, β. Τραγική πλάνη – οι ερμηνείες του αυθαίρετες (τραγική ειρωνεία). Αυτή η πλάνη τον κάνει άδικο προς την Ισμήνη.

Στ. 496. Καχυποψία του Κρέοντα· και πάλι ομολογεί επίσης το μίσος του.

Στ. 497. Η Αντιγόνη απαντά προκλητικά, χλευαστικά.

Στ. 500. Επανάληψη. Τα λόγια του της είναι βαρετά.

Στ. 500-1. Αγεφύρωτη απόσταση. Πλήρης αδυναμία επικοινωνίας μεταξύ τους. Προοικονομείται το τέλος της Αντιγόνης.

Στ. 502-4. Η Αντιγόνη επαναλαμβάνει το κίνητρο της πράξης της, δηλαδή την αδελφική αγάπη, και δηλώνει ότι αποβλέπει στην υστεροφημία.

Σοφοκλέους ΑΝΤΙΓΟΝΗ, Β΄ επεισόδιο -Στίχοι 441-470: ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ

ANTIGONE_TZAVELA1.jpg

Μετά την αφήγηση των συμβάντων από τον φύλακα ο Κρέων με αυστηρό ύφος ανακριτή απευθύνεται στην Αντιγόνη ως κατηγορουμένη. Το σκυμμένο κεφάλι μαρτυρά την αταραξία της Αντιγόνης αλλά και την αδιαφορία και την περιφρόνησή της προς τον Κρέοντα. Η σιωπή στο θέατρο είναι εξάλλου στοιχείο δραματικό που έχει σκοπό να διεγείρει την προσοχή του θεατή.

Στ. 441. «σέ δή, σε»: Αναδίπλωση (επανάληψη) για να της αποσπάσει την προσοχή. Δείχνει παράλληλα τον εκνευρισμό του, την διάθεση να την επιτιμήσει αλλά και την περιφρόνησή του (αφού δεν την αποκαλεί με το όνομά της).

Στ. 443. «καί φημί δρσαι καὶ κοὐκ ἀπαρνοῦμαι». Κατηγορηματική απάντηση με σχήμα εκ παραλλήλου. Εκφράζει: α. την ρητή διαβεβαίωση της Αντιγόνης, προς αποφυγή παρεξήγησης, β. το θάρρος της, γ. τον προκλητικό της τόνο (απαντά με τα ίδια ρήματα που χρησιμοποίησε ο Κρέων).

Στ. 445. «ἔξω βαρείας αἰτίας ἐλεύθερον·»: πλεονασμός. Με την αποχώρηση του φύλακα ξεκινά η σύγκρουση Αντιγόνης-Κρέοντα. Όπως σχολιάζει ο Steiner, πρόκειται για έναν διάλογο «μεταξύ κωφών».

Στ. 446. «μὴ μῆκος, ἀλλὰ συντόμως»: πλεονασμός.

Στ. 448. «Ἤιδη·»: Κατηγορηματική απάντηση και πάλι. Εκφράζει: α. την ρητή διαβεβαίωση της Αντιγόνης, προς αποφυγή παρεξήγησης, β. το θάρρος της, γ. τον προκλητικό της τόνο (απαντά με το ίδιο ρήμα που χρησιμοποίησε ο Κρέων).

Στ. 449. Η τρίτη ερώτηση του Κρέοντα. Δηλώνει και αυτή α. έκπληξη και β. ανακριτική διάθεση. Τούτη η ερώτηση εκφράζει επίσης και απειλή. Νιώθει άλλωστε το κύρος της εξουσίας του να έχει κλονισθεί.

Στ. 450. Σχήμα αποσιώπησης.

Στ. 450-7. Η Αντιγόνη: α. Δικαιολογεί την απόφασή της. Το επιχείρημά της (θρησκευτικό – ηθικό) δίνεται με πολυσύνδετο σχήμα, β. Χλευάζει τη διαταγή του Κρέοντα (τάδε, τοιούσδε… νόμους, τά σά κηρύγμαθ’). γ. Εκφράζει ισχυρή ευσέβεια και θρησκευτική πίστη, δ. Θέτει τη σύγκρουση γραπτού και άγραφου νόμου (που στην εποχή του Σοφοκλή απασχολούσε έντονα τους σοφιστές και τους φιλοσόφους) δίνοντας προτεραιότητα στον δεύτερο.

Στ. 456. Αντίθεση.

Στ. 458-461. Λογικό επιχείρημα για το αναπόφευκτο του θανάτου, το οποίο διατυπώνεται με πολλή ψυχραιμία. Φαίνεται επίσης εδώ ότι η πράξη της ήταν συνειδητή, προϊόν ελεύθερης επιλογής.

Στ. 462-8. Τρίτο επιχείρημα (συναισθηματικό) που εστιάζει α. στην επικείμενη απαλλαγή της από τα δεινά της ζωής της με τον θάνατο που την περιμένει, β. στην αδελφική αγάπη και το χρέος της προς τον αδελφό της.

Στ. 466, 468: Επανάληψη της έννοιας του άλγους.

Στ. 468. Αντίθεση.

Στ. 469-470. Η Αντιγόνη γίνεται εδώ προκλητική, υβριστική προς τον Κρέοντα, σκληρή, επιθετική, χλευαστική. Επανάληψη της έννοιας της μωρίας και ειρωνεία (σχεδόν τι).

Στ. 471-2. «ὠμὸν ἐξ ὠμοῦ»: επανάληψη και μεταφορά.

Σοφοκλέους ΑΝΤΙΓΟΝΗ, Β΄ επεισόδιο -Στίχοι 441-507: 4 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗΣ & 1 ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ

  1. Να γίνει χρονική αντικατάσταση των παρακάτω ρηματικών τύπων: δεδρακέναι, κηρύξας.
  2. ζ, δώσειν, τυχεν: Χρονική αντικατάσταση.
  3. Να κάνετε γραμματική αναγνώριση των λέξεων της στήλης Α, κάνοντας την αντιστοίχηση με τα στοιχεία της στήλης Β. Δύο στοιχεία της στήλης Β περισσεύουν.
Α Β
1.      Πίπτειν

2.      ὅστις

3.      τούτων

4.      πατρός

5.      οἶδα

6.      μάλιστα

7.      ὁρθῶς

8.      θυμουμένους

α. δεικτική αντωνυμία

β. απαρέμφατο ενεστώτα

γ. ουσιαστικό γ΄ κλίσης

δ. αναφορική αντωνυμία

ε. μετοχή μέλλοντα

στ. μετοχή ενεστώτα

ζ. οριστική ενεστώτα

η. επίρρημα υπερθετικού βαθμού

θ. επίρρημα θετικού βαθμού

ι. επίρρημα συγκριτικού βαθμού

 4. Να γίνει χρονική αντικατάσταση των παρακάτω τύπων: βουλεσαι, χων.

5. Να αναγνωριστούν συντακτικά οι τύποι: παντός (στ. 487), κείνην (στ. 489), τις (στ. 495), τοτο (στ. 496), παντα (στ. 498).

Σοφοκλέους ΑΝΤΙΓΟΝΗ, Β΄ επεισόδιο, Στίχοι 441-581 – ΑΣΚΗΣΕΙΣ: Ετυμολογικά, παράγωγα, σύνθετα, ομόρριζα

  1. νεύουσαν, δρσαι, λέγω, μελλον, τόλμας, σθένειν: Χρησιμοποιώντας τα θέματα των ρημάτων και τις παραγωγικές καταλήξεις που δίνονται, να σχηματίσετε παράγωγα ουσιαστικά και επίθετα, όπου υπάρχουν στα νέα ελληνικά.

Παραγωγικές καταλήξεις:-μα,-της,-ση,-ος,-ον,-η,-τήριος,-ικός,-τικός, -ηρός,-αρός.

  1. ‘φάνη, δώσειν, μόρου, τυγχάνειν, δοκῶ: Να γράψετε ομόρριζες λέξεις της νέας ελληνικής.
  1. Να βρείτε τις λέξεις του κειμένου (στίχοι 458-479) που έχουν ετυμολογική συγγένεια με τα ακόλουθα ουσιαστικά: φύση, ανθρωποκτονία, προσκλητήριο, δυσαρέσκεια, άλωση, το κάλλος.
  1. Να βρείτε τις λέξεις του κειμένου (στίχοι 458-479) που έχουν ετυμολογική συγγένεια (αναζήτηση, δηλαδή, της προέλευσης και της αρχικής σημασίας της λέξης) με τα ακόλουθα ουσιαστικά: ρήγμα, δράστης, φρόνημα, θυμός, αντίδοτο.
  1. Να συνδέσετε κάθε λέξη της στήλης Α (από στίχους 480-507) με τις ομόρριζες λέξεις της στήλης Β, γράφοντας μπροστά σε κάθε αριθμό της στήλης Α το γράμμα (ή τα γράμματα) από τη στήλη Β.             
    A B
    1.      ἀπόλλυμαι

    2.      λαγχάνω        

    3.      φιλῶ                 

    4.      σέβειν           

    5. ὁρῶ                                                        

    α.  λαχείο

    β.  συμφιλίωση

    γ.  σεβάσμιος

    δ. τηλεόραση

    ε. απώλεια

    στ. όραμα

    ζ. Λάχεσις (μία από τις Μοίρες)

    η. φίλερις

    θ. όλεθρος

    ι. πανωλεθρία

    ια. αόρατο

  2.  Να βρείτε την ετυμολογική προέλευση (από το πρωτότυπο κείμενο, από στίχους 480-507) των παρακάτω λέξεων της νέας ελληνικής: κεφαλαλγία, ολιγαρκής, απάθεια, εύθικτος, υπαίτιος, διάλειμμα, χειροποίητος, συγκοινωνία.
  3. Να γράψετε στα νέα ελληνικά δύο παράγωγα ή σύνθετα για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις: σώζω, αἱρέω-ω, ἂρρητος, πας, ἂναξ, πράττω.
  4. Να γράψετε δύο παράγωγα ή σύνθετα για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις και να σχηματίσετε με αυτά προτάσεις στη νέα ελληνική: κομίζω, φαίνομαι, βιῶ.

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β΄Λ., ΚΕΦ. 6ο, ΕΝ. 4η, ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΟΥ ΗΘΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΥ, 2ο ΘΕΜΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ (σ. 166)

2178-14.jpg

Να συζητήσετε ποια ηθικά προβλήματα προκύπτουν από τη δυνατότητα κλωνοποίησης του ανθρώπου. Νομίζετε ότι θα ήταν δυνατόν να υποστηριχτεί η κλωνοποίηση για θεραπευτικούς σκοπούς; Να αναζητήσετε τις σχετικές απόψεις ειδικών (νομικών, κοινωνιολόγων, βιολόγων, θεολόγων κ.τ.λ.).

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Η κλωνοποίηση επιλύει πολλά προβλήματα που αντιμετωπίζει ο άνθρωπος όπως:

  • την εξωσωματική γονιμοποίηση,
  • την απομόνωση των γονιδίων της ινσουλίνης και της σφαιρίνης,
  • την απομόνωση των ανθρώπινων πρωτεϊνών που συμβάλλουν στον εμπλουτισμό της διατροφής,
  • τη δημιουργία διαγονιακών ζώων, ώστε να βελτιωθεί η ποιότητα και να επιμηκυνθεί η ζωή του ανθρώπου,
  • τη δημιουργία μικροοργανισμών που χρησιμοποιούνται ως εναλλακτική πηγή στην εξορυκτική βιομηχανία αλλά και βελτιώνουν την ποιότητα των πρώτων υλών όπως το ξύλο ή το τεχνητό μετάξι.

Ωστόσο, δημιουργούνται προβλήματα:

  1. ηθικής φύσεως (ανθρώπινη αλαζονεία, καταστροφή στο οικοσύστημα)
  2. νομικής φύσεως (σε ποιο αστικό, οικογενειακό ή ποινικό δίκαιο θα εντάξουμε τους κλωνοποιημένους οργανισμούς)
  3. οικονομικής φύσεως (εκμετάλλευση των δημιουργημάτων από τους ιδιωτικούς φορείς που χρηματοδοτούν και τις έρευνες).